Perihelium en aphelium
Vrijdag 14.00 uur: de aarde staat dan in haar baan het verst van de zon
6
Maandelijks archief: juli 2014
Selectie röntgentelescoop ESA goed nieuws voor Nederland
De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft eind vorige week definitief gekozen voor Athena, een grote r
Hoe groot is komeet 67P/Churyumov–Gerasimenko (‘Rosetta’s komeet’) eigenlijk?
De laatste dagen is er wat discussie op de Astroblogs over de grootte van de komeet met die moeilijke naam, de komeet 67P/Churyumov
CO2-satelliet van de NASA gelanceerd
Credit: NASA
Vandaag om 11.56 uur Nederlandse tijd is vanaf lanceerplatform 2 op Vandenberg Air Force Base in Californië de Orbiting Carbon Observatory-2 (OCO-2) satelliet van de NASA met behulp van een Delta II raket van United Launch Alliance gelanceerd en in de ruimte gebracht. Met OCO-2 gaat de NASA komende twee jaar heel nauwkeurig de uitstoot van kooldioxide (CO2) in de atmosfeer in de gaten houden, één van de gassen die het meest verantwoordelijk is voor het broeikaseffect. De satelliet had eigenlijk gisteren moeten plaatsvinden, maar toen was er een probleem met het waterspoelingssysteem van het lanceerplatform en werd de lancering 24 uur uitgesteld. Zo’n 56 minuten van de lancering werd de satelliet losgelaten uit de tweede trap van de raket en kwam ‘ie in een 690 km hoge baan om de aarde terecht. Hieronder videobeelden van de lancering.
Bron: NASA.
Nederland geeft € 12 miljoen voor ontwerp Square Kilometer Array
Het consortium bestaande uit ASTRON en de universiteiten van Amsterdam, Groningen, Leiden en Nijmegen ontvangt 12 miljoen euro voor de Nederlandse bijdrage aan het ontwerp van de Square Kilometre Array (SKA). De SKA zal ’s werelds grootste en meest krachtige radiotelescoop zijn. De bouw start in 2018 in zowel Zuid-Afrika als Australi
Astronomen ontleden kosmische parasol
Credit: R. JAY GABANY
Wetenschappers hebben bewijs gevonden voor galactisch kannibalisme bij een “tweelingzus” van ons melkwegstelsel, namelijk NGC 4651, ook wel het Paraplustelsel genoemd. Op bovenstaande opname is de herkomst van deze naam goed te zien. Met behulp van de Keck-II telescoop hebben sterrenkundigen deze paraplu in groot detail bestudeerd.
Het blijkt dat de lichtzwakke paraplu of parasol (zo u wilt) is opgebouwd uit een stroom van sterren, vermoedelijk restanten van een dwergstelsel dat uiteen is getrokken door de zwaartekracht van het grotere spiraalstelsel. Uiteindelijk zal de paraplu verdwijnen en volledig opgenomen worden door het grote sterrenstelsel.
De wetenschappers hebben de beweging van de sterrenstroom achterhaalt, om zo meer te weten te komen over het proces van galactisch kannibalisme. De sterren in de stroom zijn hiervoor te lichtzwak, maar bepaalde objecten die zijn ingebed in de stroom zijn dat niet: denk hierbij aan bolvormige sterrenhopen, planetaire nevels en wolken van gloeiend waterstofgas. Aan de hand van deze bewegingen hebben sterrenkundigen de geschiedenis van dit systeem kunnen reconstrueren. Het resultaat zie je hieronder (wel ff erop klikken).
In this three-dimensional, rotating computer model of the Umbrella galaxy, the disk of the main galaxy is shown by blue circles. The path of the dwarf galaxy through space is shown by a green curve. The white dots show stars that once belonged to the dwarf galaxy but have now been ripped off by tidal forces into a long stream of stars. Credit: Navtej Singh/UCSC
Bron: Keck Observatory
Is donkere materie eigenlijk een kwantumvloeistof?
De verdeling van materie volgens de nieuwe theorie (links) en volgens de oude theorie (rechts). Het resultaat is bijna gelijk en dat is natuurlijk hoopvol. Credits: University of the Basque Country.
Een team van wetenschappers uit Baskenland en Taiwan (waarom ook niet 😛 ) hebben een alternatief bedacht voor koude donkere materie, de meest populaire versie van het mysterieuze goedje dat als “lijm” voor gewone materie lijkt te fungeren.
Koude donkere materie is een vorm van materie dat is opgebouwd uit langzaam bewegende deeltjes die alleen via de zwakke kernkracht en de zwaartekracht reageren op normale materie. Dat zou betekenen dat een groot deel van alle materie in het heelal niet-baryonisch van aard is, m.a.w. niet is opgebouwd uit vertrouwde deeltjes zoals protonen en neutronen.
Volgens de wetenschappers in kwestie is dat niet het hele verhaal. Volgens hen bestaat donkere materie helemaal niet uit zwak-reagerende massieve deeltjes, maar uit hele lichte deeltjes die samen een Bose-Einstein-condensaat vormen. De ultralichte bosonen die het condensaat vormen, bevinden zich allemaal in dezelfde kwantum-golffunctie. Dat betekent dat zich verstoringen vormen op astronomische schaal in de vorm van grote golven.
Volgens deze theorie zouden alle sterrenstelsels grote, stationaire golven van donkere materie moeten bevatten, die solitons genoemd worden. Dit zou een verklaring kunnen vormen voor de merkwaardige kernen van bepaalde dwergstelsels. Als dit bevestigd zou worden, dan is donkere materie schijnbaar een ijskoude kwantumvloeistof die het “hekwerk” vormt van de groteschaalstructuur van ons universum.
Bron: Phys.org
Stellaire kraamkamer verwoest door ondankbaar nageslacht
Deze vrij onbekende wolk van gas en stof, Gum 15 genaamd, is de geboorteplaats van hete jonge sterren. Deze prachtige, maar verwoestende sterren tasten het aanzien van hun moedernevel aan
Verklaring gevonden voor meteorietenmysterie
Pasgeboren sterren kunnen een hevige ’wind’ van energierijke deeltjes produceren. (ESA/ATG medialab).
Astronomen, onder wie Carsten Dominik van de Universiteit van Amsterdam, hebben een mogelijke verklaring gevonden voor de aanwezigheid van een bepaald chemisch element in meteorieten. Ze ontdekten met ESA’s Herschel Ruimtetelescoop een stervormingsbied waarin compleet andere chemische verhoudingen heersen dan in elke andere embryonale ster die tot nu toe is bestudeerd. De vermoedelijke oorzaak daarvan, een hoogenergetische sterrenwind, was 4,5 miljard jaar geleden mogelijk ook actief bij onze eigen zon.
Het gaat om OMC2 FIR4, een kraamkamer van nieuwe sterren, nog ingebed in een gasrijke, stoffige wolk, in de buurt van de Orionnevel. tot hun verbazing vonden wetenschappers daar een verhouding tussen twee chemische stoffen (eentje gebaseerd op koolstof en zuurstof, de andere op stikstof), die nooit ergens anders is aangetroffen”.
De astronomen zoeken de verklaring voor deze afwijkende chemie in sterrenwinden. In een extreem koude omgeving kan de waargenomen verhouding ontstaan doordat een van de twee componenten vastvriest op stofdeeltjes, en onmeetbaar wordt. Maar bij relatief ‘hoge’ temperaturen van zo’n -200 graden Celsius, zoals in OMC2 FIR4, kan dit niet kunnen gebeuren. “De meest waarschijnlijke verklaring is een woeste wind van hoogenergetische deeltjes, afkomstig van een of meer van de embryonale sterren in deze kraamkamer”, voegt Ceccarelli toe.
Normaalgesproken wordt het stikstofhoudende molecuul snel afgebroken in dit soort gebieden. Daardoor is het koolstof/zuurstof-houdende molecuul veel overvloediger aanwezig in stervormingsgebieden. In OMC2 FIR4 lijkt er merkwaardig genoeg een extra sterrenwind met geladen deeltjes te waaien, die ervoor zorgt dat beide chemische stoffen in veel evenwichtiger verhoudingen voorkomen.
De onderzoekers vermoeden dat ook onze zon in zijn jeugd zo’n hoogenergetische sterrenwind had. In meteorieten – de kosmische boodschappers uit de begintijd van de vorming van ons zonnestelsel – zijn sporen aanwezig die erop duiden dat deze rotsblokken ooit beryllium bevatten. “We hadden geen idee hoe dat kan”, zegt Dominik.
“Het beryllium-10-isotoop wordt niet geproduceerd in sterren, zoals veel andere elementen, en ook niet in supernovaexplosies. Maar als ook onze nog jonge zon een sterrenwind had, die heeft geleid tot het ontstaan van het beryllium-10-isotoop, is dit raadsel opgelost. Het beryllium10-isotoop is meteen na het ontstaan opgenomen in de stenen, die later op aarde kwamen als meteorieten.” De nieuwe Herschel-waarnemingen van OMC2 FIR4 lijken dit scenario te bevestigen.
Bron: SRON
Messier 10, Tikkie takkie astrofotografie
Messier 10, bolvorminge sterrenhoop in het sterrenbeeld Slangendrager
Nou moet ik meteen bekennen dat ik echt totaal niet weet wat er met die “tikkie takkie-kreet” bedoeld wordt….maarre…..het schijnt “iets” met voetbal te maken te hebben, want ik heb hem opduikeld toen ik naar mijn alltime favo kwelbuisprogramma “voetbal International” zat te kijken….yeah right, echt niet!! Wellicht “meer voor mannen” maarre… bepaaldelijk NIET “meer voor Jannen” of in elk geval zeker NIET voor DEZE Jan!! En toch, hoewel ik dus niet weet (en ook niet wil weten!!) wat “tikkie takkie voetbal precies inhoud heeft deze kreet gewoon een soort van ontspannen lading om zich heen…..en die ontspannenheid omschrijft ook helemaal de aard van mijn meest recente “astrofotografie-expeditie”….Het ging voor de verandering eens allemaal heerlijk van een leien dakkie!!Mocht het nu zo zijn dat ik wellicht de indruk heb gewekt dat ik onverhoopt fanatiek anti-voetbal ben, dan valt dat best wel mee hoor, heb “het spelletje” tenslotte, zoals in een eerder blogje geschreven, zelf ook jarenlang gedaan….als Keeper zijnde bij de pupillen en junioren van DFC (de amateurtak van FC Dordrecht)…..enne…..laat het U ook tevens bekend zijn dat uw onvolprezen hoofdredacteur (yep, the one and only Adrianus V himself!!) ook een lachwekkende…..eh…oeps….Indrukwekkende jeugdvoetbal-carriere achter de immer woestlenige en sportieve rug heeft. Hij speelde echter voor “die andere grote club in de Drechtsteden” (la me niet lache!!!) namelijk VVGZ…. Voetbalvereniging Geluksvogels Zwijndrecht…..tja, what’s in a name, zullen we dan maar zeggen. Wij schijnen zelfs malkander meerdere malen getroffen te hebben ” op de verschillende drechtstedelijke groene matten der eeuwige glorie”, maar dit was dus ruim voorat wij beiden “astronomisch uit de kast waren gekomen”. Uiteraard zijn deze heroische confrontaties altijd royaal beslecht geworden in het voordeel van de eerbiedwaardige club deses schrijvers waarbij ik, met de bijnaam “de rots van Dordrecht”, meerdere malen het genoegen heb mogen proeven om “een zekere A. Nouwen, matige rechtsbuiten van VVGZ” onder de groene zooien te hebben mogen stampen………MAARRE….het zou ook zomaar kunnen zijn dat “die matige rechtsbuiten van VVGZ” in werkelijkheid een hele goeie rechtbuiten was en dat die eerdergenoemde goalkeeper een heel andere bijnaam had, meer in de trand van “de dijkdoorbraak van Dordrecht”……..Dit alles is uiteraard geheel afhankelijk van wie hier de geschiedschrijver is…ha..ha..!!Afijn, genoeg over voetbal gemekkerd…..back to serious astrophotography-business……….Messier 10 is echt een hele mooie bolvormige sterrenhoop met slechts één klein nadeeltje, te weten….dat deze “kosmische glamourball” namelijk te vinden is in het tamelijk obscure, laag aan de horizon gelegen en met weinig heldere sterren “gezegende” sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus). Enne… daarom krijgt het vaak niet de aandacht die hij/zij zeker zou verdienen. Messier 10 kan namelijk met gemak wedijveren met HET bolvormige pronkstuk aan de noordelijke sterrenhemel, M13 in Hercules!! Wat omvang en helderheid betreft zijn deze twee zeer aan elkaar gewaagd. Messier 10 is een “gemiddelde” bolhoop met een ware diameter van zo’n 80 lichtjaar en is te vinden op een dikke 14 000 lichtjaar afstand van “Moeder Aard”. In een vorig blogje heb ik al eens geschreven dat de ontstaansgeschiedenis van Bolvormige sterrenhopen nog steeds een behoorlijk mysterie is in “sterrenkunde-land” maar ik zag onlangs een artikeltje voorbij komen waarin werd getheoretiseerd dat bolvormormige sterrenhopen weleens de overgebleven kernen van dwergmelkwegstelsels zouden kunnen zijn nadat deze een lange tijd geleden “te grazen c.q. kaalgeplukt” zijn geworden door “hun hongerige grotere galactische broeders”. Klonk in elk geval zeer plausibel.Deze foto is een stack van 7 opnames van 3 minuten genomen met de 20cm F6 Newton en daarna afgewerkt middels de gebruikelijke dark frames, flatfields, deep sky stacker en photoshop-rituelen.