Met een crash op Mercurius is een einde gekomen aan MESSENGER’s missie

Credit: NASA

Vanavond om 21.26 uur Nederlandse tijd is de Amerikaanse ruimteverkenner MESSENGER gecrasht op het oppervlak van de planeet Mercurius en daarmee is er een einde gekomen aan diens wetenschappelijke missie, welke maart 2011 startte. Toen kwam de MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging, zoals de volledige naam van de verkenner luidt, in een baan om Mercurius terecht, de binnenste planeet van ons zonnestelsel. Aan de succesvolle missie, waarbij veel gegevens werden verzameld over het oppervlak, de geologie en magnetosfeer van Mercurius, hetgeen tot nieuwe inzichten heeft geleid, kwam een einde door brandstofgebrek. Met een snelheid van 14.000 km/uur sloeg de 508 kg wegende sonde te pletter op Mercurius en naar verwachting veroorzaakte dat een inslagkrater met een diameter van 16 meter. De inslag was niet vanaf de aarde te zien, omdat ‘ie plaatsvond aan de kant van Mercurius die van ons af stond. Om 21.40 uur kon NASA’s Deep Space Network (DSN) station in Goldstone, Californië, bevestigen dat geen signaal meer werd vernomen van de MESSENGER. Hieronder de tweet waarmee de NASA het nieuws over de crash van de MESSENGER bekend maakte.

Bron: NASA.

Heelal kon mogelijk al binnen één miljard jaar na de oerknal veel water bevatten

Credit: NASA, ESA, and The Hubble Heritage Team.

Theoretisch onderzoek van een groep sterrenkundigen onder leiding van Avi Loeb (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, CfA) laat zien dat al binnen één miljard jaar na de oerknal water in gasvorm kan zijn gevormd en wel in dezelfde hoeveelheden als in het huidige heelal voorkomt. Zoals we weten bestaan watermoleculen uit waterstof en zuurstof – yep, H2O – en voor de vorming van dat laatste element moeten we wachten tot de eerste sterren in het heelal, pakweg een half miljard jaar na de oerknal. Die sterren waren waarschijnlijk een stuk massiever dan de sterren die wij kennen en ze leefden ook veel korter, waarbij ze in snel tempo elementen zwaarder dan waterstof en helium maakten, zoals zuurstof. Via sterrenwinden en supernovae werd het geproduceerde zuurstof in de interstellaire ruimte verspreid en vormden zich ‘eilanden’ van o.a. zuurstof. Normaal gesproken (lees: onder de omstandigheden nu) zou de hoeveelheid daarvan onvoldoende zijn om water te vormen, ook door de vernietiging van het gevormde water door de sterke UV-straling van de sterren. Maar dankzij enkele  bijzonderheden was het toen erg gunstig dat veel waterdamp kon ontstaan: de temperatuur in het vroege heelal was een stuk hoger én de dichtheden van de gaswolken waren hoger. En dat laten de berekeningen van Loeb’s groep zien: toen de temperatuur zo’n 30 °C was moest er een ideale omgeving zijn voor de vorming van waterdamp uit waterstof en zuurstof. Hoeveel daarvan door verdere afkoeling veranderde in waterijs (op dit moment de meest voorkomende vorm van water in de Melkweg) en hoeveel daarvan in latere generaties sterren en planeten terecht kwamen laten de berekeningen niet zien.

Credit: Herma Cuppen et al.

Over de vorming van water in het heelal gesproken: afgelopen vrijdag 22 april was ik bij Huygens getuige van de lezing van de Leidse sterrenkundige Herma Cuppen over water in het heelal. Een boeiend onderwerp op zich, ware het niet dat deze lezing wat mij betreft teveel ging over laboratoriumexperimenten en te weinig over de praktische kant, de waarnemingen aan water in het heelal. Wat het mij in ieder geval wel duidelijk maakte was dat het een héél complex gebeuren is om atomen H en O uiteindelijk te laten combineren tot het molecuul H2O, zoals de afbeelding hierboven (afkomstig uit dit vakartikel van Cuppen) enigszins laat zien. Bron: CfA.

New Horizons heeft wellicht een poolkap op Pluto gezien

Credits: NASA/JHU-APL/SwRI

De ruimteverkenner New Horizons van de NASA nadert met rasse schreden de dwergplaneet Pluto – op 14 juli a.s. vindt de langverwachte scheervlucht langs Pluto en z’n manen plaats. Op de laatste met de Long-Range Reconnaissance Imager (LORRI) camera aan boord van New Horizons gemaakte foto’s zijn al vaag enkele details op Pluto te zien, waaronder een heldere lichte vlek, die mogelijk een poolkap is. De ruwe foto, gemaakt op 15 april j.l. op een afstand van 113 miljoen km tot Pluto, is door technici van de NASA bewerkt met de deconvolutie techniek om ‘m te verscherpen en het resultaat zie je hierboven – dubbelklikken op te deconvolutioneren. Op de foto is rechtsonder ook de maan/mededwergplaneet Charon te zien, die in 6,4 dagen om Pluto ehhh…. nee om het gemeenschappelijk zwaartepunt draait – een punt gelegen bóven het oppervlak van Pluto. De foto is maar 1/10e seconde belicht, te kort om ook de andere vier maantjes erop te krijgen. Bron: NASA.

De Zuilen der schepping in 3D: Zuilen der vernietiging zou een treffender naam zijn

3D datavisualisatie van de ‘Pillars of Creation’. Credit:ESO/M. Kornmesser

Astronomen hebben voor het eerst een compleet 3D-beeld geconstrueerd van de beroemde ‘Zuilen der schepping’ in de Adelaarnevel, Messier 16. Ze deden dat met het MUSE-instrument op ESO’s Very Large Telescope (VLT). De nieuwe beelden laten zien hoe de stoffige zuilen in dit iconische object in de ruimte zijn verdeeld en onthullen veel nieuwe details inclusief een nog niet eerder waargenomen jet die uit een jonge ster komt. De stoffige Zuilen der schepping zijn gevormd door intense straling en sterrenwinden van de heldere sterren uit de cluster. De pilaren zullen over ongeveer drie miljoen jaar zijn verdwenen.

De originele foto van de Zuilen der schepping (Pillars of Creation) werd twee decennia geleden genomen door de Hubble Space Telescope en was op slag beroemd. De golvende wolken die zich uitstrekken over een gebied van enkele lichtjaren [1]De linker pilaar is van top tot teen ongeveer vier lichtjaar lang. Het is de langste pilaar. Hij is ongeveer twee keer zo lang als de rechter pilaar. wekken sindsdien grote bewondering van zowel wetenschappers als het publiek.

De Pillars of Creation in kleur op basis van MUSE-gegevens. Credit:ESO

De structuren en de nabij gelegen sterrencluster NGC 6611 maken deel uit van het stervormingsgebied de Adelaarnevel, ook bekend als Messier 16 of M16. De nevel en de bijgelegen objecten bevinden zich ongeveer 7000 lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Serpens (Slang).De kolommen van de Zuilen der schepping ontstonden in gigantische wolken van gas en stof. Die wolken zijn de geboorteplaatsen van nieuwe sterren. De kolommen ontstaan doordat nieuwe O- en B-sterren intense uv-straling uitzenden. Daardoor blazen ze licht materiaal ver de ruimte in. De zwaardere gas- en stofdeeltjes die overblijven vormen een soort schild van stoffige ‘staarten’ en ‘slurven’.

Deze set van afbeeldingen laat zien hoe met MUSE een 3D-foto van de Pillars of Creation kan worden samengesteld. Elke pixel in de gegevens correspondeert met een spectrum dat informatie geeft over de snelheid en de fysische eigenschappen van het gas op dat punt. Elke doorsnede stelt een element voor. Credit:ESO

ESO’s MUSE-instrument op de Very Large Telescope heeft nu de verdamping van de Zuilen der schepping in kaart gebracht. Ook is de ruimtelijke oriëntatie opgehelderd. Zo laat MUSE zien dat de linker pilaar naar de aarde is gericht. De middelste pilaren en de rechter pilaar wijzen van ons weg.Astronomen begrijpen nu beter hoe jonge O- en B-sterren de stervorming beïnvloeden. Eerder onderzoek liet al zien dat er veel protosterren worden gevormd in de wolkenkolommen. Het zijn in die zin dus echte pilaren van creatie. Ook de recente waarnemingen laten zien dat er nieuwe sterren worden gevormd. Maar het is wel een race tegen de klok. De straling van de O- en B-sterren zal namelijk op den duur alle stof in de zuilen wegblazen.

Messier 16 in de staart van de slang. Credit:ESO, IAU and Sky & Telescope

De astronomen hebben nu gemeten hoe snel de pilaren verdampen. Elk miljoen jaar verliezen ze ongeveer 70x de massa van onze zon aan stof. Er bevindt zich voor ongeveer 200 zonsmassa’s aan stof in de pilaren. De verwachting is dus dat over 3 miljoen jaar er geen zuilen meer over zijn. Dat is in astronomische termen ‘een vloek en een zucht’. Je zou de verdwijnende kosmische kolommen dus in plaats van Zuilen der schepping net zo goed Zuilen der vernietiging kunnen noemen.

DSS2-afbeelding van de Adelaarsnevel (M16). Credit:ESO/Digitized Sky Survey 2. Acknowledgment: Davide De Martin.

Hieronder zie je een 3D datavisualisatie van de ‘Pillars of Creation’. Deze visualisatie van de driedimensionale structuur van de Pillars of Creation in het stervormingsgebeid Messier 16 (ook wel de Adelaarsnevel genoemd) is gebaseerd op nieuwe waarnemingen met het MUSE instrument op ESO’s Very Large Telescope in Chili. De pilaren bevinden zich aan beide kanten van het stercluster NGC 6611.

En hieronder tenslotte de videoclip van de driedimensionale structuur van de Pillars of Creation in het stervormingsgebeid Messier 16.

Bron: ESO.’

References[+]

References
1 De linker pilaar is van top tot teen ongeveer vier lichtjaar lang. Het is de langste pilaar. Hij is ongeveer twee keer zo lang als de rechter pilaar.

Wacht….is dat een X-Wing in de ruimte?

Twee amateurastronomen hebben een leuke stunt uitgehaald door een X-Wing (bekend uit Star Wars) in de ruimte te brengen! Het gaat natuurlijk niet om een echt exemplaar, maar om een model van het iconische ruimtevliegtuig van de galactische rebellen 😉 – eigenlijk is het vliegtuigje niet helemaal in de ruimte gekomen (want die begint officieel pas op 100 km hoogte), maar toch kwam het speelgoedmodel met een hoogte van 50 kilometer aardig in de buurt! De twee amateurastronomen hebben dit geflikt door de X-Wing aan een stratosfeerballon te hangen, samen met een GPS-apparaat en een camera. De totale kosten van deze “missie”? Slechts 1800 euro 😛 – Nu nog afwachten of hun project het gewenste resultaat heeft – ze hopen namelijk kaartjes te verdienen voor de wereldpremi

Het heelal een hologram? Yep zou kunnen….. héééél misschien

Credit: TU Wien

Al een poosje doet de theorie de ronde dat het heelal wellicht een hologram is, dat we leven in een holografisch universum – lees ook Olaf’s blog van een tijdje terug erover. We denken in drie ruimtedimensies en één tijdsdimensie te leven, maar volgens het holografische principe (waar onze landgenoot en Nobelprijswinnaar Gerard”t Hooft veel denkwerk over heeft verricht) zouden we net zo goed in een tweedimensionaal heelal kunnen leven, net zoals we in tweedimensionale hologrammen denken een derde dimensie te kunnen zien, waarmee diepte wordt gesuggereerd. In 1997 kwam de natuurkundige Juan Maldacena met een beroemd geworden theorie, waarmee hij een verband legde tussen zwaartekracht in gekromde anti-de-sitter-ruimte (AdS) en kwantumveldtheorieën (Engelse afkorting: CFT) met minder dimensies dan het onze, de AdS/CFT correspondentie. Maldacena’s artikel – The Large N limit of superconformal field theories and supergravity – is nadien in meer dan tienduizend (!) wetenschappelijke artikelen geciteerd!

Ruimtetijd nabij een zwart gat in een holografisch universum. De ruimtetijd is hier vijfdimensionaal, maar alles daarin wordt geprojecteerd op een vierdimensionale bol. (Credit: Scientific American).

Eén ‘maar’ bij de AdS/CFT correspondentie: hij is alleen geldig in een heelal zonder vlakke ruimte, in een heelal waarvan de ruimte negatief gekromd is. Da’s een probleem, want alle waarnemingen duiden er op dat ons heelal extreem vlak is, dat het ‘plat’ is. Tsja, wat heb je dan aan zo’n theorie, als de werkelijkheid anders is? Een half jaartje terug verscheen er echter een vakartikel op de arXiv van een viertal natuurkundigen, onder leiding van Daniel Grumiller (TU Wenen). In dat artikel, genaamd Entanglement entropy in Galilean conformal field theories and flat holography, komen zij tot de conclusie dat het correspondentie principe en daarmee ook het holografische principe óók in vlakke ruimte te gebruiken is, dus in ruimte die we in ons heelal hebben. Ook hier is echter een duidelijke ‘maar’ te onderscheiden: de correspondentie werkt alleen bij bepaalde situaties, namelijk als we de standaard kwantumtheorie nemen, waarbij de entropie van de verstrengeling als maat wordt genomen. Kwantumverstrengeling is de eigenschap dat afzonderlijke elementaire deeltjes die een verstrengeld paar vormen als één deeltje kunnen worden opgevat en dat veranderingen aan één van de deeltjes direct van invloed zullen zijn op het andere deeltje, ongeacht hoever ze zich van elkaar bevinden. Grumillers’ team zag dat de entropie van de verstrengeling bij zwaartekracht in een heelal met vlakke ruimte net zo groot is als bij een kwantumveldtheorie met minder dimensies. De standaard en holografische versies zijn wiskundig dus gelijkwaardig.

Daniel Grumiller (TU Wien)

Nou is ons heelal iets anders dan een standaard kwantumtheorie, dus op dit moment kunnen we alleen zeggen dat het holografische principe in bepaalde situaties in een vlak heelal kán werken en dat we nog helemaal niet kunnen zeggen dat ons heelal een hologram is. Die bepaalde situaties werken zoals gezegd met entropie van de verstrengeling, een term die we eerder deze week ook al hebben gehoord, namelijk in de lezing die Erik Verlinde gaf op Fysica 2015. En de verstrengeling kwamen we ook al tegen in het ER=EPR verhaal, waar dezelfde Maldacena van hierboven mee te maken heeft. Kortom, er zweeft iets van kosmische verstrengeling in de lucht. 😀 Bron: TU Wenen + Koberlein.

Hoofdkwartier SKA komt in Engeland

Impressie van de Square Kilometer Array (SKA). Credit: SKA Collaboration.

De deelnemende landen van het internationale Square Kilometre Array (SKA) project hebben vandaag besloten dat het toekomstige hoofdkwartier van SKA gevestigd gaat worden in Manchester (Engeland), waar zich het Jodrell Bank Observatorium bevindt. Daarmee valt de alternatieve locatie voor het hoofdkwartier af, het middeleeuwse kasteel Castello Carrarese in het centrum van Padua (It.). Lange tijd was alleen Manchester in beeld als locatie voor het hoofdkwartier, omdat het de plek is waar het tijdelijke hoofdkwartier gevestigd is én omdat het met Jodrell Bank en diens beroemde Lovell radiotelescoop een gevestigde naam is in de wereld van de radioastronomie. Begin maart kwam lidstaat Italië plotseling met Padua aanzetten als mogelijke locatie voor het toekomstige hoofdkwartier en daar waren de Engelsen allerminst gelukkig mee. Toen werd besloten om het besluit over de keuze van de locatie uit te stellen. Vandaag namen de directeuren van SKA – inclusief de Nederlandse vertegenwoordiger, Michael Garrett (ASTRON) – het besluit. Men moet nog wel in onderhandeling gaan met de Britse regering over de vestiging in Manchester, maar dat zal – neem ik aan – een formaliteit zijn. Engeland heeft de buit binnen en daar zijn ze vast en zeker happy mee.

Credit: SKA Collaboration.

De nog te bouwen radiotelescoop SKA zal op twee locaties worden gebouwd: in Zuid-Afrika én Australië/Nieuw-Zeeland. De SKA-telescoop wordt de grootste radiotelescoop ter wereld, 50 keer gevoeliger en 10.000 keer sneller dan de beste huidige telescopen. Met SKA, die uit duizenden afzonderlijke antennes zal bestaan, kunnen straks de meest fundamentele vragen over ons heelal worden beantwoord. De bouw van SKA moet in 2018 van start gaan. Bron: SKA.

Robottelescoop vind drie superaardes bij een zon-achtige ster

Geplaatst in exoplaneten, Nieuws | Geef een reactie

De donkere hemel meten met een iPhone

(c) Pedro Russo / Universiteit Leiden

Apple heeft onlangs de verbeterde app ‘Dark Sky Meter’ uitgebracht. Met deze, nu gratis, app kunnen bezitters van een iPhone meten hoe donker de nacht is. De gegevens helpen astronomen met het in kaart brengen van de plekken op aarde waar het donker en licht is. Sterrenkundigen van de Universiteit Leiden ontwikkelden de app samen met het Nederlandse bedrijf DDQ en met steun van de Internationale Astronomische Unie. De app is niet alleen behulpzaam voor astronomen. Het idee is ook dat mensen zich wereldwijd bewuster worden van het belang van de nacht en van een donkere hemel. Een overvloed aan licht wordt volgens de Verenigde Naties namelijk een steeds groter probleem.

Meer informatie:

Bron: Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie

Russisch bevoorradingsruimteschip Progress 59 na lancering in de problemen

Credit: NASA/ESA/Roscosmos

Het Russische onbemande ruimteschip Progress 59, met aan boord drie ton nuttige goederen bestemd voor het internationale ruimtestation ISS, is vandaag na de lancering ernstig in de problemen gekomen. Vanmorgen om 09.09 uur Nederlandse tijd werd de Progress M-27M/59P gelanceerd vanaf lanceercentrum Bajkonour Cosmodrome in Kazachstan – zie de video helemaal onderaan. Kort nadat het ruimtevrachtschip in z’n baan om de aarde terecht kwam en de zonnepanelen waren uitgeklapt raakten de vluchtleiders op aarde de controle over het toestel kwijt en ging het schip rondtollen, hetgeen goed te zien is op de video hieronder. Men heeft pogingen gedaan de controle terug te krijgen, maar tot nu toe is dat niet gelukt. Vermoed wordt dat deze Progress opgegeven gaat worden, omdat het in deze toestand te gevaarlijk is om een koppeling aan het ISS te maken – een koppeling (‘docking’) die oorspronkelijk voor donderdag a.s. gepland stond.

Als de Progress niet gestopt kan worden met rondtollen zal ‘ie uiteindelijk in de atmosfeer terechtkomen en dan verbranden. Hieronder een video van de lancering, toen alles nog koek en ei leek.

:bron: Bron: Spaceflight Now.