Maandelijks archief: juni 2014

Een organisch raadsel in een nabij sterrenstelsel

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

De Grote Magelhaanse Wolk, het grootste satellietstelsel van de Melkweg, gefotografeer met Spitzer. Credit: NASA/JPL-Caltech/STScI.

Een groep organische materialen die op aarde kankerverwekkend zijn, worden in de ruimte beschouwd als bouwstenen van het leven. Wetenschappers willen graag weten hoe deze koolstofrijke stoffen, die in sterren ontstaan zijn, gerecycled worden. Daarnaast willen ze weten hoe een speciale categorie van organische stoffen, de zogenaamde polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), precies ontstaan.

Hiertoe hebben de astronomen een aantal oude sterren bestudeerd in de Grote Magelhaanse Wolk, een satellietstelsel van onze Melkweg. Tot hun grote verbazing bleken hier veel meer soorten PAK’s te bestaan dan in onze Melkweg – althans in de omgeving van sterren. Hoe kan dat nou? Wel, PAK’s ontstaan in de atmosferen van oude reuzensterren, die na zijn dood deze PAK’s de ruimte in blazen. Dat betekent dat sterren in de Grote Magelhaanse Wolk koolstofrijker moeten zijn dan hun soortgenoten in de Melkweg.

Opvallend genoeg blijkt de verscheidenheid aan PAK’s af te nemen naarmate de afstand tot sterren toeneemt. Mogelijk is de krachtige uv-straling van de stervende ster hiervoor verantwoordelijk. Het is ook mogelijk dat zich binnen de interstellaire ruimte reacties plaatsvinden waarbij de moleculaire verscheidenheid afneemt.

Bron: Royal Astronomical Society

Gedetailleerde 3D-kaart van het stof in de Melkweg gemaakt

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: Sale et al/IPHAS

Een team van wetenschappers heeft een driedimensionale kaart gemaakt van de verspreiding van stof in ons melkwegstelsel – althans het gedeelte dat vanaf het noordelijke halfrond zichtbaar is. Men heeft hiertoe niet het stof zelf waargenomen, maar het effect van dit stof op sterlicht gemeten. Immers, hoe dikker het stof, hoe meer sterlicht door het stof wordt tegengehouden (extinsie). Uit de metingen kon ook de radiale afstand van het absorberende stof worden afgeleid, wat een driedimensionaal beeld van de verdeling opleverde. Dankzij de 3D-kaart is bewezen dat vergelijkbare 2D-kaarten niet toereikend zijn. Het resultaat is de meest gedetailleerde stofkaart van de Melkweg die ooit is gemaakt.

Er zijn drie kaarten gemaakt, die allemaal de stofverdeling op een bepaalde gefixeerde afstand laten zien. Dit zijn 1, 2 en 3 kiloparsec – oftewel, 3000, 6000 en 9000 lichtjaar.

Bron: Royal Astronomical Society

Arnout Franken wint Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2014

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Arnout Franken uit Neede (Bonhoeffer College, Enschede) is de winnaar van de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2014. Hij heeft het sterrenkunde-examen dat vandaag werd afgenomen aan het Sterrenkundig Instituut Anton Pannekoek in Amsterdam het beste gemaakt. Franken heeft een waarneemreis gewonnen naar het Roque de Los Muchachos Observatory op het Canarische eiland La Palma. Hij mag samen met een sterrenkundige waarnemingen doen met een van de professionele telescopen.

Jeroen Winkel uit Nijmegen (Stedelijk Gymnasium Nijmegen, Nijmegen) en Stefan Kuipers uit Bedum (Willem Lodewijk Gymnasium , Groningen) werden allebei tweede. Zij gingen naar huis met een certificaat van deelname, het boek ‘An Introduction to Modern Astrophysics‘ door Bradley W. Carroll en Dale A. Ostlie en het boek ‘Zwaartekracht bestaat niet‘ geschreven door professor Vincent Icke. De andere deelnemers kregen een certificaat en het boek ‘Zwaartekracht bestaat niet’.

De 15 scholieren die de voorrondevragen het beste hadden gemaakt mochten deelnemen aan de olympiade die plaatsvond van 18 tot en met 20 juni 2014. Op de eerste dag volgden ze masterclasses van de natuur- en sterrenkundigen Lex Kaper, Jan Pieter van der Schaar, Huib Henrichs en Michiel van der Klis. De dag werd afgesloten met een gezellige barbecue. Vrijdag werd het examen afgenomen, volgde een voorstelling in het NOVA Mobiel Planetarium en de feestelijke prijsuitreiking.

De Nederlandse Sterrenkunde Olympiade wordt jaarlijks georganiseerd door een van de universitaire sterrenkundige instituten. Volgend jaar wordt de olympiade georganiseerd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Recordaantal satellieten gaan de ruimte in

Geplaatst op door Kris Christiaens
Beantwoorden

lancering van Dnepr raket

Vanop de Dombarovsky lanceerbasis, in het zuiden van Rusland, werd op donderdag 19 juni 2014 een Dnepr raket gelanceerd met aan boord maar liefst 39 satellieten afkomstig uit zeventien verschillende landen. De 34 meter lange Dnepr raket vertrok om 21u11 Belgische tijd vanuit een ondergrondse silo en zette enkele minuten later met succes de satellieten uit in een lage baan om de Aarde op een hoogte van ongeveer 630 kilometer.

Dit was de eerste maal in de geschiedenis van de ruimtevaart dat

Hoe werken je hersenen in de ruimte?

Geplaatst op door Olaf van Kooten
1

Credit: University of Antwerpen


Ons lichaam is niet gewend aan een toestand van gewichtloosheid. Maar hoe passen de hersenen van astronauten zich in de ruimte aan? De Universiteit Antwerpen is betrokken bij onderzoek hiernaar.De aanpassing aan de gewichtloosheid in de ruimte heeft allicht te maken met zogenaamde neurale netwerken in de menselijke hersenen. Die zijn op de bijgaande foto van een geavanceerde MRI-scan te zien. Een neuraal netwerk is een groep van verbonden neuronen (zenuwcellen). Mensen hebben gelukkig de capaciteit om zich aan verschillende omstandigheden aan te passen. Als men bijvoorbeeld een bril zou dragen die de wereld permanent op zijn kop zou tonen, dan zullen onze hersenen zich binnen twee weken hebben aangepast en zal alles opnieuw normaal lijken.

Credit: NASA

Onderzoekers denken dat de hersenen van ruimtevaarders zich aan het leven in gewichtloosheid aanpassen door gebruik te maken van eerder onaangesproken verbindingen tussen neuronen. Terwijl astronauten leren rond te zweven in hun ruimteschip worden links-rechts en boven-onder als het ware hun tweede natuur als gevolg van de activering van deze verbindingen.Om deze theorie te bevestigen krijgen tot 16 astronauten geavanceerde MRI-hersenscans voor én na hun ruimtemissies. Op die manier kan men veranderingen in hun hersenstructuur onderzoeken. Tegelijk gaat ook een controlegroep in Antwerpen onder de scanner om de resultaten te vergelijken. En ook vrijwilligers die parabolische vluchten maken met een vliegtuig (waarbij bij elke parabool een twintigtal seconden gewichtloosheid optreedt) zullen onderzocht worden. Ik ben alvast benieuwd naar de resultaten! Bron: European Space Agency‘

Hé, da’s een leuk T-shirt

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Ik zag gisteravond André van der Hoeven op de slotavond van de sterrenvereniging Chr. Huygens rondlopen met een zwart T-shirt met een ingewikkelde formule erop. Het bleek de ‘Lagrangiaan‘ van het Standaard Model (SM) te zijn, in de klassieke mechanica het verschil van de kinetische energie en de potentiele energie van een systeem. De integraal over alle ruimtetijd van de Lagrangiaan levert de actie van het systeem op. Hierboven zie je het T-shirt – nee, da’s niet André, maar John Ellis, de bekende CERN-theoreticus. De SM-Lagrangiaan is inmiddels een echt product geworden, want het wordt flink verkocht bij de Large Hadron Collider vlakbij Genéve, waar André een poosje terug met een groep leerlingen van zijn school was, op T-shirts, koffiebekers, etc. De SM-Lagrangiaan ziet er ingewikkeld uit, maar het is een optelsom van een aantal deeltjes en hun wisselwerkingen: de F- en D-termen staan voor de ijkdeeltjes, de dragers van de wisselwerkingen (fotonen, gluonen, W en Z bosonen), ψ staat voor de fermionen (zoals de elektronen en quarks), φ staat voor het Higgs boson en V(φ) voor de potentiële energie van het Higgsveld, in de vorm van de Mexicaanse sombrero. In de SM-Lagrangiaan zit géén term voor de zwaartekracht, want het Standaard Model zegt niets over de zwaartekracht. De toevoeging h.c. in de formule is ook een interessante: dat staat voor ‘Hermitian conjugate‘, wat je moet lezen als ‘dit geldt ook voor de antideeltjes’. Niet iedereen is het er mee eens dat de term h.c. wordt gebruikt, want

bevat al een Hermitian conjugate, dus is het eigenlijk dubbel. Eh… over fascinerende en kosmische T-shirts gesproken: het door Astroblogger Jan Brandt ontworpen Moonbounce T-shirt is nog steeds te koop, via CafePress. Bron: Quantum Diaries.

Prachtige amateurbeelden gebruikt om iconische opnames te reproduceren

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Veel mensen zullen zich kunnen herinneren hoe de eerste beelden van de Voyager-ruimtesondes gepubliceerd werden. Tussen januari 1979 (de nadering van Voyager 1 tot Jupiter) en april 1979 (toen de Voyager 1 zich weer verwijderde) heeft de ruimtesonde zo’n 19.000 foto’s gemaakt, die zijn gebruikt om een korte en iconische film te maken.

Nu, 35 jaar later, heeft een groep van zeven Zweedse amateur-astronomen dit filmpje nagemaakt, maar dan ni

Doesn’t Matter

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Er schijnt nieuwe materie gevonden te zijn. Geen gewone materie, geen anti-materie, geen donkere materie, nee iets geheel anders. Gisteravond werd op de slotavond van de sterrenclub (Chr. Huygens) – we gaan nu even de zomerpauze in – de nieuwste Astronova uitgedeeld en daar stond ‘ie in. 😀

Credit: Rich Tennant

Bron: Astronova.