De lanceringen tot juli meerekenend zijn er op dit moment 1234 satellieten die om de aarde draaien en die operationeel zijn. De oudste is de Amsat-Oscar 7, welke op 15 november 1974 werd gelanceerd, ruim veertig jaar geleden. Hieronder een infografiek over al die werkende satellieten – dubbelklikken om ‘m te versatellitiseren – een 2000 x 3262 versie opleverend.
Een internationaal team van astronomen onder leiding van de Leidse sterrenkundige Joop Schaye heeft een simulatie van het heelal ontwikkeld waarin realistische sterrenstelsels ontstaan; hun massa, grootte en leeftijd komen overeen met die van waargenomen sterrenstelsels. De gelijkenis is te danken aan de simulatie van de sterke galactische winden – gaswinden die uit sterrenstelsels worden geblazen.De berekeningen duurden enkele maanden en werden uitgevoerd op de “Cosmology Machine” in Durham en op “Curie” in Parijs, twee van de grootste computers voor wetenschappelijk onderzoek. Astronomen kunnen met behulp van deze simulatie de ontwikkeling van sterrenstelsels onderzoeken van bijna 14 miljard jaar geleden tot nu. De resultaten worden op 1 januari a.s. gepubliceerd in het tijdschrift Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.Sterrenkundigen onderzoeken al jaren de vorming van sterrenstelsels met behulp van computersimulaties, maar met bescheiden succes. De sterrenstelsels die in eerdere simulaties ontstonden waren vaak te zwaar, te klein, te oud en te bolvormig.
De Hubble reeks van EAGLE sterrenstelsels. Credit: J. Schaye et al. 2015.
De uitkomsten van de EAGLE-simulatie (Evolution and Assembly of GaLaxies and their Environments) komen veel beter overeen met de werkelijkheid omdat de galactische winden in de EAGLE-simulatie sterk genoeg zijn om de gasvoorraad die nodig is voor stervorming weg te blazen. De sterrenstelsels in de EAGLE-simulatie zijn daardoor lichter en jonger: ze bevatten minder sterren en deze ontstaan later. De galactische winden worden aangedreven door sterren, supernova-explosies en superzware zwarte gaten.De vele duizenden sterrenstelsels die in de EAGLE-simulatie ontstaan lijken ook in hun grootte en vorm op sterrenstelsels die astronomen in het heelal waarnemen.”Het universum dat wij in de computer creëren is net echt. Overal zijn sterrenstelsels te zien, met alle vormen, groottes en kleuren die we met de grootste telescopen hebben waargenomen. Het is ongelooflijk. Met een simpele druk op de knop kunnen we ook nog eens teruggaan in de tijd”, zegt coauteur Richard Bower van Durham University.Omdat het team nu een simulatie heeft ontwikkeld waarvan de uitkomsten overeenkomen met de waargenomen eigenschappen van sterrenstelsels, kunnen astronomen de evolutie van een individueel sterrenstelsel tot in detail bestuderen. “Voor ons breekt een nieuw tijdperk aan”, zegt coauteur Rob Crain van Liverpool John Moores University. “We kunnen nu aan de knoppen van het heelal draaien en onderzoeken hoe afzonderlijke sterrenstelsels zijn ontwikkeld gedurende bijna 14 miljard jaar.” Hieronder een video met een EAGLE-simulatie.
Onderste afbeelding: met de gele lijnen wordt het beeldveld van SDSS aangegeven vanaf de plaats van het zonnestelsel in de Melkweg. Bovenste afbeelding: distributie van donkere materie in het SDSS-beeldveld. Credit: Sarah R. Loebman et al
Gebruikmakend van gegevens van de Sloan Digital Sky Survey (SDSS), waarbij gekeken is naar de positie en beweging van sterren in de halo rondom de Melkweg met afstanden tussen 9.700 en 65.000 lichtjaar, hebben sterrenkundigen aanwijzingen gevonden dat de halo van donkere materie rondom de Melkweg afgeplat is. Sarah Loebman (Universiteit van Michigan) en haar team zagen dat er in de halo drie keer zo veel materie moet zijn dan zichtbaar is in de vorm van gewone materie en dat de vorm van die donkere materie een ‘oblate halo’ heeft, een oblate sferoïde zouden wij zeggen. De verhouding tussen de tussen de equatoriale straal en de polaire straal is ˜0,4 ± 0,1. Donkere materie zelf is niet zichtbaar, maar door haar gravitationele werking heeft het wel invloed op de gewone sterren in de halo en dankzij de metingen met SDSS konden Loebman en haar mensen een verdelingsmodel voor de donkere materie opstellen. Op grond van de waarnemingen kunnen talloze varianten van het MOND-model, dat een alternatieve verklaring geeft voor donkere materie, worden verworpen. Hier vind je het vakartikel van Loebman et al. Bron: Francis Naukas.
Photo credit: Jen Miller and Joy Chavez, Gemini Observatory
Het was helemaal niet de bedoeling, maar toen de sterrenkundigen Jen Miller en Joy Chavez op 16 december j.l. de maan Io van Jupiter fotografeerden met de grote 8,1 meter Gemini Noord telescoop op Hawaï zagen ze iets opmerkelijks: Io leek wel op Venus of op onze eigen maan, die beiden schijngestalten kunnen hebben. Ze hielden Io in de gaten vanwege een door Katherine de Kleer (UC Berkeley) ontwikkeld programma om vulkaanuitbarstingen op de maan te registreren, maar wat ze zagen hadden ze niet verwacht. Wat bleek het geval: vanaf de aarde gezien schoof op het moment van de opnames een andere maan van Jupiter, Europa, even voor Io langs en bedekte deze gedeeltelijk. Zoiets wordt een transitie genoemd en het is lastig om zoiets te voorspellen, omdat het per locatie op aarde kan verschillen of het wel of niet kan worden gezien. Hieronder een animatie van de gemaakte opnames.
Wat die actieve vulkanen betreft: je ziet er eentje op Io, linksboven bij de rand goed zichtbaar als een klein oplichtend puntje. Miller en Chavez keken in infraroodlicht naar Io en in dat gedeelte van het elektromagnetisch spectrum is Europa moeilijker zichtbaar, omdat het ijs aan het oppervlak van de maan infraroodlicht absorbeert. Door andere filters te gebruiken konden ze Europa toch vaag zichtbaar maken op de foto’s. Hieronder een simulatie van de transitie, gemaakt met de Jet Propulsion Laboratory (JPL) Solar System Simulator.
De KNAW en de Akademie van Kunsten hebben de Akademieprijs Astronomie en Kunst in het leven geroepen. De prijs wordt uitgereikt aan een persoon die zich voor het maken van een kunstwerk op een bijzondere manier heeft laten inspireren door de astronomie. De prijs bedraagt
Als we ooit een keertje aliens zullen ontmoeten, dan zijn het waarschijnlijk niet de groene mannetjes van Mars of de creepy, enge wezens die we in menig SF-film hebben gezien, het zullen hoogst waarschijnlijk helemaal geen biologische levensvormen zijn, maar eerder superintelligente robots. Wetenschappers zoals Susan Schneider (University of Connecticut), Seth Shostak (director of NASA’s Search for Extraterrestrial Intelligence program), NASA Astrobiologist Paul Davies en Stephen Dick (Library of Congress Chair in Astrobiology) denken dat kunstmatige intelligentie de dominante vorm van intelligentie in het heelal vormt. Met ruimtetelescopen zoals Kepler zijn al bijna 2000 exoplaneten ontdekt en bevestigd – de exacte teller staat nu (27 december 2014) op 1855 – en daarvan zijn er diversen die omstandigheden kennen die levensvatbaar zijn. Schneider heeft onlangs een artikel geschreven, genaamd Alien Minds, waarin ze beschrijft dat levensvormen op die levensvatbare exoplaneten hoogstwaarschijnlijk synthetisch zullen zijn, een soort kunstmatige superintelligentie.
“I’m not saying that we’re going to be running into IBM processors in outer space. In all likelihood, this intelligence will be way more sophisticated than anything humans can understand.” – Susan Schneider.
Credit: YouTube
Alles draait volgens Schneider – hier te zien in een presentatie op een congres over astrobiologie – in feite om tijdschalen. Zodra een intelligente levensvorm in staat is radiosignalen uit te zenden duurt het niet lang of ze kunnen computers bouwen en vervolgens kunstmatige intelligentie. Ray Kurzweil denkt we als mensheid nu al op die drempel van post-biologische levensvormen staan, maar Schneider’s kunstmatige superintelligentie vergt nog vele stappen van ontwikkeling, zoals het kunnen uploaden van intelligentie in de hersenen – á la de Matrix, in die film leer je in enkele seconden een helikopter besturen. Buitenaardse beschavingen die dat ontwikkeld hebben lopen vermoedelijk duizenden tot miljoenen jaren op ons voor. Ons staan in feite twee dingen te doen: proberen die (kunstmatige) beschavingen in de Melkweg middels SETI op te sporen – hier een soort van tussenstand – en proberen hetzelfde peil te bereiken. Mensheid, werk aan de winkel! Bron: Motherboard.
Vorige week donderdag (18 december) werd vanaf Europa’s Spaceport Kourou in Frans Guyana de Russische Sojoez 2-1b raket gelanceerd met aan boord vier O3b verbindingssatellieten, missie VS10 genaamd. Oud nieuws eigenlijk, maar het blijft leuk om naar de beelden te kijken van de lancering.
Er was vandaag overigens nog een lancering, van een Chinese Lange Mass 4b raket, die om 04.22 uur vannacht de militaire satelliet Yaogan Weixing-26 de ruimte in bracht. Daar heb ik alleen (nog) geen videobeelden van. Bron: NASA Spaceflight.
De Duitse ESA-astronaut Alexander Gerst is onlangs teruggekeerd van een zesmaandelijkse missie aan boord van het internationale ruimtestation ISS. Hij heeft een oudjaarsgeschenk gegeven in de vorm van een spectaculaire timelapse van zes minuten, in knisperende 4k Ultra-HD kwaliteit! De timelapse is opgebouwd uit zo’n 12.500 plaatjes die zijn geschoten vanuit het ISS en is zeer de moeite waard 😀
Slecht nieuws voor de Gaia-sterrenteller. De Europese ruimtetelescoop zou de positie en snelheid van zo’n miljard sterren moeten meten, maar dat gaat niet lukken. Er komt namelijk teveel licht in de telescoop – dit is vermoedelijk verstrooid zonlicht. Dit blijkt te worden veroorzaakt doordat er losse vezels zitten aan de rand van het zonneschild van de telescoop, die ontworpen is om de gevoelige apparatuur van de telescoop te beschermen tegen de zon. Het zijn deze losse vezels die het zonlicht verstrooien, waardoor ze het zonneschild kunnen binnendringen.
Deze vezels werden al voor de lancering opgemerkt, maar zijn niet verwijderd – de betrokken ingenieurs waren namelijk bang dat kleine stofdeeltjes de telescoop zouden binnendringen. Wat betekent dit voor de missie? Wel, de metingen van de telescoop zullen slechts half zo nauwkeurig zullen zijn dan verwacht – daarnaast zullen bij de zwakkere sterren helemaal geen metingen verricht kunnen worden. Toch zijn de betrokken wetenschappers ervan overtuigd dat Gaia het grootste deel van haar missie nog altijd kan voltooien: het in kaart brengen van een groot aantal sterren, om hieruit een 3D-kaart van de Melkweg te produceren.
