De ruimtesonde MESSENGER, die al bijna vier jaar om Mercurius cirkelt, krijgt uitstel van executie. Omdat de vloeibare brandstof van de sonde bijna op is, zou deze eind maart 2015 te pletter slaan op het oppervlak van de planeet. Maar technici hebben nu een manier bedacht om het drukgas in zijn raketaandrijving te gebruiken om hem nog wat langer in bedrijf te houden. Het drukgas, helium, dient normaal gesproken om de brandstoftanks onder druk te zetten. Maar als de brandstof op is, is het drukgas ook niet meer nodig. En door het te laten ontsnappen, kan het worden gebruikt om de ruimtesonde nog een klein zetje te geven. Erg effici
In principe worden zwarte gaten gekenmerkt door hun dichtheid – eigenlijk kan ieder object een zwart gat worden, mits het een kritieke dichtheid bereikt. Helaas zorgen andere krachten ervoor dat objecten nooit zo’n grote dichtheid kunnen bereiken – krachten binnen een atoom zijn hiervoor verantwoordelijk. Maar als iets massief genoeg is, dan zijn zelfs atoomkrachten niet sterk genoeg om de boel bij elkaar te houden – het object zal gaan instorten en blijven instorten todat het een zwart gat is geworden.
Laten we een praktijkvoorbeeld nemen. Als de zon een zwart gat zou moeten worden, dan moet je de hele zon samenpakken tot een bol ter grootte van een dorp – op dat moment is de dichtheid hoog genoeg om een zwart gat te worden. Als je van de aarde een zwart gat zou willen maken, dan moet je ‘m laten instorten tot de grootte van een pinda!
Toch zijn zowel de zon als de aarde niet massief genoeg om dit spontaan te laten gebeuren. Alleen uitzonderlijk zware sterren kunnen een zwart gat worden! Supermassieve zwarte gaten vormen een aparte klasse met een onzekere ontstaansgeschiedenis. Anyway, ik kwam op internet een filmpje tegen waarin wordt ingegaan op deze zaken en die is zeker de moeite waard!
Credit: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute; NASA,ESA, and M. Buie (Southwest Research Institute); NASA; Phil Plait.
Op internet gaat via social media het bericht rond dat we op 4 januari 2015 om 18.47 uur Nederlandse tijd allemaal op aarde eventjes gewichtloos zullen zijn, een paar seconden maar. Reden voor deze unieke Zero G Day: op dat moment zouden Jupiter en Pluto op één lijn staan en hun gecombineerde aantrekkingskracht zou zorgen voor de tijdelijke gewichtloosheid. Bron voor dit verhaal: Daily Buzz Live, dat het op haar beurt weer zegt te hebben van niemand minder dan… Patrick Moore. Dát is al een teken dat het verhaal 100% hoax is, want we weten allemaal dat Patrick Moore al een poosje overleden is, op 9 december 2012 om precies te zijn, dus het zou knap zijn als hij dit heeft gezegd. Nou ja, eerlijk gezegd hééft Moore deze voorspelling gedaan, alleen deed hij dit in 1976 tijdens een radioprogramma en was het een 1 aprilgrap, die op dát jaar sloeg. Wat het allemaal zo erg maakt is dat er een tweet rondgaat, zogenaamd van de NASA, waarin de claim over Zero G Day wordt gelegd:
Credit: Daily Buzz Live
Nou mensen, wees gerust, de tweet is niet van de NASA afkomstig, hij is 100% vals. Net als Maya-voorspellingen over het einde van de wereld, kometen en supermanen die rampspoed brengen, is het bericht er eentje in de categorie onzin, een joekel van een hoax. Ja maar, zouden Jupiter en Pluto dan niet op één lijn kunnen staan en inderdaad voor een extra aantrekkingskracht kunnen zorgen? Neen, neen, driewerf neen. Ten eerste staan de planeet Jupiter en dwergplaneet Pluto die dag helemaal niet op één lijn, zoals Phil Plait heeft gechekt – ze staan maar liefst 145° van elkaar verwijderd aan de hemel. Ten tweede, al zouden ze wel op één lijn staan, dan nog is hun aantrekkingskracht véél kleiner dan die van de maan. En zijn we al eens gaan zweven door de invloed van de maan? Ik dacht het niet! Kortom, lekker Kerstfeest gaan vieren, daarna Oud & Nieuw en op 4 januari a.s. allemaal met beide benen op de grond blijven staan. Bron: Bad Astronomy.
Probleem met reizen naar Mars is dat je met de lancering moet wachten tot Mars en Aarde gunstig in hun baan staan ten opzichte van elkaar, een situatie die zich 1x per 26 maanden voor doet, én als je bij Mars komt moet je weer flink in de remmen staan, want Mars remt door z’n ijle atmosfeer weinig af, hetgeen betekent dat je kostbare brandstof mee moet nemen om dat met remraketten te kunnen doen – zie Curiosity’s landing op 6 augustus 2012. Deze kostbare route naar Mars wordt de Hohmann route genoemd, naar de Duitser Walter Hohmann, die er in 1925 in het boek Die Erreichbarkeit der Himmelskörper over schreef. Het ‘lanceervenster’ doet zich eens per 26 maanden voor als Mars en Aarde zich aan tegenovergestelde kanten van de zon bevinden.
Maar wiskundigen hebben nu een nieuwe manier bedacht om naar Mars te reizen, een manier die goedkoper is en die altijd kan beginnen, dus niet afhankelijk is van het lanceervenster. Het wordt ‘ballistic capture’ genoemd, ballistische vangst, en het komt er op neer dat het te lanceren ruimtevaartuig niet zelf voor de brandstof van de gehele reis moet zorgen, maar dat op een gegeven moment de zwaartekracht van Mars z’n werking doet. De lancering zijn hetzelfde als bij een Hohmann route, de tocht naar Mars ook, pas bij Mars aangekomen doet het ruimtevaartuig niets meer, het laat zich als het ware meenemen door de aantrekking van Mars. Edward Belbruno (Princeton University) en Francesco Topputo (Polytechnic University of Milan) deden de berekeningen aan de ballistic capture en publiceerden er een artikel over, Earth-Mars Transfers with Ballistic Capture.
Echt nieuw is het allemaal niet, want dezelfde Belbruno heeft de techniek 25 jaar geleden al toegepast, toen hij nog werkzaam was bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory en hij zich met maanlandingen bezig hield. Men sprak toen van de ‘low energy transfer’ en deze is toegepast bij de lancering van de Japanse Hiten sonde in 1991 en NASA’s GRAIL missie in 2011. Probleem bij toepassing van deze methode bij Mars is dat de Rode Planeet veel sneller door de ruimte vliegt dan de maan. Maar door het ruimtevaartuig te mikken op een punt waar Mars zelf in zijn baan nog moet arriveren en het ruimtevaartuig als het ware wordt ingehaald door Mars is dat probleem verholpen. Voor toekomstige bemande reizen naar Mars moet dit een flinke besparing van de kosten opleveren – op brandstof bespaart men al zo’n 25%. OK, nadeel is wel dat de reis enkele maanden langer duurt – de Hohmann route kan in zes á zeven maanden worden gedaan. Bron: Scientific American.
Vorige week hadden we het in een lange discussie naar aanleiding van een blog over gekantelde planeten over de obliquiteit van planeten, de hellingshoek of inclinatie van de equator van de planeet ten opzichte van diens omloopvlak om de zon. Het wordt ook wel axiale variatie genoemd, in het Engels spreekt men van ‘axial tilt’. De Aarde heeft obliquiteit van 23,45° en het gevolg daarvan is dat er op aarde seizoenen heersen: hoe groter de helling, des te groter het verschil tussen zomer en winter. Ik kwam op Twitter bovenstaande interessante afbeelding tegen, waarin je de obliquiteit van alle planeten plus dwergplaneet Pluto in het zonnestelsel ziet staan – dubbelklikken om ‘m te verobliquiseren. Een paar dingen die opvallen: Venus die een rotatie maakt die precies de andere kant uit gaat als die van de andere planeten, Uranus en Pluto liggen met de rotatieas op hun kant, op het omloopvlak. Bron: Deze tweet van Jason Major:
Onderzoek aan de chemische samenstelling van Marsmeteorieten heeft nieuw licht geworpen op het natte verleden van de rode planeet en op de huidige watervoorraad van Mars. De afgelopen dagen zijn twee nieuwe studies gepubliceerd; in beide gevallen gaat het om precisiemetingen aan de verhoudingen van verschillende isotopen van bijvoorbeeld koolstof, zuurstof en waterstof. Isotopen zijn atomen van hetzelfde element met verschillende aantallen neutronen in de kern. Metingen aan zuurstofisotopen in carbonaten (koolzuurzouten) in de beroemde Marsmeteoriet ALH84001 wijzen uit dat er enkele miljarden jaren geleden weliswaar oppervlaktewater op Mars voorkwam, maar dat er vermoedelijk geen sprake was van uitgestrekte oceanen.
Eigenlijk is de NuSTAR (Nuclear Spectroscopic Telescope Array) satelliet van de NASA helemaal niet bedoeld om naar de zon te kijken, maar is ‘ie ontworpen en gebouwd om extreme objecten waar te nemen, zoals supernovae, pulsars en zwarte gaten. Maar onlangs hebben ze ‘m toch op onze eigen zon gericht, qua afstand voor sterrenkundigen om de hoek, en dat heeft niet alleen mooie plaatjes opgeleverd, zoals hierboven en -onder te zien, maar het heeft de sterrenkundigen ook meer inzicht opgeleverd in processen die zich afspelen in de hete atmosfeer van de zon. De foto’s zijn eigenlijk een combi van twee instrumenten: de rode zon op de achtergrond is gefotografeerd door NASA’s zonnesatelliet het Solar Dynamics Observatory (SDO), het groene en blauwe schijnsel is door NuSTAR gefotografeerd. Het rode licht heeft SDO in ultraviolet licht gefotografeerd en het is afkomstig van gebieden in de atmosfeer van de zon waar het 1 miljoen K heet is. De actieve gebieden waar het röntgenlicht vandaan komt, vastgelegd door NuSTAR, zijn wel 3 miljoen K heet. Men denkt dat in die gebieden zogeheten nanoflares optreden en de hoop is dat nuSTAR er eentje ‘op heterdaad weet te betrappen’.
De NuSTAR gegevens bovenop de SDO foto, de noordpool van de zon is boven. (NASA/JPL-Caltech/GSFC).
Laten we hopen dat dit niet het eindresultaat zal zijn van het stellaire theekransje 😛 Credit: NASA/Swift/Dana Berry
Stop de persen! Pak de koffers! Over 250.000 tot 500.000 jaar zal ons zonnestelsel bezoek gaan krijgen van een indringer, namelijk de oranje dwergster HIP 85605, die onze moederster zal naderen tot een afstand van 0,1 lichtjaar – ruim binnen de Oortwolk dus, de zwerm kometen die op grote afstand van de zon hun rondjes draaien. Moeten we dekking gaan zoeken?
Momenteel is onze naaste stellaire buur Proxima Centauri, een rode dwergster op een afstand van zo’n 4 lichtjaar van de aarde. Echter, alle sterren bewegen met hun eigen snelheid rondom de kern van de Melkweg, waardoor de afstanden tussen de sterren voortdurend aan verandering onderhevig zijn.
Aan de hand van een serie simulaties, die gebaseerd zijn op de Hipparcos-sterrenatlas, heeft men berekend welke sterren in de “nabije toekomst” (binnen een paar miljoen jaar) gevaarlijk dicht in de buurt van de zon zullen komen. Het blijkt dat de kans 90 procent is dat we binnen een half miljoen jaar HIP 85605 op de koffie zullen krijgen. Een half miljoen jaar later is GL 710 aan de beurt, en ook die zal de Oortwolk verstoren. Wat betekent dat?
Wel……het betekent dat de kans groter is dat kometen richting de zon geschoten worden, met alle mogelijke gevolgen van dien. Toch staan de zaken er minder slecht voor dan je zou denken: statistisch gezien zijn tijdens de levensduur van de zon duizenden sterren in de buurt gekomen en dat is meestal met een sisser afgelopen. Trouwens, mochten we tegen die tijd nog altijd de aarde bevolken, dan zal de passage van HIP 85605 een buitenkansje zijn om zijn planetenstelsel te bestuderen 😀
Bij veel mensen zullen vrolijke kerstlichtjes de huiskamer sfeer geven tijdens de kerstdagen. Ook de zon heeft een duit in het zakje gedaan: een krachtige zonnevlam van de X-klasse heeft het oppervlak van onze moederster doen oplichten, zo blijkt uit beelden die zijn geschoten door NASA’s Solar Dynamics Observatory. Prettige kerstdagen iedereen! 🙂
