Op de zon is momenteel een enorme zonnevlek te zien, genaamd AR1967 – dat AR staat voor ‘active region’. Eigenlijk is het niet één zonnevlek, maar een groep zonnevlekken, die bij elkaar zo’n 200.000 km in doorsnede zijn, vele malen groter dan de aarde. Begin vorige maand was er ook al zo’n enorme groep zonnevlekken, alleen heette die AR1944. Laat dat nou gewoon dezelfde groep zonnevlekken zijn! De zon roteert om haar as en één omwenteling aan de evenaar duurt ruim 25 dagen – op hogere breedtegraden duurt de rotatie wat langer, dat kan bij een gasvormig object als de zon. Meestal bestaan afzonderlijke zonnevlekken niet zo lang, maar deze is kennelijk zo groot dat ‘ie al één rondje heeft volgehouden. Kijken hoe lang ‘ie het volhoudt. Bekijk ook de video hieronder van AR1967, gemaakt door Phil Plait op basis van foto’s gemaakt met NASA’s Solar Dynamics Observatory (SDO). Eerst zie je de zon in optisch licht, dan in ultraviolet licht.
Alpha Centauri. Credit: European Southern Observatory
Wetenschappers kijken bij hun zoektocht naar buitenaards leven vooral naar aarde-achtige planeten. Het vinden van “Aarde 2” vormt één van de pijlers van de zoektocht naar exoplaneten. Volgens astrofysicus René Heller zou dat een foute benadering kunnen zijn – volgens hem is de aarde namelijk helemaal niet overdreven geschikt voor het leven. Andere, niet-aardse, planeten zouden veel geschikter kunnen zijn – Heller noemt dit “superbewoonbare planeten”.Maar hoe ziet zo’n planeet eruit? Volgens Heller zou een superbewoonbare planeet zo’n twee tot drie keer zwaarder zijn dan de aarde en veel minder bergachtig. Verder zou de planeet talrijke ondiepe watermassa’s bevatten, in plaats van een paar diepe oceanen. Daarnaast heeft een superbewoonbare planeet een betere wereldwijde “thermostaat” dat ijstijden onmogelijk maakt, plus een krachtiger magnetisch veld dan die van de aarde. Ten slotte zou zo’n planeet vermoedelijk ouder zijn dan de aarde en zich dieper in de leefbare zone van z’n moederster bevinden (de aarde bevindt zich nogal aan de rand). Heller beweert niet dat we een Aarde 2 moeten afschrijven als levensvatbare wereld, alleen dat we onze focus moeten verbreden. Het is heel goed mogelijk dat een planeet die niet overdreven op de aarde lijkt een ecosysteem heeft dat veel rijker is dan dat van de aarde. Mogelijk worden de kansen op buitenaards leven nu groter, hoewel Heller toegeeft dat z’n theorie eigenlijk nog geen theorie genoemd mag worden. P.S. In hetzelfde onderzoek benadrukt Heller dat de leefbare zone eigenlijk een verkeerde term is. Planeten in de leefbare zone hoeven helemaal niet leefbaar te zijn, en planeten buiten de leefbare zone kunnen dat wél zijn. Naast zonlicht (sterlicht) is er immers nog een manier om voor vloeibaar water te zorgen: getijdenhitte. Binnen het zonnestelsel zijn Europa en Enceladus goede voorbeelden van potentieel levensvatbare “getijden”-werelden buiten de “leefbare” zone. Bron: Phys.org. Hier kun je het officiële rapport lezen.
Dit interview met Frank Drake, soms wel de Vader van de Zoektocht naar Buitenaards Leven genoemd, is opgenomen in 2012 maar vandaag pas vrijgegeven, ter ere van de 30ste verjaardag van het SETI-instituut. Tijdens het boeiende interview wordt ingegaan op Drake’s huidige werkzaamheden voor SETI en op de geschiedenis van z’n beroemdste werk: de Drake-vergelijking, waarmee berekend kan worden hoeveel beschavingen de Melkweg bevat. Veel plezier!
Near Infrared Camera (NIRCam) instrument – for James Webb Space Telescope – before shipping out of the class 1K clean room in the ATC’s B/202. Credit: NASA
De James Webb Space Telescope, de beoogde opvolger van de Hubble, heeft een nieuwe mijlpaal bereikt. De belangrijkste camera van de ruimtetelescoop, NIRCam, is vandaag gearriveerd op NASA’s Goddard Space Flight Center in Greenbelt, Maryland, om in de telescoop te worden ingebouwd.De andere twee grote instrumenten, NIRSpec en MIDI (beide geleverd door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA) zijn al geruime tijd geleden afgeleverd. Het is voor het eerst dat alledrie de instrumenten voor de Webb-telescoop bijeen zijn gebracht. De James Webb Space Telescope heeft een spiegelmiddellijn van 6,5 meter. De hoofdspiegel bestaat uit 18 zeshoekige segmenten. De ruimtetelescoop gaat vooral op infrarode golflengten waarnemingen verrichten, onder andere aan verre sterrenstelsels en aan de geboorte van sterren en planeten. De lancering staat gepland voor 2018.NIRCam is een gevoelige camera voor opnamen in het nabij-infrarood. Het kolossale instrument is ontwikkeld door Lockheed Martin en de Universiteit van Arizona. Bron: Astronomie.nl.
Messier 82 is niet alleen het sterrenstelsel waarin de meest nabije supernova van de laatste 25 jaar is afgegaan – het is ook het meest nabije stelsel waarin een gigantische uitbarsting van stervorming plaatsvindt, een zogenaamde starburst. M82 staat op een afstand van 12 miljoen lichtjaar en dat is, in kosmische termen, om de hoek.
We zien het stelsel precies van opzij, zoals duidelijk wordt in opnames in zichtbaar licht die gemaakt zijn door de Hubble-ruimtetelescoop. Vanwege de opvallende vorm wordt het stelsel ook wel het Sigaarstelsel genoemd, maar vermoedelijk gaat het eigenlijk om een klein spiraalstelsel.
Bovenstaande foto is een radio-opname die gemaakt is met de Very Large Array, waarin veel nieuwe informatie te vinden is over de binnenste 5000 lichtjaar van M82. Deze radio-emissie is afkomstig van ge
Voorstelling van een zwart gat met een accretieschijf en straalstroom vanaf de rotatiepool van het zwarte gat.
Ik heb er al twee Astroblogs aan gewijd (hier en daar), maar ik vrees nog een derde nodig te hebben om helderheid te geven over Stephen Hawking’s opmerkelijke ommezwaai over zwarte gaten. Ik zal niet in herhalingen vallen, dus lees de voorgaande blogs over de waarnemingshorizon van zwarte gaten, de schijnbare horizon van grijze gaten, de informatieparadox, de firewall paradox en het holografische principe. Waar ik nu de focus op wil leggen is de ‘firewall paradox’, die gaat over de consequentie van het informatie lekken en het uiteengaan van de virtuele deeltjesparen nabij de waarnemingshorizon, het beruchte point-of-no-return van het zwarte gat.
Firewall – schroei, schroei, schroei… credit: lordphenix2002 of photobucket.
De kwantum mechanika zegt dat die paren van een deeltje en zijn antideeltje een zogenaamde kwantumverstrengeling hebben, dat wil zeggen dat ze zodanig verbonden zijn, dat het ene deeltje niet meer volledig beschreven kan worden zonder het andere specifiek te noemen – ook al zijn de beide objecten ruimtelijk gescheiden, zelfs al bevinden ze zich elk aan het andere uiteinde van het heelal. Berekeningen van een groepje natuurkundigen onder leiding van Joseph Polchinski (Kavli Instituut) twee jaar jaar geleden lieten zien dat de waarnemingshorizon van een zwart gat weliswaar informatie – quantum-eigenschappen van alles wat in het zwarte gat is gevallen – naar buiten kan brengen, maar dat de consequentie daarvan is dat ‘ie omgeven is door een allesverzengende ‘firewall’. In hun inmiddels geruchtmakende AMPS-artikel – naar de auteurs Ahmed Almheiri, Donald Marolf, Joseph Polchinski en James Sully – lieten ze zien dat de volgende drie dingen niet simultaan (tegelijkertijd) kunnen plaatsvinden:
dat de Hawking-straling zich in een zuivere staat bevindt.
dat deze straling in staat is vanaf de waarnemingshorizon informatie naar buiten te brengen.
dat een in het zwarte gat vallende astronaut niets bijzonders ervaart bij de waarnemingshorizon.
De firewall gaf alleen problemen met die genoemde kwantumverstrengeling van de deeltjes – ik zal hier niet op het hoe en waarom ervan ingaan, dat wordt te ingewikkeld – en dat leverde de zogenoemde firewall paradox op. Die was op haar beurt ook weer gerelateerd aan de informatieparadox: er valt informatie in het zwarte gat en die kan er nooit meer uit óf er kan wel informatie uit, maar dat levert dan een firewall op. Zie daar de dubbele paradox waarmee de natuurkundigen worstelen.
Informatie verdwijnt voorgoed in het zwarte gat of het komt er uit en levert een firewall op. Credit: geralt/Pixabay
Het was om deze dubbele paradox op te lossen dat Hawking kwam met het voorstel dat de waarnemingshorizon geen scherp begrensde, eeuwigdurende barriére is, maar een niet scherp begrensde, turbulente laag – een ‘warm bad’ wordt het ook wel genoemd – een schijnbare horizon, van waaruit binnen een eindige periode deeltjes middels de Bekenstein-Hawkingstraling deeltjes kunnen ontsnappen, inclusief informatie vanuit het zwarte gat. Die informatie zou weliswaar chaotisch zijn en niet meer herleidbaar tot de oorspronkelijke informatie die in het zwarte gat ging, maar er kán informatie uitkomen. Een firewall zou ook niet meer nodig zijn en daarmee zouden beide paradoxen opgelost zijn.
Talloze blogs van anderen lezende, van experts op dit terrein zoals Sabine Hossenfelder, hebben mij afgelopen dagen duidelijk gemaakt dat Hawking’s theorie behoorlijk rammelt, een theorie die feitelijk niet eens een theorie mag worden genoemd, zoals de natuurkundige Matt Strassler betoogt, vanwege het ontbreken van formules in Hawking’s korte artikel. Het eerste wat rammelt is dat de helft van de blogosfeer nu plotseling roept dat zwarte gaten helemaal niet bestaan, terwijl dat niet is wat Hawking heeft geroepen en wat ook helemaal niet zijn bedoeling was. Het tweede wat rammelt is dat waar het allemaal om draaide – het oplossen van de firewall paradox van zwarte gaten – helemaal niet nodig is, omdat het heel goed zou kunnen dat die firewall paradox… er helemaal niet is! Yep, je leest het goed. 🙂
Voorstelling van verstrengelde deeltjes. credit: NIST.
Het komt er eigenlijk op neer dat van de drie hierboven genoemde dingen die volgens het AMPS-artikel niet simultaan kunnen plaatsvinden er eentje fout is: berekeningen van de Nederlandse eeneiige tweeling Erik en Herman Verlinde en daarna van Sabine Hossenfelder laten namelijk zien Hawkingstraling zich niet in een zuivere staat bevindt.
Erik en Herman Verlinde bij de Wereld Draait Door
De oorzaak hiervan blijkt te zijn dat deze straling niet ontstaat doordat verstrengelde virtuele deeltjes-antideeltjesparen nabij de waarnemingshorizon uiteen worden gerafeld en de verstrengeling vervolgens wordt verbroken, maar doordat twee paar virtuele verstrengelde deeltjes de Hawkingstraling veroorzaken: het ene verstrengelde paar valt in het zwarte gat en komt niet meer terug, het andere verstrengelde paar ontsnapt uit de wurggreep van het zwarte gat. Dit alles zorgt er voor dat een zwart gat helemaal geen firewall bij z’n waarnemingshorizon heeft en dat Hawking’s poging om die firewall te omzeilen middels een schijnbare horizon helemaal niet nodig was. Bron: Universe Today + Starts with a Bang.
Sterrenkundigen zijn er in geslaagd om voor het eerst een sterrenstelsel waar te nemen dat er uit ziet zoals ons eigen Melkwegstelsel er uit zag toen het nog maar drie miljard lichtjaar oud was, in diens baby-fase nog. Het gaat om het sterrenstelsel genaamd DLA2222-0946, dat waargenomen is door een team sterrenkundigen onder leiding van Regina Jorgenson (Universiteit van Hawa
Gisteravond was het dan (ook voor deze Jan) eindelijk weer eens zover…….goedgehumeurde meteo-goden die zo vriendelijk waren om de hemel lang genoeg open te laten om een heuse “fullblown” Biesbos-expeditie toe te laten….enne….aldus geschiedde!
Deze opname is een zogenaamde stack van vier lightframes die elk vijf minuten zijn belicht……twee dark frames die net zolang geen licht hebben gezien en nog een zwikkie flatfields om astrofotografische feest te completeren. Afgezien van het feit dat een supernova te grazen nemen altijd leuk is,
Wat als het universum helemaal geen begin heeft, maar zich oneindig ver uitstrekt in het verleden? In dat geval vervalt de noodzaak voor een oerknal! Dit is één van de mogelijke gevolgen van een nieuwe theorie die “regenboogzwaartekracht” wordt genoemd. Volgens deze theorie worden de effecten van zwaartekracht op de ruimtetijd anders ervaren door verschillende golflengten van licht, m.a.w. verschillende kleuren.Regenboogzwaartekracht is zo’n tien jaar geleden voor het eerst voorgesteld in een poging om de kloof tussen de relativiteitstheorie en kwantummechanica te dichten. Het idee is geen volledige theorie voor kwantumzwaartekracht en is nogal controversieel. Toch heeft een team van natuurkundigen het idee gebruikt om te berekenen wat voor effect dit zou hebben op de geschiedenis en de evolutie van het universum. Wat blijkt nou? Als regenboogzwaartekracht klopt, dan heeft dat grote gevolgen voor de herkomst van het heelal. De ruimtetijd zou dan een hele andere oorsprong hebben, en de algemeen geaccepteerde oerknal kan dan de prullenmand in.Volgens de relativiteitstheorie van Einstein vervormen massieve objecten de ruimtetijd om hen heen, waardoor alles wat er doorheen reist, inclusief licht, een gekromde weg zal afleggen. Volgens de standaardtheorie zal dit kromme pad niet afhankelijk zijn van de energie van de deeltjes die er doorheen reizen. Bij regenboogzwaartekracht maakt dit wél uit! In dat geval zien deeltjes met verschillende energieën een andere ruimtetijd, en dus een ander zwaartekrachtveld. De kleur van licht is afhankelijk van de frequentie – aangezien een verschillende frequentie overeenkomt met een verschillend energieniveau, zouden lichtdeeltjes (fotonen) van verschillende kleuren een ietwat afwijkend pad door de ruimtetijd moeten afleggen, afhankelijk van hun energieniveau.Dit effect zal, als het werkelijk bestaat, minimaal zijn. In de meeste gevallen zullen we het verschil helemaal niet merken, tenzij het licht een extreem hoge energie heeft (gammastraling). In dat geval zou het verschil detecteerbaar moeten zijn. Dus als we bijvoorbeeld een gammaflits waarnemen, dan zullen de fotonen van verschillende golflengtes op een iets ander tijdstip de aarde bereiken. Dat komt doordat ze een iets andere weg hebben afgelegd door miljarden lichtjaren aan ruimte en tijd. Moderne observatoria beginnen nu pas gevoelig genoeg te worden om dit verschil te bemerken. Dat betekent dat regenboogzwaartekracht de komende jaren bewezen of ontkracht zal kunnen worden. De effecten van regenboogzwaartekracht zullen alleen bij extreem hoge energieën een grote invloed uitoefenen. Vandaag de dag zijn dergelijke energieën zeldzaam, maar de dichtheid in het jonge universum was hoog genoeg om de effecten van regenboogzwaartekracht dominant te maken. In dat geval zal het heelal op een geheel andere wijze begonnen zijn. Als je namelijk voldoende ver teruggaat in de tijd, wordt de dichtheid in het universum heel hoog, maar nooit oneindig. De noodzaak voor een singulariteit (een punt met oneindige dichtheid) vervalt dan – m.a.w. de noodzaak voor een oerknal verdwijnt als sneeuw voor de zon.Nou, allemaal leuk en aardig, maar dit concept is helaas gepubliceerd in het Journal of Cosmology en die staat niet bepaald goed bekend. Wat vinden andere natuurkundigen van dit idee? De meningen zijn verdeeld. Sommige natuurkundigen vinden het een intrigerende theorie, terwijl anderen het bij voorbaat al naar het rijk der fabelen verwijzen. We zullen moeten afwachten wat het analyseren van gammaflitsen de komende jaren zal opleveren. Worden er tekenen gevonden van regenboogzwaartekracht? In dat geval heeft het universum een meer “kleurrijke” geschiedenis dan we dachten 😉 . Bron: Scientific American.
Een Amerikaanse softwareprogrammeur en amateur-astronoom is met een opvallend apparaatje gekomen dat gaat oplichten zodra het internationale ruimtestation ISS over je hoofd trekt. Maar het apparaatje doet meer: het kan automatisch een tweet versturen als het ISS is overgetrokken en bevat een kleine webserver met een schat aan informatie over het ruimtestation. Het apparaatje heet ISS-Above en heeft inmiddels z’n eigen Kickstarter-pagina om massaproductie mogelijk te maken.
Het systeem draait op een Raspberry Pi microcomputer met een geheugenkaart waarmee je huidige locatie ingeladen kan worden. Een reeks LED-lampjes zullen gaan oplichten bij iedere passage en er zijn verschillende behuizingen waaruit gekozen kan worden, waaronder enkele kleurrijke 3D-geprinte opties. Natuurlijk bestaan er talloze apps die hetzelfde doen, maar het is toch veel leuker om zo’n kleurrijk apparaatje op je vensterbank te hebben staan?
ISS-Above zal beschikbaar zijn voor een bedrag van 115 dollar, mits het Kickstarter-project het benodigde bedrag van 5000 dollar zal binnenhalen. Je hebt tot 27 februari de tijd geld om te doneren aan het project. Meer informatie over het project is hier te vinden.
