De Japanse sonde Hayabusa2 (Slechtvalk2) is begonnen aan zijn ruimtereis naar een astero
Japanse ‘slechtvalk’ eindelijk gelanceerd
3
Maandelijks archief: december 2014
Astronomen ontdekken extreem verre supernovae
Credit: Adrian Malec and Marie Martig (Swinburne University)
De allereerste sterren waren uitzonderlijk massief en kortlevend en hebben hun leven beëindigd in de vorm van cataclysmische explosies. Sommige van deze supernovae waren uitzonderlijk helder – zo’n 10 en 100 keer krachtiger dan overige supernova-types. Nu heeft men maar liefst twee van dit soort superlumineuze supernovae waargenomen in het verre universum.Het licht van de deze supernovae bevat gedetailleerde informatie over het jonge universum, een tijd waarin vele sterren van de eerste generatie nog bezig waren om zich te vormen. Superlumineuze supernovae zijn zeldzaam en zijn het vermoedelijke resultaat van de dood van supermassieve sterren van 150 tot 300 zonnemassa’s. Dit soort sterren komen ten einde doordat in hun inwendige fotonen worden omgezet in elektronen-positronen-paren. Die annihileren elkaar, waarbij de hele ster aan stukken wordt geblazen. Dat is een compleet verschillend proces in vergelijking met overige types van supernovae. Vandaag de dag komen dit soort explosies zelden voor, aangezien dergelijk superzware sterren bijna niet meer bestaan. Anyway, men heeft met behulp van de LRIS-spectrometer aan boord van de Keck-telescoop twee superlumineuze supernovae gevonden op een afstand van minstens 10 miljard lichtjaar. Dat betekent dat het heelal destijds slechts ongeveer een kwart van z’n huidige leeftijd had. De betrokken onderzoekers hebben berekent dat dit soort supernovae toen 10 keer vaker moeten zijn voorgekomen dan vandaag de dag. Bron: Universe Today.
Zijn potentieel leefbare planeten bij rode dwergsterren allemaal drooggekookt?
Credit: NASA/JPL
Planeten die in een korte omloopbaan rondom rode dwergsterren draaien vormen een belangrijk doelwit in de zoektocht naar buitenaards leven. Recent onderzoek van de Universiteit van Washington suggereert echter dat deze planeten lang geleden zijn drooggekookt – geen goeie plaats om te zoeken naar leven dus.
Rode dwergsterren, ook wel M-dwergen genoemd, zijn het meest algemene soort sterren. Ze zijn kleiner en lichtzwakker dan de zon, waardoor de zogenaamde “leefbare zone” ook heel dicht bij de moederster staat. Potentieel leefbare planeten dienen dus dicht bij de centrale ster te staan, maar uit een reeks simulaties blijkt zo’n positie niet zo gunstig te zijn.
Dat heeft te maken met de manier waarop rode dwergsterren ontstaan. Ze vormen zich vanuit samentrekkende gaswolken, maar vanwege hun lage massa duurt het heel lang voordat het formatieproces voltooid is – soms wel honderden miljoenen jaren. Aangezien planeten al na 10 miljoen jaar helemaal “af” kunnen zijn, moeten deze planeten lange tijd doorbrengen in het hete gas dat richting de centrale protoster valt.
Dat betekent dat de planeten in kwestie lange tijd erg heet blijven (meer dan duizend graden Celsius) en dus hun eventueel aanwezige water zullen verliezen. Zodra de centrale ster stabiliseert en tot rust komt, en op de planeet potentieel leefbare omstandigheden gaan heersen, is het water verdwenen. De planeten zijn dus gedoemd om voor eeuwig levenloos te blijven.
Bron: University of Washington
Keck-interferometer brengt warm stof rond sterren in beeld
Credit: NASA/JPL-Caltech.
Wanneer een ster op relatief grote afstand wordt omgeven door veel koel stof, is ook de hoeveelheid warm stof op kleinere afstand van de ster groot. Dat blijkt uit een onderzoek aan tientallen sterren, verricht met de Keck-interferometer op de Mauna Kea-sterrenwacht in Hawaï.
Koel stof is vrij eenvoudig te zien met een grote telescoop, omdat het zich op vrij grote afstand van een ster bevindt, en dus niet zo sterk wordt overstraald. Warm stof (op kamertemperatuur) is moeilijker te detecteren, doordat het zich dichter bij de veel helderder ster bevindt. Voor astronomen is het echter belangrijk om te weten of de binnendelen van een ander planetenstelsel veel van dat warme stof bevatten: de detectie van aarde-achtige planeten rond de ster kan daardoor aanzienlijk worden bemoeilijkt.
Met de Keck-interferometer is het nu gelukt om van tientallen sterren de hoeveelheid warm stof te meten. Daarbij blijkt dat er een eenduidige relatie bestaat tussen de hoeveelheid koud stof in de buitendelen van een planetenstelsel en de aanwezigheid van warm stof op kleinere afstand van de ster.
De Keck-interferometer was een instrument waarmee de metingen van de twee 10-meter Keck-telescopen werden samengevoegd. Op die manier kon niet alleen een extreem hoge beeldscherpte worden verkregen, maar was het ook mogelijk om het licht van de ster te ‘elimineren’, zodat de stofdeeltjes dicht bij de ster beter te zien zijn. De Keck-interferometer werd in 1997 gebouwd en is tot 2012 in gebruik geweest.
Bron: Astronomie.nl
Stelsels in het kosmische web produceren aanvankelijk meer sterren
CREDIT: VOLKER SPRINGEL, VIRGO CONSORTIUM.
Hoe ontstaan sterrenstelsels zoals de Melkweg precies en hoe worden ze beïnvloed door hun omgeving? Een team van astronomen van de Universiteit van California is met een aantal mogelijke antwoorden gekomen. Ze benadrukken de rol van het kosmische web bij dit proces – de enorme webachtige structuur van sterrenstelsels, gas en donkere materie. Dit skelet is vermoedelijk heel snel na de oerknal ontstaan vanuit kleine dichtheidsfluctuaties, die vervolgens zijn opgeblazen tot hypergalactische proporties. Grote concentraties van donkere materie zullen zich gaan “uitlijnen” met dit skelet en vervolgens veel gas gaan aantrekken – gas dat de vorming en evolutie van sterrenstelsels voedt. Het is een bekend feit dat in het huidige universum sterrenstelsels vlakbij het kosmische web een lagere kans hebben om actief sterren te produceren dan sterrenstelsels in gebieden met een lagere dichtheid (maar niet in gebieden met een zeer lage dichtheid). Maar is dat altijd zo geweest? Nee, zo suggereert een nieuw onderzoek, waarbij waarnemingen van twee grote kosmologische surveys (COSMOS en HiZELS) gecombineerd zijn met nieuwe berekeningsmethodes en modellen. Het blijkt dat in het jongere heelal juist de stelsels in het kosmische web meer sterren geproduceerd hebben dan stelsels die er verder vanaf liggen. Dat komt doordat stervormend gas vooral langs dit web van filamenten beweegt! Maar waarom ligt dit vandaag de dag anders? Dat komt doordat de filamenten fungeren als een soort van “snelwegen” die sterrenstelsels naar dichtbevolkte knooppunten van het kosmische web voeren. Daar aangekomen is het snel gedaan met de stervorming. Bron: University of California .
“California”…….Hotel California???
De California-nevel in het sterrenbeeld Perseus
Nee….geachte lezeressen en lezers, “deze California”
Swiftkey app helpt Stephen Hawking twee keer zo snel communiceren
In een blogpost heeft SwiftKey, het bedrijf achter de populaire toetsenbordvervanger voor onder andere Android, bekend gemaakt de afgelopen twee jaar te hebben gewerkt aan een verbeterde tekstinvoer voor de populaire wetenschapper Stephen Hawking. Stephen Hawking werd in 1963 gediagnostiseerd met de ziekte ALS, amyotrofe laterale sclerose. Hierdoor is het voor hem bijna onmogelijk om te bewegen. Daarnaast werd het voor hem na een operatie in 1985 onmogelijk om zijn stembanden te gebruiken, waardoor het voor hem moeilijk werd om te communiceren. De afgelopen twintig jaar heeft hij gebruik gemaakt van een systeem dat kleine bewegingen omzet in letters. Intel heeft de afgelopen drie jaareen nieuw systeem ontwikkeld, waarmee Professor Hawking weer twintig jaar vooruit hoopt te kunnen. Het systeem ziet er qua interface bijna identiek uit aan het systeem dat hij eerder gebruikte. Hawking was in mei dit jaar in Nederland om op het PLANCKS symposium in Utrecht een lezing te geven over kosmologie, een lezing waar wij van de Astroblogs ook bij waren.
Swiftkey
Met het oude systeem liep de wetenschapper tegen problemen aan, waaronder het feit dat zijn invoersnelheid de laatste jaren af bleef nemen. Door gebruik te maken van gepersonaliseerde tekstvoorspellingen, kan hij ongeveer twee keer zo snel communiceren als met zijn vorige systeem. Waar SwiftKey bij zijn tekstvoorspellingen op Android gebruik kan maken van de Gmail-, Facebook-, Twitter- en sms-geschiedenis van de gebruiker, is dat in het geval van Stephen Hawking nog veel, veel uitgebreider gedaan. De taalmodellen die SwiftKey gebruikt voor de voorspelling en correctie van woorden zijn daarnaast ook gebaseerd op teksten uit onder andere boeken. Bij het systeem van professor Hawking heeft SwiftKey specifiek zijn onderzoeken en boeken gebruikt, maar ook teksten van speeches die hij gehouden heeft. Het interessante in dit geval is ook dat de voorspelling aangepast wordt aan de situatie waarin Stephen Hawking zich bevindt. Wanneer hij met een normaal
Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in december 2014?
Op 1 december start de weerkundige winter. De maand december wordt in de volksmond dan ook wel de ‘donkere maand’ of ‘wintermaand’ genoemd. December 2013 is voor veel amateur en professionele astronomen een zeer belangrijke maand aangezien we dan kunnen genieten van de Geminiden meteorenzwerm, de heldere planeet Jupiter en misschien komeet ISON.
De Maan en de planeten
De kleinste planeet uit ons zonnestelsel, Mercurius, kan de eerste dagen van de maand december ’s ochtends worden waargenomen laag in het zuidoosten. Daarna staat de planeet te dicht bij de Zon waardoor we deze niet meer kunnen waarnemen. Op zondag 29 december is Mercurius in bovenconjunctie en beweegt deze achter de Zon langs. Venus doet zijn naam van ‘avondster’ in december alle eer aan. Deze planeet schittert ’s avonds in het westen. Begin december 2013 gaat Venus bijna drie uur na de Zon onder waardoor deze planeet goed waar te nemen is. De ‘rode planeet’ Mars kan men in december 2013 ’s morgens terugvinden in het sterrenbeeld Maagd (Virgo). Deze planeet wordt langzaam helderder doordat de afstand tot de Aarde kleiner wordt. De gigantische gasplaneet Jupiter domineert in december 2013 de sterrenhemel aangezien deze vrijwel de hele nacht zichtbaar is in de buurt van de sterren Pollux en Castor in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini). Jupiter is ’s avonds zichtbaar in het oosten, rond middernacht hoog in het zuiden en ’s morgens in het westen. In de nacht van 13 op 14 december 2013 zijn ook overgangen van de Jupitermanen Io en Ganymedes met hun schaduwen zichtbaar over de planeetschijf van Jupiter. Op 5 januari 2014 is Jupiter in oppositie met de Zon. De mooiste planeet uit ons zonnestelsel, Saturnus, is in december 2013 ’s ochtends waarneembaar in het zuidoosten. Op dinsdag 17 december is het Volle Maan. Op maandag 2 december bedekt de Maan ook de planeet Mercurius in het sterrenbeeld Weegschaal. Deze samenstand is met veel moeite in België en Nederland te zien rond 7u45 uur. De twee objecten staan dan in het zuidoosten, slechts 3° boven de horizon, op een onderlinge afstand van 5,1°.
Meteorenzwermen
Op zaterdag 14 december bereikt de bekende meteorenzwerm Geminiden rond 04u00 zijn maximum. Rond 02u30 Belgische tijd bevindt het radiant van deze meteorenzwerm zich aan het hoogste punt aan de hemel in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini). Het radiant is het punt aan de sterrenhemel waaruit meteoren lijken te komen. Onder goede omstandigheden, (geen storende lichtvervuiling of storend Maanlicht) kan men van de Geminiden meteorenzwerm ongeveer 90 meteoren per uur verwachten. Deze meteoren zijn snel, helder en hebben vaak korte sporen. De Geminiden meteorenzwerm heeft een relatief korte piek en vaak kan men de dagen rond het maximum ook al Geminiden meteoren waarnemen. Meteoren worden in de volksmond ook wel ‘vallende sterren’ genoemd. In werkelijkheid gaat het om zeer kleine stukjes steen en gruis die onder hoge snelheden de atmosfeer van de Aarde binnendringen waarna ze op een hoogte van 80 tot 120 kilometer verdampen. De Geminiden worden veroorzaakt door stofdeeltjes die afkomstig zijn van planetoïde Phaethon. De dagen rond 22 december zijn ook nog meteoren te zien van de Ursiden meteorenzwerm. Rond 09u30 Belgische tijd bevindt het radiant van deze zwerm zich aan het hoogste punt (op 64°) aan de hemel in het sterrenbeeld Kleine Beer. Onder ideale omstandigheden zijn er van deze zwerm ongeveer een tiental meteoren per uur te zien. Om meteoren waar te nemen heb je geen speciale apparatuur nodig. Enkel een ligzetel, een heldere sterrenhemel en wat geduld zijn genoeg.
Bron: hemel.waarnemen.com
Komeet ISON
De afgelopen weken en maanden is er over komeet C/2012 S1 (ISON), ook wel komeet ISON genoemd, ontzettend veel over geschreven en gesproken aangezien volgens sommigen deze komeet eind 2013 voor spektakel kan zorgen aan onze sterrenhemel. December 2013 moet voor deze komeet de maand van de waarheid worden aangezien de komeet dan terug zichtbaar moet zijn na zijn periheliumpassage van 28 november 2013. Alles hangt natuurlijk af van het feit of komeet ISON zijn perihelium heeft overleefd of niet. Indien deze komeet zijn scheervlucht langs de Zon heeft overleefd, vinden we het hemelobject na zijn perihelium terug in de sterrenbeelden Slangendrager, Slang, Hercules, Noorderkroon, Draak en Kleine Beer. Het object zal dan ongetwijfeld zichtbaar zijn met het blote oog maar de exacte helderheid voorspellen van deze komeet is zeer moeilijk. De beste periode om deze komeet dan in België en Nederland waar te nemen is rond 14 december 2013. Na zijn periheliumpassage zal komeet ISON op 27 december 2013 ook langs de Aarde vliegen op een afstand van ongeveer 64 miljoen kilometer. Spacepage.be zal deze komeet en de ontwikkelingen ervan op de voet volgen!
Bron: hemel.waarnemen.com
Deep-sky
De maand december is voor de meer gevorderde amateur-astronomen zeer geschikt om om de nevel NGC 1990 waar te nemen. Deze reflectienevel bevindt zich in het sterrenbeeld Orion en heeft een schijnbare afmeting van 50,0′. Het object werd in 1786 ontdekt door William Herschel. Doordat dit een zwak en contrastarm object is, heeft men echter een behoorlijke telescoop nodig om iets van details te kunnen zien. Een andere prachtige nevel in het sterrenbeeld Orion is M42. Deze nevel, die ook gekend is als de ‘Grote Orionnevel’ is één van de meest bekende en waargenomen deep-sky objecten en is bij goede omstandigheden zelfs al te zien met een verrekijker. Dit prachtige object is makkelijk terug te vinden aan de sterrenhemel aangezien het met het blote oog te zien is als een wazige vlek net onder de drie gordelsterren van Orion. M42 heeft een magnitude van 4,0 en zijn schijnbare afmeting bedraagt 66,0′. Deze prachtige, door jonge sterren, verlichte nevel bevindt zich op een afstand van 1 350 lichtjaar van de Aarde. Nog een nevel in het sterrenbeeld Orion die in december goed waar te nemen is, is NGC 2024. Deze emissienevel is ook gekend als de ‘Vlamnevel’ en bevindt zich op een afstand van 1 500 lichtjaar van de Aarde. Dit object heeft een schijnbare afmeting van 30,0′. Het spreekt voor zich dat men het best deep-sky objecten waarneemt in de periode rond Nieuwe Maan (3 december 2013) aangezien men dan geen hinder heeft van storend Maanlicht.
Hubble’s Tonight’s Sky
Hieronder weer de maandelijkse video van Hubble’s Tonight’s Sky, waarin je kan zien wat er allemaal voor interessants aan de hemel staat te gebeuren.
Bron: Spacepage.be + Hubble’s Tonight Sky
Het is weer zover: bevat een recent geanalyseerde meteoriet bewijs voor buitenaards leven?
De meteoriet in kwestie, die overigens “Tissint” is gedoopt. © Alain Herzog / EPFL
Is er ooit leven op Mars geweest? Een meteoriet van Mars heeft de discussie weer aangewakkerd. Een internationaal team van onderzoekers beweren aanwijzingen te hebben gevonden voor Martiaans leven in een meteoriet die in 2011 terecht is gekomen in een Marokkaanse woestijn. Deze meteoriet bevat koolstofsporen en uit een gedetailleerde analyse is gebleken dat dit koolstof vermoedelijk een biologische herkomst heeft.
Volgens de onderzoekers is dit koolstof vermoedelijk afgezet in kleine scheurtjes in het gesteente door een vloeistof vol organische stoffen. De onderzoekers houden wel een slag om de arm: er zijn meerdere herkomsten te bedenken voor dit koolstof, maar een aardse herkomst kan volgens hen vrijwel uitgesloten worden. Natuurlijk zijn andere onderzoekers het daar niet mee eens, dus de discussie zal voorlopig nog wel blijven voortduren.
90.000 berichten naar Mars gestuurd
Afgelopen vrijdag hebben zo’n 90.000 mensen gezamenlijk een boodschap naar Mars verzonden, precies vijftig jaar nadat de Mariner 4 de Rode Planeet had bereikt. De Mariner 4 was de allereerste ruimtesonde die intact de planeet Mars wist te bereiken, en heeft in totaal 22 foto’s van het oppervlak doorgestuurd.
Het private bedrijf Uwingu, die de laatste tijd vaker in het nieuws is geweest, heeft nu 90,000 boodschappen