Even een Astroblog voor science fictionologische
ARST ARSW: Star Wars, maar dan alfabetisch
6
Maandelijks archief: juni 2014
Raffaella Morganti (ASTRON) benoemd tot ‘Commandeur in de Orde van de Ster van Italië
Prof. Raffaella Morganti ontvangt de onderscheiding van de Italiaanse ambassadeur Dr. Francesco Azzarello uit naam van de Italiaanse president Giorgio Napolitano. Credit: ASTRON.
Prof. Raffaella Morganti, hoofd van de astronomengroep bij ASTRON, is benoemd tot ‘Commandeur in de Orde van de Ster van Italië’. Zij ontving deze onderscheiding van de Italiaanse ambassadeur Dr. Francesco Azzarello uit naam van de Italiaanse president Giorgio Napolitano. De benoeming tot ‘Commendatore dell’ Ordine della Stella d’Italia’ vond plaats bij de Italiaanse ambassade en wordt gegeven aan expats die een uitstekende bijdrage hebben geleverd in het buitenland. De Ster van Italië is een oud Italiaans identiteitssymbool en is vergelijkbaar met de Nederlandse Leeuw. Dit is de tweede Italiaanse erkenning voor Raffaella Morganti, nadat ze vorig jaar de Mondo Italia Award in ontvangst mocht nemen. Prof. Morganti is sinds 2007 hoofd van de astronomengroep bij ASTRON. In deze periode is de groep aanzienlijk uitgebreid en een succesvolle onderzoeksgroep geworden die een leidende rol speelt binnen de internationale radioastronomie. Dankzij de stimulerende omgeving bij ASTRON kon Prof. Morganti naast haar taken als hoofd van de groep haar eigen onderzoek blijven uitvoeren, dat in 2012 werd bekroond met de prestigieuze Advanced Research Grant van de European Research Council (ERC). Bron: ASTRON.
Hoe zien de ontelbare atomen waaruit wij bestaan eruit?
Wikimedia Commons, Halfdan via CC BY-SA 3.0
De wereld om ons heen bestaat uit ontelbare atomen. Zelfs de stoel waar we op zitten bestaat uit deze kleine bouwstenen. Het is eigenlijk best bijzonder dat we er niet doorheen zakken. In dit college van de Universiteit van Nederland vertelt professor Mark Golden – hoogleraar en onderzoeker verbonden aan de Faculteit Natuurwetenschappen van de Universiteit van Amsterdam – welke eigenschap van een atoom ervoor zorgt dat je toch op een stoel kunt zitten.
De tip voor deze Astroblog kwam van lezer Rob, waarvoor hartelijk dank! Bron: Universiteit van Nederland.
Hartverwarmend filmpje over het moment dat ISEE-3 weer luisterde
Vorige week brachten wij het nieuws dat de mensen van het ISEE-3 Reboot Project erin geslaagd zijn om het contact met de 36 jaar oude ISEE-3 (ICE) sonde te herstellen en de sonde onder controle te brengen. Het contact kwam tot stand dankzij de inzet van de 300 meter grote radiotelescoop van Arecibo op Puerto Rico. Nu ben ik een werkelijk hartverwarmend filmpje tegengekomen, waarin mensen van het Reboot Project elkaar dansend in de armen vliegen zodra het contact is hersteld (en succesvol een commando is verstuurd). Heerlijk om te zien 😉
Ten slotte nog een informatief filmpje over het project:
Twee planeten ontdekt bij oeroude Ster van Kapteyn
Impressie van Kapteyn b met op de achtergrond de bolhoop Omega Centauri. credit: PHL / UPR Arecibo / Aladin Sky Atlas.
Astronomen hebben twee planeten ontdekt bij de nabije en oeroude Ster van Kapteyn. Deze ster is in de 19de eeuw ontdekt door de Nederlander Jacobus Kapteyn. De Ster van Kapteyn heeft de op-één-na snelste eigenbeweging van alle sterren aan de (aardse) hemel en maakt deel uit van de zogenaamde galactische halo, een uitgestrekte wolk van sterren die in zeer elliptische banen rondom de Melkweg draaien.
Alle potentieel leefbare planeten, inclusief Kapteyn b. credit: PHL.
De Ster van Kapteyn is een rode dwergster en “weegt” drie keer minder dan onze zon. De ster is meer dan twee keer zo oud als de zon en staat op een afstand van 13 lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Schilder (Pictor). Nu heeft een team van astronomen twee planeten ontdekt die rondom de Ster van Kapteyn draaien. De eerste planeet, Kapteyn b, is een super-aarde van vijf aardemassa’s en draait in 48 dagen rondom zijn moederster. Hiermee staat de planeet binnen de leefbare zone! De tweede planeet, Kapteyn c, telt zeven aardemassa’s en draait in 121 dagen rondom zijn moederster.
De ster van Kapteyn. Credit: Digital Sky Survey / Centre de Données astronomiques de Strasbourg.
De Ster van Kapteyn is een geval apart. De dwergster draait namelijk in tegengestelde richting rondom de kern van de Melkweg, een duidelijk teken dat de ster afkomstig moet zijn uit een ander sterrenstelsel. Verschillende eigenschappen lijken de ster te linken aan Omega Centauri, een reusachtige bolhoop op een afstand van 16.000 lichtjaar. Omega Centauri is vermoedelijk de overgebleven kern van een dwergstelsel die is opgeslokt door de Melkweg.
Bron: University of California.
Elektrische lading van antiwaterstof gemeten
Credit: Max Ppanxk Institute.
Natuurkundigen hebben de elektrische lading gemeten van antiwaterstofatomen. Deze blijkt nul te bedragen, met een nauwkeurigheid van acht cijfers achter de komma. Dat is natuurlijk niet verrassend, aangezien waterstofatomen elektrisch neutraal zijn. Het is wel de eerste keer dat de lading van een anti-atoom met grote zekerheid is vastgesteld.Antideeltjes worden geacht identiek te zijn aan materiedeeltjes, met uitzondering van de (omgekeerde) elektrische lading. Dus waar een waterstofatoom is opgebouwd uit een proton (met lading +1) en een elektron (met lading -1), bestaat uit antiwaterstofatoom uit een antiproton (negaton) met lading -1 en een anti-elektron (positron) met lading +1.We weten echter dat beide niet exact aan elkaar gelijk staan. De natuur lijkt een kleine voorkeur te hebben voor materie boven antimaterie. Dit verschil is superklein (een op 10 miljard) maar groot genoeg om een groot effect te hebben. Zonder dit effect zou geen materie bestaan, aangezien alle materie en antimaterie elkaar geannihileerd zouden hebben tot zuivere energie. Het is trouwens een hele kluif om antimaterie lang genoeg op te slaan om metingen te kunnen verrichten. Zoals gezegd wordt antimaterie omgezet tot zuivere energie zodra het in contact komt met normale materie. Dat betekent dat met allerlei ingewikkelde deeltjesvallen en magnetische velden het antimaterie uit de buurt moet worden gehouden van normale materie. Hoe dan ook, de uitkomst van het onderzoek is belangrijk voor de natuurkunde. Antimaterie blijkt zich (elektromagnetisch gezien) inderdaad hetzelfde te gedragen als gewone materie. De onderzoekers zullen overigens niet op hun lauweren gaan rusten. Nu gaan ze kijken hoe antimaterie reageert op zwaartekracht, om te zien of dáár misschien verschil in zit.Het volledige onderzoek kan hier gelezen worden. Bron: CERN
Is “ruig ruimteweer” slecht nieuws voor leven bij rode dwergen?
Credit: David A. Aguilar (CfA)
Is buitenaards leven toch zeldzamer dan gedacht? Astronomen kijken vaak naar rode dwergsterren bij de zoektocht naar potentieel leefbare exoplaneten, aangezien de meeste sterren nou eenmaal rode dwergen zijn. Een nieuwe studie heeft echter uitgewezen dat het ruige ruimteweer een beperkende factor zou kunnen zijn.
De aarde wordt beschermd tegen de schadelijke invloed van de zon door het aardmagnetisch veld. Bovendien staat de aarde op een relatief veilige afstand van 150 miljoen kilometer. Rode dwergsterren zijn echter een stuk koeler dan de zon. Dat betekent dat een planeet een stuk dichterbij moet staan om potentieel leefbaar te zijn. Als gevolg wordt die planeet blootgesteld aan een stuk ruiger ruimteweer.
Voorheen werd vooral gekeken naar de invloed van sterrenvlammen (waar rode dwergsterren berucht om zijn) op de atmosfeer van een planeet. Nu heeft men gekeken naar de sterrenwind zelf, de voortdurende stroom van elektrisch geladen deeltjes die door sterren worden uitgezonden. Hiertoe heeft men een computersimulatie gedraaid en hieruit blijkt dat het magnetische veld van zo’n planeet ernstig te lijden heeft onder dit voortdurende bombardement.
Bijkomend gevolg is dat de atmosfeer van de planeet na verloop van tijd weggeblazen zal worden, ongeveer zoals bij Mars is gebeurd. Voordeel is wel dat zo’n planeet bijzonder heftige en spectaculaire poollichten zal kennen, wellicht wel 10.000 keer sterker dan op aarde. Maar ja, als er niemand is om ervan te genieten, dan heb je daar geen zak aan.
Botsende clusters in beeld gebracht
Credit: Van Weeren, et al., CfA; Bill Saxton, NRAO/AUI/NSF; Ma et al., NASA/CXC/STScI/IfA/C.
Sterrenkundigen hebben de röntgen- en radiostraling in kaart gebracht van cluster MACS J0717+3745. Deze kolossale verzameling van sterrenstelsels, op ruim vijf miljard lichtjaar afstand van de aarde, bestaat in werkelijkheid uit minstens vier afzonderlijke clusters die met elkaar in botsing zijn.Op de achtergrondfoto, gemaakt met de Hubble Space Telescope, is in blauw de verdeling van röntgenstraling aangegeven, zoals waargenomen met de Amerikaanse röntgentelescoop Chandra. De energierijke straling wordt voornamelijk uitgezonden door ijl, heet gas in de ruimte tussen de afzonderlijke sterrenstelsels. De roze gebieden geven de verdeling van radiostraling aan, zoals waargenomen met de Very Large Array-radiotelescoop in New Mexico.De merkwaardig gevormde structuur in het centrum is vermoedelijk een complex schokfront in het ijle clustergas, waar elektrisch geladen deeltjes worden versneld die vervolgens radiostraling uitzenden wanneer ze in magnetische velden terechtkomen. MACS J0717+3745 is een van de zes clusters die de komende jaren waargenomen zal worden in het kader van het Hubble Frontier Fields-programma, waarbij de aller-‘diepste’ opnamen ooit gemaakt zullen worden. De radio- en röntgenwaarnemingen zijn vandaag gepresenteerd op de 224ste bijeenkomst van de American Astronomical Society in Boston. Bron: Astronomie.nl
Belgisch bedrijf sluit miljoenendeal met ESA
QinetiQ Space uit Kruibeke (Belgi
Hubble maakt de meest kleurrijke foto van het heelal
Credit: NASA/ESA
Sterrenkundigen hebben vandaag op de 224e bijeenkomst van de American Astronomical Society (AAS) in Boston een nieuwe foto gepresenteerd die gemaakt is met de 24 jaar oude Hubble ruimtetelescoop en die de Ultraviolet Coverage of the Hubble Ultra Deep Field (UVUDF) wordt genoemd. Het is een zeer kleurrijke foto, die een compositie is van vele foto’s die tussen 2003 en 2012 – gedurende maar liefst 841 omwentelingen van Hubble rond de aarde – gemaakt zijn met Hubble’s Advanced Camera for Surveys (ACS) en Wide Field Camera 3 (WFC3). De UVUDF betreft een klein gebied aan de hemel in het zuidelijke sterrenbeeld Oven (Fornax), dat eerder in beeld was gebracht in visueel en infrarood licht met de Hubble Ultra Deep Field (HUDF). Nu is daar ook ultraviolet bij gevoegd, waarmee vooral de stervorming in de pakweg 10.000 sterrenstelsels die op de foto te zien zijn in beeld wordt gebracht. De jonge, zware, hete sterren zenden veel UV-licht uit en daarmee kunnen de sterrenkundigen meer te weten komen over het ontstaan en de ontwikkeling van sterrenstelsels. Hieronder een video waarin wordt ingezoomd op het gebied van de UVUDF in Oven.
Bron: NASA.