In de nacht van dinsdag (12 augustus) op woensdag (13 augustus) zal het maximum plaatsvinden van de jaarlijks terugkerende meteorenzwerm van de Perseïden. Het is zondag (10 augustus Volle Maan – supermaan zelfs, vanwege de nabije afstand tot de aarde van slechts 356.895 km) en dat zorgt er voor dat van de Perseïden alleen de helderste exemplaren te zien zullen zijn. Bij heldere hemel zullen zo’n tien tot twintig meteoren per uur te zien zijn. Kijk ook in de nachten vóór en na het maximum, ook dan zijn nog veel Perseïden te zien.Enkele malen per jaar zijn er veel meer meteoren te zien dan normaal. De aarde in zijn baan kruist dan de baan van een wolk stofdeeltjes, achtergelaten door een komeet. Elk jaar in augustus kruist de aarde de baan van de komeet Swift-Tuttle, die behoorlijk wat gruis heeft verspreid in zijn baan. Dit veroorzaakt een mooie meteorenzwerm die elk jaar terugkeert rond 12 augustus: de Perseïden. Juist omdat deze in de zomer zichtbaar zijn, zijn ze bij een breed publiek bekend. Veel vakantiegangers zitten in deze tijd in een mooie donkere omgeving en genieten ’s avonds van een prachtige sterrenhemel. Hieronder een video van de NASA over de supermaan en Perseïden in 2014, die kort na elkaar optreden.
De Perseïden zijn vernoemd naar het sterrenbeeld Perseus. De reden hiervoor is dat alle vallende sterren die bij de komeet Swift-Tuttle horen, uit de richting van het sterrenbeeld Perseus lijken te komen. Als we de lijn van een Perseïde doortrekken in de richting waar die vandaan kwam, kom deze in dit sterrenbeeld uit. Het punt aan de hemel waar alle meteoren vandaan lijken te komen, heet de radiant. Het is slechts een denkbeeldig punt, want in werkelijkheid bewegen de meteoren evenwijdig aan elkaar. Dit effect zien we bijvoorbeeld ook bij treinrails. Twee rails van een spoor lopen ook evenwijdig aan elkaar. Maar als we op het spoor staan, lijken de twee rails elkaar te naderen in de verte bij de horizon. Zo ook lijken meteoren vanuit één punt aan de hemel te komen. Bron: Sterrengids 2014 + hemel.waarnemen.com + De Koepel.
Credit: Rhys Taylor/Arecibo Galaxy Environment Survey/The Sloan Digital Sky Survey Collaboration.
Astronomen hebben een brug gevonden van waterstofgas met een lengte van 2,6 miljoen lichtjaar. Het is hiermee de langste intergalactische gasbrug die ooit is gevonden. Niet alleen de lengte is opmerkelijk, ook de hoeveelheid gas die het bevat is opvallend.
De gasbrug verbindt drie sterrenstelsels, op een afstand van 500 miljoen lichtjaar vanaf de aarde. Normaal gesproken bevat zo’n structuur maar een beetje gas, maar in dit geval bevat de gasbrug evenveel gas als de sterrenstelsels zelf – zo’n 15 miljard zonnemassa’s. De herkomst van de gasbrug is niet bekend – normaal gesproken vind je ze op plaatsen waar veel sterrenstelsels bij elkaar zitten. Dit is hier niet het geval. Mogelijk is het grote sterrenstelsel links onderin vroeger vlak langs de andere twee gescheerd, waarbij veel gas is “weggetrokken”.
Sterrenkundigen hebben met behulp van de Hubble ruimtetelescoop een ster ontdekt die mogelijk een supernova explosie heeft overleeft. Het gaat vermoedelijk om een witte dwergster in het spiraalsterrenstelsel NGC 1309, 110 miljoen lichtjaar van ons vandaan. In januari 2012 was in dat stelsel een supernova te zien, genaamd SN 2012Z, op de plek van het witte kruisje op de afbeelding hierboven. De supernova was een zwakke variant van de bekende type Ia supernovae, die ontstaan als een witte dwerg materiaal aantrekt van een begeleidende ster en te zwaar wordt. SN 2012Z was een type Iax supernova, waarvan er inmiddels zo’n 30 zijn ontdekt. Foto’s gemaakt vóór de explosie in 2005 en 2006 met Hubble’s Advanced Camera for Surveys tonen de vermoedelijke witte dwerg, die als SN 2012Z explodeerde, de zogeheten ‘progenitor’. Vorig jaar zag dezelfde Hubble op dezelfde plek weer een ster, kennelijk het overblijfsel van de explosie. Bij de gewone type Ia supernovae blijft er helemaal niets over van de witte dwerg. Men denkt dat de type Iax ‘mini-supernovae’ ontstaan in binaire stelsels met een witte dwerg en een voornamelijk uit helium bestaande ster. Hier het wetenschappelijke artikel over de mini-supernovae, dat vandaag in Nature verschijnt. Bron: NASA.
November dit jaar verschijnt de film “Theory of Everything” van regisseur James Marsh [1]Man on Wire (2008), Project Nim (2011) en Shadow Dancer (2012). over het leven van Stephen Hawking. De film gaat met name over Hawking’s relatie met Jane Wilde, die net als hij in Cambridge studeerde, hij natuurwetenschap, zij kunst. Hawking, gespeeld door Eddie Redmayne, ontdekt als hij 21 is dat hij lijdt aan amyotrofe laterale sclerose (ALS), een ongeneeslijke ziekte die de zenuwcellen aantast totdat het lichaam helemaal is verlamd. Artsen geven hem twee jaar nog, maar desondanks trouwen hij en Jane, die gespeeld wordt door Felicity Jones. Hieronder de trailer van de film, die mij best wel boeiend lijkt.
komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko door Rosetta’s OSIRIS camera op 3 augustus vanaf een afstand van 285 km. De resolutie is 5,3 meter/pixel. Credit: ESA/Rosetta/MPS for OSIRIS Team MPS/UPD/LAM/IAA/SSO/INTA/UPM/DASP/IDA
Details op 67P, gemaakt op 6 augustus vanaf 130 km hoogte. De resolutie is 2,4 meter/pixel. Credit: ESA/Rosetta/MPS for OSIRIS Team MPS/UPD/LAM/IAA/SSO/INTA/UPM/DASP/IDA
komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko door Rosetta’s OSIRIS camera op 6 augustus vanaf een afstand van 120 km afstand, de resolutie is 2,2 meter/pixel. Credit: ESA/Rosetta/MPS for OSIRIS Team MPS/UPD/LAM/IAA/SSO/INTA/UPM/DASP/IDA
Hieronder videobeelden van ESA’s controlecentrum in Darmstadt (Duitsland) tijdens de aankomst, waar de beelden van Rosetta als eerste binnenkomen en worden verwerkt.
IC 5070, de Pelikaannevel in het sterrenbeeld Zwaan
IC 5070 saai??? Heftig Integendeel zelfs!! Nee, dit pittige, mysterieuze, schone rode “vogeltje” is alles behalve saai!! IC 5070, beter bekend onder de naam “the pelicannebula” vormt samen met het naast haar gelegen uitgebreide nevelcomplex NGC 7000, de zogenaamde “Noord amerika-nevel” een enorme ge-ioniseerde waterstofwolk waar op dit moment in een hoog tempo stervorming plaatsvind!Als je tijdens de zomermaanden, ergens op een donkere (vakantie) plek vanuit je zalig luie ligstoeltje des nachts, onder zo’n prachtige heldere sterrenhemel lekker “omhoog ligt te dromen”, dan zie je, met een beetje mazzel, een hele mooie grote “zachtlichtende wolkachtige boog” van horizon tot horizon aan de nachthemel “over je heen gedrapeerd”. Deze grote melkwit-lichtende boog doorsneden met donkere inhammen is de melkweg, onze melkweg…..Onze melkweg is een sterrenstelsel, een plat pannekoek-achtig gevormd heelal-eiland bestaande uit sterren (al dan niet met planeten), (voor het grootste deel) waterstof gas en (grote koude donkere al dan niet moleculaire) stofwolken. Ons heelal barst letterlijk van de Heelal-eilanden zoals “onze melkweg”. Nu zijn er in ons universum in principe twee soorten “Heelal eilanden”. Eén “smaakje met spiraal armen” en één smaakje zonder spiraal armen”. Melkwegstelsels met spiraalarmen zijn melkwegstels die nog “aktief” zijn….dit zijn melkwegstelsels waar stervorming plaatsvind, integenstelling tot de melkwegstelsels zonder spiraalarmen.Wij, nog steeds stompzinnig om niets elkaar hersens inslaande Aardklootbewoners, wonen op een heel klein schattig blauw prutsplaneetje, ergens in één van de “buitenwijk spiraalarmen” van “Ons” (mochten we willen!!!) aktieve spiraal Heelal-eiland.Welnu, als je dus, lekker lui vanuit je aardedonkere vakantieplekje, des nachts in opperste ver en be-wondering omhoog naar die lichtende melkweg-band kijkt, bedenk dan dat je, als je het stukkie melkweg in het sterrenbeeld Zwaan aanschouwt waarin de Pelikaannevel te vinden is, je als het ware vanuit ons Aardse stekkie “in de buitenwijk spiraalarm naar een ” zeer stervormingsaktief stukkie binnenwijk spiraalarm” zit/ligt te staren. Enne….om “het grote intergalactische overzicht” helemaal compleet te maken……….als je nu met je (mooie blauwe) ogen vanuit het sterrenbeeld Zwaan via het sterrenbeeld Adelaar naar het sterrenbeeld Boogschutter laag op de zuidelijke horizon beweegt dan kijk je steeds meer richting het centrum van ons melkwegstelsel. In de spiraalarmen die tussen onze “buitenwijkspiraalarm” en het galactische centrum liggen, barst het al helemaal van de “stervormings-aktie”….Vandaar dat je in het sterrenbeeld Boogschutter nog een heleboel meer stervormings (emissie) nevels kunt vinden van hetzelfde soort als IC 5070, de pelikaannnevel.De pelikaannevel, door een grote donkere wolk van niet lichtend moleculair waterstof gescheiden van de pal er naast liggende Noord Amerikanevel, is dus een ge-ioniseerde waterstofwolk die aan het lichten wordt gebracht door de piepjonge sterrenhoop die “nu” in de pelikaannevel aan het ontstaan is….Ofwel…… als je dus des nachts met heftig rode oogjes…eh…ik bedoel natuurlijk met heftig roodgevoelige oogjes in de richting van de ster Deneb (de heldere ster die de staart van de Zwaan vormt) zou kunnen kijken…..ons pittige 1800 lichtjaren verre Pelikaantje staat daar namelijk vlak naast…………dan zou je haar in al haar weelderige rode vormen en kleuren kunnen aanschouwen.Maar niet heus!!!! want…eh….de meeste van dit soort objecten zijn nogal aan de zwakke kant en vergen lange belichtingstijden en een heleboel aan “beeldbewerkings-hocus pocus-werkzaamheden” op de computer om van het, na die luttele vijf minuten belichten op je camera-schermpje verschijnende schrikbarend vage, “origineel” het bovenstaande uiteindelijk best wel smakelijk rode eindresultaat te verkrijgen.Het vaagwitte, door lichtvervuiling behoorlijk aangetaste, plaatje linksboven in het hieronder getoonde vierluik is het, voor publicatie in dit blogje zelfs nog een beetje “opgepimpte”, nog steeds behoorlijk belabberde gestackte (6 subs x 5 minuten/ ISO 1600) camera-origineel…. en dit inclusief de meegestackte zogenaamde “calibratie-opnames”…..te weten, twee dark frames (ter verwijdering van “nep sterren als gevolg van “hete pixels”) en 8 flatfields (ter verwijdering van vignettering aan de rand van de opname en ter verwijdering van vuiltjes e.d. op heel de opname….ken je nagaan!!Een dark frame maak je door “in het veld” met de lensdop op de telescoop geplaatst een opname te maken met precies dezelfde belichtingstijd en onder precies dezelfde buitentemperatuur als het origineel. De op deze opnames “zichtbare nepsterren” (hot pixels) worden er tijdens het stacken samen met de “gewone” opnames (de Light frames) door de computer vanaf geplukt.Mijn flatfields maak ik door thuis na “het nachtje uit” nog een stuk of acht korte opnames te maken met een wit stuk perspex geplaatst over de kijkeropening en aangelicht door een, in mijn werkplaats hangende, TL-balk. Voor elk van acht separate flatfield opnames draai het perpex een slagje………..maar….er zijn nog een heleboel andere goede manieren om tot een zogenaamde goede “masterflat” te komen. Na al dit verplichte calibratie-gedoe heb je eindelijk een gebruiksklare ruwe opame te pakken!Ruwe opname?? Yep….want na al dit “fotonen-gegoochel” sta je namelijk nog maar aan het begin van een stevig avondje aanploeteren achter de computer, om met behulp van een breed scala aan beeldbewerkings-programma’s naar eigen keuze, zaken zoals kleur, contrast, scherpte etc..etc..etc op het door jou gewenste niveau te krijgen…………..enne…….wat dat betreft moet zelfs ik bekennen dat ik zolangzamerhand net zo’n beeldbewerkings-fanaat/miereneuker begin te worden als “collega André”………zucht, Je wordt bedankt, maat..ha…ha..!! Maarre….eerlijk is eerlijk, deze fanatieke gedreven manier van digitale aandacht aan je opname besteden loont ECHT de moeite!! Op deze manier wring je letterlijk het maximaal haalbare uit AL je nachtelijk zuur gevangen fotonen!!Afijn…..tot zover “The story of catching one very feisty red pelican”.
Jawel, de vlag kan uit! De Rosetta-ruimtesonde is na een langdurige reis eindelijk gearriveerd bij de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. Dit alles zal een nieuw hoofdstuk inluiden van de verkenning van het zonnestelsel. Zowel de komeet als de ruimtesonde bevinden zich momenteel op zo’n 405 miljoen kilometer afstand vanaf de aarde. De komeet beweegt met een snelheid van 55.000 km/u in een elliptische omloopbaan rondom de zon. Deze baan brengt de komeet voorbij Jupiter op het verste punt, en ergens tussen de aarde en Mars op het dichtstbijzijnde punt.
Kometen worden gezien als primitieve bouwstenen van het zonnestelsel en hebben mogelijk onze planeet ingezaaid met water en wellicht zelfs met de bouwstenen van het leven. Helaas zijn heel wat grote vragen betreffende kometen nog onbeantwoord en het is de bedoeling dat Rosetta daar verandering in zal brengen.
A four-stage sequence (left to right) showing the possible extreme temperature evolution for WISE J0304-2705. When young the object was as hot as a star, shining with a temperature of at least 2800 degrees C for about 20 million years. After 100 million years or so it had cooled to 1500 degrees C, and by a billion years its temperature was around 1000 degrees C. The final stage is billions of years later, when WISE J0304-2705 had cooled to its current planetary temperature of 100-150 degrees C. Credit: John Pinfield.
Astronomen hebben een zeer koele bruine dwergster ontdekt, met een temperatuur van slechts 150 graden Celsius. Maar het is ook vastgesteld dat dit object, dat door het leven gaat als WISE J0304-2705, ontzettend oud moet zijn. Dat betekent dat de bruine dwerg (een “mislukte” ster) een nogal bijzondere geschiedenis moet hebben gehad qua temperatuur. Volgens modellen zou het object vlak na z’n ontstaan even heet zijn geweest als een echte ster, zo’n 2800 graden C. Maar omdat een bruine dwerg per definitie niet aan waterstoffusie kan doen (maar wel aan deuteriumfusie), zal deze langzaam afkoelen. Na zo’n 20 miljoen jaar zal het deuterium zijn uitgeput, waarna de bruine dwerg niet langer meer kon schijnen als een ster. Tachtig miljoen jaar later zou het object zijn afgekoeld tot 1500 graden C, koel genoeg om wolken van silicaten te laten condenseren. Een miljard jaar na z’n ontstaan zou de temperatuur zijn gedaald tot 1000 graden C, koel genoeg om z’n uiterlijk te laten domineren door methaangas en waterdamp. Sindsdien is het object afgekoeld tot z’n huidige temperatuur van 150 graden C.WISE J0304-2705 “weegt” ongeveer 25 Jupiters, ongeveer halverwege de lichtste sterren en de zwaarste planeten. Maar vanwege z’n leeftijd heeft het object qua temperatuur “de hele reis voltooid” van ster-achtig naar planeet-achtig. Het object bevindt zich op een afstand van 33 tot 55 lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Fornax. WISE J0304-2705 behoort tot de zogenaamde Y-klasse van ster-achtige objecten en da’s de koelste klasse die we kennen. Bron: Royal Astronomical Society.
De VLT Survey Telescope (VST) van de ESO-sterrenwacht op Paranal, Chili, heeft een indrukwekkend opname gemaakt van het sterrenstelsel M33. Dit nabije spiraalstelsel, het op een na grootste buurstelsel van onze Melkweg, wemelt van de heldere sterrenhopen en gas- en stofwolken. De nieuwe foto (een van de meeste gedetailleerde groothoekopnamen die ooit van dit object gemaakt zijn) laat vooral de vele gloeiende rode gaswolken in de spiraalarmen duidelijk zien.
Messier 33, tevens bekend als NGC 598, staat op een afstand van ongeveer drie miljoen lichtjaar in het kleine noordelijke sterrenbeeld Driehoek. Het object wordt vaak de Driehoeknevel of Driehoekstelsel genoemd en is in augustus 1764 waargenomen door de Franse kometenjager Charles Messier, die het als nummer 33 toevoegde aan zijn beroemde lijst van opvallende nevels en sterrenhopen. Maar Messier was niet de eerste die het spiraalstelsel opmerkte: al ongeveer honderd jaar vóór hem is het – waarschijnlijk voor het eerst – gedocumenteerd door de Siciliaanse astronoom Giovanni Battista Hodierna.Hoewel het Driehoekstelsel aan de noordelijke hemel staat, is het vanuit de zuidelijke positie van de ESO-sterrenwacht op Paranal nét waarneembaar, zij het laag aan de hemel. Deze foto is gemaakt met de VLT Survey Telescope (VST), een geavanceerde 2,6-meter surveytelescoop met een beeldveld dat twee keer zo breed is als de volle maan. De foto is opgebouwd uit vele afzonderlijke opnamen, waarvan sommige zijn gemaakt door een filter dat alleen het licht van gloeiend waterstofgas doorlaat. Dat heeft er voor gezorgd dat de rode gaswolken in de spiraalarmen van het stelsel zo opvallend zijn.Tussen de vele stervormingsgebieden in de spiraalarmen van M33 valt vooral de grote nevel NGC 604 op. Met een diameter van bijna 1500 lichtjaar is dit een van de grootste nabije emissienevels (en stervormingsgebieden) die we kennen. Hij strekt zich uit over een oppervlak dat veertig keer zo groot is als het zichtbare deel van de veel bekendere – en veel nabijere – Orionnevel.Het Driehoekstelsel is het op twee na grootste lid van de Lokale Groep van sterrenstelsels, waartoe naast de Melkweg en het Andromedastelsel nog ongeveer vijftig kleinere stelsels behoren. Tijdens extreem heldere, donkere nachten is het stelsel net met het blote oog te zien. Daarmee is dit het verste hemelobject dat waarneembaar is zonder optische hulpmiddelen. En de zichtbaarheid ervan zal de komende tijd alleen maar verbeteren: het Driehoekstelsel komt met een snelheid van ongeveer 100.000 kilometer per uur op ons af!Een nadere blik op deze schitterende nieuwe foto maakt niet alleen een zeer gedetailleerde inspectie van de sterren-producerende spiraalarmen van het stelsel mogelijk, maar onthult ook het zeer rijke landschap van verder weg gelegen sterrenstelsels dat schuilgaat achter de talloze sterren en gloeiende wolken van NGC 598.
Astronomen hebben, met behulp van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) in het noorden van Chili, nauwkeurige metingen gedaan van de positie van Pluto. De metingen zijn bedoeld om de trage omloopbaan van de dwergplaneet beter te kunnen bepalen. Dat is van belang voor de scheervlucht die de ruimtesonde New Horizons in juli 2015 langs Pluto en zijn vijf bekende manen zal maken.
Hoewel Pluto al vele tientallen jaren met steeds grotere optische telescopen op aarde en in de ruimte is waargenomen, is zijn baan rond de zon nog steeds niet exact bekend. Dat komt niet alleen door de grote afstand (een slordige 6 miljard kilometer), maar ook door het feit dat Pluto pas 84 jaar geleden
