Sterrenkundigen van de Radboud Universiteit Nijmegen starten dit jaar met de bouw van het prototype van het BlackGEM-project, dat jacht moet gaan maken op samensmeltende zwarte gaten en neutronensterren. Wetenschapsfinancier NWO heeft 300.000 euro subsidie toegekend aan de Radboud Universiteit en de Nederlandse Onderzoekschool Voor Astronomie (NOVA) om het project te realiseren. De koolstofvezelconstructie voor de telescoop wordt ontworpen en gebouwd door het Nederlandse bedrijf Airborne Composites. Het prototype wordt in Zuid-Afrika geplaatst en getest. BlackGEM moet uiteindelijk bestaan uit vijf optische robot-telescopen met een groot beeldveld, die op zoek moeten naar de bronnen van zwaartekrachtsgolven. Zulke rimpelingen in de ruimtetijd worden onder andere geproduceerd door sterexplosies en door samensmeltende neutronensterren en zwarte gaten. Ze zijn nog nooit direct waargenomen, maar daar kan dankzij upgrades van grote zwaartekrtachtsgolfdetectoren als LIGO (Verenigde Staten) en VIRGO (Italië) binnenkort verandering in komen. Met BlackGEM moet het mogelijk zijn om nieuwe bronnen van zwaartekrachtsgolven nauwkeurig te lokaliseren, door direct te reageren op een eventuele detectie van LIGO of VIRGO. De vijf BlackGEM-telescopen zullen uiteindelijk op de Europese La Silla-sterrenwacht in Chili worden geplaatst; het prototype dat dit jaar wordt gebouwd, zal gekoppeld worden aan de Zuid-Afrikaanse MeerKAT-radiotelescoop. Bron: Astronomie.nl.
Een team van astronomen heeft acht nieuwe planeten ontdekt, die allemaal rondom nabije rode dwergsterren draaien. Drie van deze planeten bevinden zich in de zogenaamde leefbare zone, het gebied waar vloeibaar water kan bestaan aan het oppervlak van een wereld. De vondst van deze planeten versterkt het idee dat zo’n beetje alle rode dwergsterren minimaal
Regulus in het sterrenbeeld Leeuw. Credits: Stellarium.
Op donderdag 20 maart gaat er iets bijzonder gebeuren en dan heb ik het niet over de lente, welke die dag om 17.57 uur begint. Nee ik heb het over de ster Regulus (α Leo), een ster van de eerste grootte, de hoofdster van het sterrenbeeld Leeuw, die dan om 07.06 uur Nederlandse tijd eventjes zal verdwijnen. Op dat moment schuift namelijk de planetoïde 163 Erigone (helderheid +12,4m) voor Regulus langs en zal de ster maximaal 14 seconden bedekken. Helaas kunnen we dat schouwspel hier in Europa niet meemaken, want het is alleen te zien in een strook in het Oosten van de VS (dwars over New York) en Canada (zie afbeelding hieronder).
De International Occultation Timing Association (IOTA) vraagt van de mensen daar om deze bijzondere sterbedekking waar te nemen, want daarmee kan men meer te weten te komen over de vorm van de planetoïde. Erigone bevindt zich op dat moment 177 miljoen km van de aarde, 1,1849 keer de afstand tussen zon en aarde, maar de schaduw van de 73 km grote planetoïde werpt door de bedekking een schaduw op aarde die 106 km breed is en die in een strook over de aarde loopt. In de bron vind je meer informatie over hoe zo’n waarneming aan een sterbedekking in z’n werk gaat. In Nederland zijn ook regelmatig sterbedekkingen te zien, maar meestal gebeurt dat door onze maan en zelden door een planetoïde bij een ster van deze grootte. Bron: Planetary Society.
De Europese ruimtevaartorganisatie ESA selecteert nieuwe experimenten om uit te voeren in microzwaartekracht op 400 kilometer boven onze planeet. Klinkt dat buiten je bereik? Dien een voorstel voor een spannend experiment in en het zou in 2016 zomaar eens uitgevoerd kunnen worden. Wie een theorie wil testen of een fenomeen wil begrijpen, kan niet anders dan aan het experimenteren slaan. Wetenschappers zijn al eeuwen bezig met het verhitten, roeren, drogen en draaien van hun experimenten, in een poging resultaten te boeken. Sinds we de ruimtevaart hebben ‘uitgevonden’ komt daar nog een belangrijke optie bij: het weghalen van de zwaartekracht.Het internationale ruimtestation ISS is een ideaal en goed uitgerust laboratorium waar wetenschappers van alle disciplines mee uit de voeten kunnen. Van metaalovens die tot 2000 graden Celsius kunnen verwarmen tot diepvriezen die tot -80 graden Celsius kunnen koelen en van kassen tot centrifuges. Je kunt een experiment zo gek niet bedenken of het kan uitgevoerd worden aan boord van het ISS. Aan boord van de internationale buitenpost zijn al onnoemelijk veel experimenten tot een goed eind gebracht. Ze hebben we nu dankzij het ISS een beter begrip van ons immuunsysteem, kunnen we betere vaccinaties ontwikkelen, vinden we de genen die verantwoordelijk zijn voor veroudering, ontwikkelen we lichtere en sterkere metaallegeringen en ontdekken we hoe dieren overleven in de ruimte.
ESA-astronaut Luca Parmitano deed juni 2013 een oogexperiment in het ISS. Credit: ESA/NASA
ESA en zijn internationale partners willen wetenschappers de mogelijkheid bieden om hun eigen experimenten uit te laten voeren in de ruimte. De Europese ruimtevaartorganisatie richt zich daarbij vooral op experimenten op het gebied van de biowetenschap. Denk daarbij aan onderzoek met betrekking tot mensen, planten, cellen en astrobiologie. Ben je van mening dat je onderzoeksgebied belang kan hebben bij onderzoek in de ruimte? Stuur dan voor 23 mei 2014 een voorstel voor een experiment in. Beschrijf in dat voorstel wat je experiment inhoudt en waarom het uitgevoerd moet worden aan boord van het internationale ruimtestation.
De middelen aan boord van het ISS zijn beperkt en het uitvoeren van experimenten in de ruimte vereist significante inspanning. De criteria die gehandhaafd worden bij het kiezen van het winnende experiment zijn gebaseerd op uniciteit en haalbaarheid van het experiment en van diens relevantie voor de ruimtevaart. Als je experiment gekozen wordt zal ervaren ESA-staff je door het proces begeleiden, waarbij apparatuur getest en klaargemaakt wordt voor de ruimte. De kans om je experiment in de ruimte te krijgen is onderdeel van ELIPS, het European Programma for Life and Physical Sciences in Space, ESA’s onderzoeksprogramma voor wetenschap in microzwaartekracht. Het doel van het programma is het leven op aarde verbeteren en zorg dragen voor een langetermijnaanwezigheid in de ruimte. Voor meer informatie over het aanmeldingsproces, verwijzen we je naar deze pagina deze pagina (Engelstalig). Bron: ESA.
Van 1976 tot 1 maart 2014 – twee dagen geleden nog maar – ging het door het leven als het Dryden Flight Research Center. Maar vanaf die laatste datum heeft dit onderzoekscentrum van de NASA een nieuwe naam en wel het Armstrong Flight Research Center, een eerbetoon aan de in 2012 overleden Neil Armstrong, de eerste mens op de maan. Om te voorkomen dat voormalige NASA-baas Hugh L. Dryden (1898-1965) met lege handen kwam te staan werd de 31.000 vierkante kilometer grote
Willen jullie door een grote telescoop de sterren en planeten zien? Kom dan op vrijdag 7 maart van 19:00 tot 23:00 uur en zaterdag 8 maart vanaf 13.30 uur bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens kijken. Deze opent dan haar sterrenwacht voor het publiek. Dit gebeurt in het kader van de Landelijke Sterrenkijkdagen die in 2014 voor de 38e keer worden gehouden.
Wat is er te zien
Beide avonden is de maan zichtbaar. Deze is kort voor het Eerste Kwartier en de kraters, bergen en valleien zijn dan goed te zien, vooral op de grens van licht en donker. Om 20.46 en om 22.59 uur op de avond van 7 maart bedekt de maan twee sterren in de Stier. Deze lijken dan plotseling te verdwijnen achter het niet zichtbare deel van de maan. Hoog aan de hemel staat de planeet Jupiter in het sterrenbeeld Tweelingen. Door de telescoop zijn van deze reuzeplaneet de wolkenbanden te zien en 4 maantjes. Het sterrenbeeld Orion (in de Griekse mythologie een jager vergezeld van twee honden) staat in het zuiden (zie ook de sterrenkaart onderaan). In dit sterrenbeeld vinden we een reusachtige gaswolk, de Orion-nevel, waarin duizenden nieuwe sterren geboren worden. Daarnaast zijn er prachtige dubbelsterren en sterrenhopen die bij helder weer in kunnen worden bewonderd.
De Zon bekijken & andere activiteiten
Op zaterdagmiddag vanaf 13:30 uur richten we onze kijkers met speciale filters op de dichtstbijzijnde ster: de zon. Op de zon zijn fraaie zonnevlekken te zien. Mogelijk staan aan de rand van de zon spectaculaire protuberansen, een soort zonnevlammen. Uiteraard zijn zon en sterren alleen te zien bij heldere hemel. Maar ook bij bewolkt weer kan er een kijkje worden genomen in de sterrenwacht en het zonneobservatorium. Er is doorlopend uitleg over de telescopen. Binnen in de zaal geven presentaties over het zonnestelsel en de vereniging. Alle vragen over het heelal en de sterrenhemel boven ons kan je gerust stellen.
De sterrenhemel tijdens de Landelijke Sterrenkijkdagen
In de afbeeldingen hieronder kan je zien hoe de hemel er tijdens de Landelijke Sterrenkijkdagen uit ziet. Kijkend naar het zuiden (klik voor een grotere afbeelding):
Kijkend naar het noorden:
Iedereen is van harte welkom bij Huygens, aan de Matenaweg 1 te Papendrecht bij het Streeknatuurcentrum Alblasserwaard. Zie hier de routebeschrijving. De toegang is gratis. Een groot aantal publiekssterrenwachten, sterrenkunde-verenigingen en particulieren in heel Nederland (in 2013 meer dan zeventig) is ook op zondag 9 maart geopend (zie deze lijst van kijkadressen).
Sterrenkundevereniging Christiaan Huygens organiseert in april en mei 2014 in het Johannes Postmuseum in Rijsoord een cursus sterrenkunde, waarin voor de deelnemers in vijf thema’s het gehele heelal wordt doorgewandeld. Hieronder de flyer met alle info – dubbelklikken voor een grotere versie:
Ik zal zelf de vierde avond doen, als alles buiten de Melkweg aan de orde komt, dus andere sterrenstelsels, clusters en superclusters, donkere materie en -energie en tenslotte het ontstaan van het heelal. In het museum in Rijsoord bevindt zich een echt planetarium.
Op 25 februari j.l. zagen sterrenkundigen met behulp van NASA’s Solar Dynamics Observatory (SDO) aan de rand van de zon een zonnevlek verschijnen, die men AR1990 noemde – AR staat voor ‘active region’. We kennen die reusachtige vlek maar al te goed, want de voorgaande twee keren dat de vlek aan de voorkant van de zon te zien was heette ‘ie AR1944 en AR1967.
