Gisteren had ik hier een blog over de keuze die gemaakt moet worden om te komen tot de beste landingsplek op komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko – kortweg komeet 67P genoemd – voor de Philae lander, die zich nu nog op de Rosetta verkenner bevindt. De blog was nog niet koud gepubliceerd of Emily Lakdawalla, planetenexpert van de Planetary Society, kwam met een uitgebreid verhaal wat er komende tijd allemaal staat te gebeuren tot de uiteindelijke landing op 11 november. Er zat een heel tijdsschema aan vast en dat is te mooi om niet te laten zien, dus heb ik het hier voor jullie integraal weergegeven.
Dit weekend analyseert de Landing Site Selection Group
Op 28 november 2014 is het precies vijftig jaar geleden dat de Mariner 4 werd gelanceerd, de NASA sonde die de eerste succesvolle missie naar Mars uitvoerde. Het leverde ons de eerste foto’s van dichtbij op van Mars en een indicatie van de stralingsgordels om Mars, die slechts 0,1% van die van de aarde waren. Om dat feit te herdenken heeft de internationale ruimteorganisatie Uwingu een initiatief genomen om iedereen uit te nodigen een boodschap naar Mars te sturen, het Beam me to Mars project. Het is een geldinzamelingsactie, dus om mee te doen moet je wel geld inleggen en dat kan in vier categorieën.
Credit: Uwingu
De helft van de opbrengst gebruikt Uwingu om onderzoek te doen en voorlichting te geven over de ruimte. De andere helft is nodig om de boodschap naar Mars te krijgen en verdere producten te ontwikkelen over de ruimte. Tot 5 november a.s. kunnen boodschappen worden ingezonden. Op 28 november zullen ze naar Mars worden gezonden, met behulp van de zenders van het Universal Space Network (USN). Behalve wat sondes en Marsrovers is er uiteraard niets of niemand op Mars dat de boodschap zal ontvangen, maar het gaat om het idee. Plus dat alle boodschappen ook overhandigd zullen worden aan de NASA, het Amerikaanse Congres en de Verenigde Naties, om hun te laten zien welke vreedzame boodschap de aarde aan Mars heeft, een soort van globale selfie. Hieronder een video over Beam me to Mars.
Oplopende internationale spanningen tussen het Westen en Rusland of niet, vanmiddag is gewoon een tweetal Galileo navigatiesatellieten van de Europese ruimtevaartorganisatie ESO vanaf de Europese Spaceport basis in Kourou (Frans Guyana) gelanceerd met een Russische Sojoez raket. Met Sojoez vlucht VS09 werden om 14.27 uur Nederlandse tijd de vijfde en zesde Galileo satelliet in de ruimte gebracht. Galileo moet volgens planning in 2019 wereldwijd volledig operationeel zijn en kan dan, net als gps, door iedereen gratis gebruikt worden voor tijdsreferentie en plaatsbepaling. Er zullen dan 30 satellieten (27 operationele + 3 reserve) in de ruimte zijn. Hieronder videobeelden van de lancering die vanmiddag plaatsvond.
Dinsdag 11 november a.s. om 11.30 uur Nederlandse tijd zijn de beoogde datum en tijd dat de 100 kg zware Philae lander, die nu nog deel uit maakt van de Rosetta sonde, volgepakt met maar liefst tien wetenschappelijke instrumenten op het oppervlak van de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko landt, een unieke gebeurtenis, hierboven een voorstelling ervan. Twee weken geleden kwam Rosetta na een reis van 6,4 miljard km in 10 jaar in een baan terecht om de kern van de vier kilometer grote komeet 67P, zoals we ‘m kort noemen, en dat was op zich al een unieke en bijzondere gebeurtenis. Sinds de ‘aankomst’ is Rosetta bezig om de komeet goed te bestuderen en da’s bedoeld om de wetenschappers een goede landingsplek te laten uitkiezen. Komende maandag worden vijf plekken op de komeet geselecteerd, half oktober zal de definitieve landingsplek gekozen worden.
Worden dit de vijf landingsplekken (compilatie credit: Ken Kramer).
De keuze zal gemaakt worden door diverse teams van wetenschappers, verenigd in de Landing Site Selection Group (LSSG). Diverse criteria zullen gehanteerd worden, zoals een veilige landingsplek, wetenschappelijk interessant om er onderzoek te doen, de verlichting van de plek ten opzichte van de zon, de hoek van de helling, de aanwezigheid van rotsblokken, etc… De komeet draait in 12,4 uren om haar as en al dit soort overwegingen maakt het complex om een goede plek te kiezen. De korte video toont een 3D-animatie met de komeet, met in groen een aantal mogelijke landingsplekken. Welke gaat het worden?
De meteoriet die eerder deze week werd gestolen uit museum en sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht is terecht. Museumdirecteur Nugteren heeft de meteoriet samen met andere ruimtestenen teruggekregen van de Utrechtse politie. De belangrijkste steen, die op 28 augustus 1925 in het Zeeuwse dorp Serooskerke terechtkwam, is tijdens de diefstal gebroken, zo ontdekte Nugteren vanmorgen. Hierboven zie je het kistje, links met de Serooskerkemeteoriet v
Het fluor in tandpasta heeft een kosmische oorsprong: het is ontstaan in rode reuzen sterren. Credit: Michiel 1972/Wikipedia.
De fluor in producten zoals tandpasta en kauwgom werd miljarden jaren geleden gevormd in sterren die op onze zon leken, maar in een latere fase van hun leven verkeerden, aldus sterrenkundigen van de Universiteit van Lund (Zweden) en collegae in Ierland en de VS. Fluor (symbool F, atoomnummer 9) is een element, in 1529 voor het eerst beschreven door Georgius Agricola. Over de oorsprong van fluor bestonden drie theorieën – productie in AGB (‘Asymptotic Giant Branch‘) sterren, nucleosynthese in Type II supernovae en de sterrenwinden van zware Wolf-Rayet sterren – maar nu blijken uit onderzoek van spectra van sterlicht AGB-sterren de ware producent te zijn, sterren die op de zon lijken en die in een later fase van hun leven verkeren, als ze opgezwollen zijn tot een rode reus. Onder invloed van een hoge druk en temperatuur weten zij in hun kern fluor te produceren. De fluor komt vervolgens in de buitenlagen van de ster terecht en als die in een krachtige sterrenwind naar buiten worden geblazen, waarbij een planetaire nevel ontstaat, komt de fluor in de interstellaire ruimte terecht, waar het weer kan mixen met andere gassen. Zo’n mix is pakweg vijf miljard jaar geleden ook terecht gekomen in de moleculaire gas- en stofwolk, waaruit later het zonnestelsel is ontstaan en zo is het fluor in de planeten zoals de aarde gekomen. Hier voor de liefhebbers het wetenschappelijke artikel over het ontstaan van fluor, onlangs gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters. Bron: Lund Universiteit.
Gons gons, zoem zoem, het gerucht gaat dat we op of rond 1 september a.s. eindelijk antwoord krijgen op de vraag die ons al sinds maandag 17 maart van dit jaar kwelt: heeft de BICEP2 detector echt primordiale zwaartekrachtsgolven vanuit de inflatieperiode van de oerknal ontdekt, is het slechts polarisatie van lokaal stof in de Melkweg of is het een combinatie van die twee? Eerst was daar op die geruchtmakende 17e maart 2014 de bekendmaking dat men met BICEP2 op de zuidpool in de kosmische microgolf-achtergrondstraling (Engelse afkorting: CMB) B-mode polarisatie had ontdekt, die veroorzaakt zou zijn door primordiale zwaartekrachtsgolven, ontstaan tijdens de zogenaamde inflatieperiode van de oerknal. Daarna kwamen de tegenberichten, de twijfels: het gemeten signaal zou vervuild zijn met polarisatie van voorgrondstraling, afkomstig van het magnetische veld van de Melkweg – zie ook de vierdelige mijmer-serie, onderaan deze blog. Kritiek: BICEP2 kijkt slechts op één frequentie, 150 GHz, en da’s te weinig om goed onderscheid te kunnen maken tussen primordiale zwaartekrachtsgolven en lokaal stof als bron van de polarisatie.
Credit: ESA/Planck/BICEP2-collaboration
De CMB straalt als een zwart lichaam, dus daarvoor moet je in meerdere frequenties kijken. Eén instrument heeft de CMB in maar liefst acht frequenties bekeken en niet alleen het stukje zuidelijke hemel, waar BICEP2 heen keek (zie afbeelding hierboven), nee het heeft de gehele hemel bekeken: de in 2009 gelanceerde Europese Planck satelliet. In juli werd bekend dat de teams van BICEP2 en Planck gingen samenwerken om te kijken wat nou de exacte bron van de gemeten B-mode polarisatie is en zo’n beetje de gehele sterrenkundige wereld kijkt uit naar de resultaten van die samenwerking. En nou is daar dus het gerucht dat op of rond 1 september de resultaten bekend zullen worden gemaakt, via een publicatie die zal verschijnen op de ArXiv.
Credit: BICEP2-collaboration
Hier de eerdere Mijmer-versies van deze continuing story over BICEP2:
In een boeiende discussie over de in mei dit jaar verschenen Illustris simulatie van het heelal, tussen drie sterrenkundigen, Ralf Kaehler, Stuart Levy en Dylan Nelson, kwam ik een andere simulatie tegen, eentje waarin je ziet hoe het heelal zich ontwikkelde en er zich grote structuren van clusters sterrenstelsels vormen. Wat je in de video ook ziet – en da’s voor mij het meest fascinerende ervan – is de werking van de donkere materie. Die is zoals we weten niet zichtbaar, maar met z’n zwaartekracht is het wel ‘voelbaar’. De donkere materie is in de video prachtig gevisualiseerd als donkere vlekken, die als het ware het skelet vormen van de structuren in het heelal. Moet je echt even bekijken.
Credit: David Law, SDSS collaboration, and Dana Berry / SkyWorks Digital, Inc. Hubble Space Telescope image credit: (http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2008/16/image/cg/): NASA, ESA, the Hubble Heritage (STScI/AURA)-ESA/Hubble Collaboration, and A. Evans (University of Virginia, Charlottesville/NRAO/Stony Brook University),
In het kader van de vierde generatie van de Sloan Digital Sky Survey is afgelopen week de MaNGA-survey van start gegaan (Mapping Nearby Galaxies at Apache Point Observatory). Het is de bedoeling dat hierbij de samenstelling en inwendige structuur van zo’n 10.000 sterrenstelsels in kaart zal worden gebracht. Hopelijk kan dat ons meer vertellen over het ontstaan en de evolutie van sterrenstelsels.
De survey zal leiden tot een enorme, publiek beschikbare database. De gegevens zullen astronomen helpen te begrijpen hoe de sterrenstelsels precies ontstaan zijn vanuit de piepkleine dichtheidsverschillen in het jonge universum. Naast sterrenstelsels zal MaNGA ook gaan kijken naar donkere materie, donkere energie en supermassieve zwarte gaten. Dit alles zou wellicht kunnen leiden tot een doorbraak in ons begrip van de meest mysterieuze van alle natuurkrachten, namelijk de zwaartekracht.
De grote kracht van MaNGA zit ‘m in het feit dat van alle 10.000 sterrenstelsels de vorm zal worden bepaald, de samenstelling zal worden bepaald (dankzij een ongeëvenaarde hoeveelheid spectrumgegevens) én zal worden getracht de beweging van sterren in kaart te brengen. Dit alles is mogelijk gemaakt dankzij een nieuwe technologie, waarmee glasvezelkabels worden samengevoegd tot een geavanceerd netwerk. Hiermee wordt de kracht en het oplossend vermogen van de 2,5 meter Sloan Telescope (in New Mexico) enorm verbeterd.
credit: SDSS collaboration and Dana Berry / SkyWorks Digital, Inc. WMAP cosmic microwave background image credit: NASA/WMAP Science Team.
Bij voorgaande surveys heeft men van ieder sterrenstelsel één spectrum kunnen maken. Nu zal van ieder sterrenstelsel 127 verschillende spectrummetingen verricht kunnen worden, waarmee het detailniveau flink wordt opgeschroefd. Bovendien kan dit alles nu 20 keer sneller gedaan worden dan voorheen.Naast MaNGA zal SDSS-IV nog twee kernprojecten bevatten. Bij de eerste, APOGEE-2, zal de samenstelling en beweging van een groot aantal sterren in ons melkwegstelsel in kaart gebracht worden. Daarnaast zal in het kader van het eBOSS programma gekeken worden naar het universum op een afstand van 3 tot 7 miljard lichtjaar. Hoe dan ook, opnieuw bewijst de Sloan Digital Sky Survey van baanbrekend belang te zijn bij de studie naar de kosmos.
