De ruimteverkenner Dawn van de NASA arriveerde op vrijdag 6 maart bij de dwergplaneet Ceres, de eerste keer dat een menselijk instrument in een baan om een dwergplaneet kwam. Omdat de NASA de maanden ervoor met enige regelmaat foto’s publiceerde, die Dawn van de naderende Ceres had genomen, dachten velen dat we vanaf 6 maart kosmisch vuurwerk zouden zien. Maar wat blijkt: we zijn nu al bijna een maand verder en we hebben nog nul komma niks foto’s van Ceres gezien. Wat is er aan de hand? Is Dawn kapot, zijn de camera’s aan gruzelementen? Nee mensen, niets van dat alles, Dawn is in perfecte staat. De reden dat we nog geen enkele foto hebben gezien sinds de aankomst op 6 maart is dat Dawn zich momenteel aan de achterkant van Ceres bevindt, aan de donkere schaduwkant en dat z’n afstand na 6 maart tot Ceres eerst groter werd en dat ‘ie pas vanaf het bereiken van de ‘Apodemeter‘ weer dichterbij komt. Bovenaan
In verband met het 25 jarig jubileum van de Hubble ruimtetelescoop is op de website www.savinghubble.com nu gratis de gelijknamige film/documentaire te bekijken. (inmiddels is de website uit de lucht)
De documentaire brengt in beeld hoe de Hubble missie zijn ups en downs heeft gekend en dat het voortbestaan van de telescoop regelmatig aan een zijden draadje hangt. De documentaire bevat interviews met veel van de wetenschappers en ingenieurs die betrokken waren bij Hubble, maar gaat vooral over wat de telescoop voor het grote publiek tot nu toe betekend heeft en welk effect dit had op de beleidsmakers.
Mededeling vooraf: Vanavond is een deel van de groep geregistreerde gebruikers van de Astroblogs per ongeluk uit de database verwijderd en dit is niet meer te herstellen. Het gaat om de gebruikers die wel geregistreerd zijn, maar nooit eerder een reactie hebben gegeven. Als je als gebruiker wel
Thomas Pesquet tijdens een training voor zijn ISS missie. Credit: NASA–James M. Blair
ESA-astronaut Thomas Pesquet zal in 2016 een half jaar lang wonen en werken aan boord van het internationale ruimtestation ISS. Omdat de missie van Thomas nog geen naam heeft, vraagt hij jou om mee te denken. De beste missienaam komt op de speciale patch die hij in de ruimte zal dragen. Thomas schrijft: “De hele aarde profiteert van het onderzoek dat Europese astronauten in de ruimte uitvoeren. Ik wil deze unieke ervaring delen met alle Europese burgers. En daarvoor heb ik jouw hulp nodig. Het vinden van een geweldige naam is de eerste stap op die reis. Deel dus snel je inspiratie en stap aan boord!” Astronaut Thomas wordt in december 2016 met een Sojoez-raket naar het ISS geschoten. Hij maakt onderdeel uit van Expeditie 50, samen met NASA-astronaut Peggy Whitson en de Russische commandant Oleg Novitsky.
De lancering van de Futura missie van Samantha Cristoforetti , die nu in het ISS is. Credit: ESA–S. Corvaja, 2014
Zijn vlucht volgt op een druk jaar voor ESA-astronauten die in 2009 geselecteerd werden voor een ruimtevaartopleiding. Jaargenoot Samantha Cristoforetti bevindt zich momenteel in de ruimte voor haar Futura-missie en wordt later dit jaar opgevolgd door Andreas Mogensen en Tim Peake. Naast zijn eigen missie zal Thomas ook dienen als back-up voor de tiendaagse missie van Andreas in september van dit jaar. Tims missie in de ruimte begint in december van dit jaar. De in het Franse Rouen geboren Thomas zal de tiende Fransman in de ruimte worden en treedt in de voetsporen van de ruimtevaarders die hem inspireerden toen hij jonger was.De vorige Franse astronaut die het ISS betrad was ESA-astronaut Léopold Eyharts. In 2008 reisde hij naar de ruimte, waar hij hielp bij de installatie van het Europese Columbus-laboratorium. Thomas zal in datzelfde lab experimenten uitvoeren voor wetenschappers van over de hele wereld. Die experimenten moeten ons leven op aarde verbeteren en ons meer leren over ons zonnestelsel. Voor Thomas is de lancering naar de ruimte een droom die uitkomt. Hij is de eerste piloot uit de commerciële luchtvaart die de ruimte in mag en is al vanaf jongs af aan gepassioneerd waar het de luchtvaart aankomt.
Bedenk een naam
Thomas aan het trainen in het Sojoez-ruimtevaartuig. Credit: ESA–S. Corvaja, 2014
ESA en Thomas nodigen je uit een naam voor de missie in te dienen. Omdat de naam gebruikt wordt op de missiepatch moet hij kort en duidelijk zijn. Ook moet hij gemakkelijk uit te spreken zijn in het Frans, Engels en veel andere talen. Bekijk de volledige regels op deze pagina (Engelstalig). Missienamen moeten uiterlijk 15 april ingediend zijn om mee te dingen. De winnaar ontvangt een door Thomas gesigneerde missiepatch. Volg Thomas Pesquets missie op thomaspesquet.esa.int. Bron: ESA.
Bill Nye vertelt over de missie ‘Humans orbiting Mars’, Credit: Tushar Dayal for The Planetary Society.
De Amerikaanse Planetary Society heeft deze week bekendgemaakt dat zij het initiatief heeft genomen om een bemande missie naar Mars te sturen. Niet om daar een landing uit te voeren en vervolgens een terugkeer – dat is op dit moment nog te kostbaar – maar om ze in een baan om Mars te brengen en van daar uit onderzoek te laten doen. De 35 jaar geleden opgerichte Planetary Society, die wij vooral kennen van blogger en planeetexpert Emily Lakdawalla, hield afgelopen week in Washington een workshop en na afloop maakte CEO Bill Nye (The Science Guy®) de plannen rondom de ‘Humans Orbiting Mars‘ bekend aan de media. De intentie is dat er in 2033 een bemande missie start, die mensen in een baan om Mars moet brengen, waar vandaan de Rode Planeet en z’n twee kleine manen kunnen worden bestudeerd. De missie zou passen binnen het budget van de NASA, de ruimtevaartorganisatie die de missie zou moeten uitvoeren. Hierbij heeft men rekening gehouden met 2 á 3% inflatie per jaar. Later in de jaren dertig zou een missie kunnen starten, die mensen daadwerkelijk op Mars brengt en weer terug naar de aarde. Mmmmm, ik ken de Planetary Society al jaren en ik heb het leren kennen als een gedegen en zeer kundige organisatie, die niet over één nacht ijs gaat. Mijn eerste indruk van de plannen is dan ook dat het meer kans maakt om daadwerkelijk uitgevoerd te worden dan het streven van de Nederlandse Mars One organisatie om vier mensen op enkele reis naar Mars te sturen en ze daar in 2027 heen te brengen. Bron: Planetary Society.
Credits: NASA/Suzaku and NASA/CXC, DSS, and NASA/JPL-Caltech
Door te duiken in oude gegevens verzameld met de Japanse röntgensatelliet Suzaki en zijn Amerikaanse collega Chandra zijn sterrenkundigen erin geslaagd om de massa te bepalen van de witte dwerg, die enkele duizenden jaren geleden als type Ia supernova explodeerde. Uit de studie komt naar voren dat er hoogstwaarschijnlijk maar één witte dwerg in het spel was en niet twee botsende witte dwergen, zoals een alternatief scenario luidt. Hierboven zie je het restant van de supernova, 3C 397 genaamd, pakweg 33.000 lichtjaar van ons verwijderd, in het sterrenbeeld Arend (Aquila). Men denkt dat de wolk tussen de 1000 en 2000 jaar aan het expanderen is, een indicatie voor de leeftijd van het restant. De paarsgekleurde restanten aan de buitenrand zijn door Chandra gefotografeerd, de blauwe restanten binnenin door Suzaki. Door te kijken naar de hoeveelheid nikkel en mangaan in het restant was men in staat te bepalen dat de witte dwerg die geëxplodeerd is iets meer dan 1,4 zonsmassa moet hebben gewogen, de bekende Limiet van Chandrasekhar. Een explosie door twee samengesmolten kleine witte dwergen zou een andere hoeveelheid nikkel en mangaan moeten hebben gegeven. Hier het vakartikel over de studie aan 3C 397, dat op 12 maart j.l. is gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters. Bron: NASA.
Experts op het gebied van exoplaneten zitten al enige tijd met een dilemma. Dit dilemma is tweeledig: aan de ene kant heb je de zogenaamde Hete Jupiters, gasplaneten op zeer korte afstand tot hun moederster. Deze planeten kunnen nooit op hun huidige locatie ontstaan zijn, dus de conclusie is duidelijk: dit soort planeten zijn vanaf hun ontstaanslocatie naar binnen gemigreerd. Aan de andere kant hebben computermodellen uitgewezen dat dit proces regelmatig zou moeten resulteren in gasplaneten die pardoes in hun moederster vallen. Toch kennen we ook veel gasplaneten die helemaal niet gemigreerd lijken te zijn. Daarnaast laten Hete Jupiters zien dat het niet vanzelfsprekend is dat zo’n planeet in de ster verdwijnt. Wat kan Jupiters redden van dit verzengende noodlot? Een nieuw model heeft hier nieuw licht op geschenen. Kijk, volgens het standaardmodel van planetenformatie begint een “Jupiter” z’n leven als een rots- en ijsachtige planeet van enkele aardemassa’s. Deze kern gaat later grote hoeveelheden gas aantrekken, waarna een diepe en reusachtige gasplaneet het resultaat is. In een jong planetenstelsel, als er nog volop materiaal voorhanden is, zal ook na het aantrekken van de gasvormige envelop nog veel vast materiaal door de planeet worden aangetrokken. Tijdens hun reis door de diepe dampkring, richting de kern, zal het dichte gas in de atmosfeer verhit worden door deze instroom van vast materiaal. Hierdoor zal het gas gaan uitzetten. Dit gaat niet gelijkmatig: ze is iets sterker in de richting waarin de planeet beweegt, maar het sterkst aan de ‘achterkant’ ervan. Hierdoor neemt de gasdichtheid aan beide kanten af, maar die aan de achterkant van de planeet nog het meest. Het gevolg is dat de voorkant iets harder aan de planeet gaat trekken. Hierdoor zal de planeet iets versnellen en zal het naar binnen spiraliseren van de planeet (richting de moederster) uiteindelijk tot een halt komen. Bron: Phys.org,
Waarneming van de start van de uitstroom-collimatie in een zware protoster. Credit: Wolfgang Steffen, Instituto de Astronomáa, UNAM.
Een tweetal opnamen van een jonge, zware ster met een tussenpoos van 18 jaar heeft gedetailleerde, realtime informatie opgeleverd over de vorming en ontwikkeling van dit type sterren. Een internationaal onderzoeksteam gebruikte de Karl G. Jansky Very Large Array (VLA) in de VS en het Europese VLBI-netwerk van JIVE in Dwingeloo om de zware ster W75N(B)-VLA 2 op zo’n 4200 lichtjaar van de aarde te bestuderen. Ze vergeleken een VLA-opname uit 2014 met een eerdere VLA-opname uit 1996. De compacte bolvormige schil van heet gas rond de ster bleek in 18 jaar tijd te zijn geëvolueerd tot een langgerekte wolk. De resultaten verschijnen op vrijdag 3 april in Science.
Heet gas
“Wat we zien is opmerkelijk”, zegt teamleider Carlos Carrasco-Gonzalez van de Universiteit van Mexico. “De opname uit 1996 toont een compacte bron van heet, geïoniseerd gas dat uit de ster wordt geblazen, maar in de opname uit 2014 zien we dat er in de tussenliggende periode een langgerekte wolk is ontstaan.” Coauteur Huib van Langevelde (directeur van het Joint Institute for VLBI in Europe (JIVE) en hoogleraar in Leiden) ziet het resultaat als een uitgelezen kans om de ontwikkelingen rond deze jonge ster de komende jaren realtime en op de voet te blijven volgen in zijn ontwikkeling van de karakteristieke vorm van de straalstromen.
Een hydrodynamische 3D-simulatie en visualisatie (gemaakt met Shape-software) van de uitstroom van de zware protoster W75N(B)-VLA 2 (Afbeelding bovenaan), waarvan de morfologie evolueert in een gecollimeerde uitstroom (Afb.2) terwijl hij expandeert binnen een torus (donutvorm) van stof en gas. Credit: Wolfgang Steffen, Instituto de Astronomáa, UNAM.
Magnetisch veld
Tot de nieuwe VLA-waarnemingen werd besloten nadat een team van astronomen onder leiding van Gabriele Surcis van JIVE voor het eerst met het Europese VLBI Netwerk (EVN) de oriëntatie had gemeten van het magnetische veld van het stervormingsgebied waarin de zware, jonge ster zich bevindt. “We waren er getuige van dat het magnetische veld rond W75N(B)-VLA 2 een voorkeur ontwikkelde in de richting van het grote-schaal magnetisch veld in deze regio. Nu zien we dat ook de uitstroom dezelfde voorkeursrichting heeft, wat betekent dat magnetische krachten een belangrijke rol spelen in de vorming van deze ster”, zo licht Surcis toe.
Donut
De astronomen zien dat de jonge ster wordt gevormd in een dichte, gasrijke omgeving en wordt omgeven door een donut-achtige structuur. Het hete gas, dat zich aanvankelijke in een bolvormige schil in alle richting rond de ster ophoopt, botst later tegen deze ‘donut’ aan, die de snelheid van de jets afremt. Het gas dat de weg van de minste weerstand kiest, langs de polen van de ‘donut’, beweegt veel sneller en daardoor ontstaat de langgerekte vorm. Coauteur Ciriaco Goddi (Radboud Universiteit) benadrukt dat de waargenomen evolutie de modellen zeer nauwkeurig volgt. Over de evolutie van gemiddelde zonachtige sterren is veel meer bekend dan over de vorming van zware sterren zoals de acht zonsmassa’s wegende W75N(B)-VLA 2. Surcis: “Het is fantastisch dat we zo’n exemplaar nu kunnen volgen en bestuderen hoe de ster verandert over de tijd. We gaan hem de komende tijd monitoren met het VLBI-netwerk en met andere telescopen.” Bron: NOVA.
credit: NASA, ESA, Galaxy Zoo team & W. Keel (University of Alabama, USA
Met de Hubble ruimtetelescoop heeft men bij acht sterrenstelsels de ‘geesten van quasars’ gevonden, vreemd verbogen en verlichte gaswolken, die ooit door een quasar in de kern van de sterrenstelsels beschenen werden en die groen oplichten door een proces dat fotoïonisatie wordt genoemd. De quasars in de sterrenstelsels zijn niet actief meer, dat wil zeggen dat het superzware zwarte gat in de kern van de sterrenstelsels niet actief meer is, maar het oplichten van de gaswolken gaat nog steeds door en daarom spreekt men van de geesten van de quasars. De gaswolken zijn tienduizenden lichtjaren groot en behalve zuurstof zijn het ook helium, zwavel, stikstof en neon die door het inmiddels uitgedoofde licht van de quasars stralen. Hieronder een video waarin de acht bijzondere objecten worden getoond.
Alle acht ‘geesten’ zijn verwant aan het prototype, Hanny’s Voorwerp, in 2007 ontdekt door Hanny van Arkel in het kader van de Galaxy Zoo. Ook dat is een groen oplichtende gaswolk, vlakbij het sterrenstelsel IC 2497, waarin een uitgedoofde quasar huist (zie afbeelding hieronder). Hier het vakartikel over de acht geesten, te verschijnen in the Astronomical Journal. Aan de ontdekking van deze acht groene kosmische geesten is door bijna 200 vrijwilligers van de Galaxy Zoo meegewerkt.
Credit: NASA, ESA, William Keel (University of Alabama, Tuscaloosa), and the Galaxy Zoo team
