Maandelijks archief: mei 2015

Geisers op Enceladus zijn eigenlijk “gordijn-uitbarstingen”

Geplaatst op door Olaf van Kooten
5

Links de “jets” die zijn gezien door Cassini. Rechts een simulatie van “gordijn-uitbarstingen” met de Cassini-opname als achtergrond. credit: NASA/JPL-Caltech/SSI/PSI.

Uit nieuwe gegevens die zijn verzameld door de ruimtesonde Cassini is gebleken dat de geisers op de Saturnusmaan Enceladus geen geisers zijn in de strikte zin van het woord. Enceladus stoot bijna voortdurend waterdamp en waterijs uit, maar doet dat niet in de vorm van afzonderlijke jets. In plaats daarvan ontstaan diffuse “gordijnen” die vanuit scheuren aan het oppervlak (de zogenaamde “tijgerstrepen”) naar buiten sijpelen. Toch zijn op sommige opnames duidelijk afzonderlijke jets (straalstromen) zichtbaar, maar dat is volgens de betrokken onderzoekers een optische illusie. De “jets” zijn eigenlijk plaatsen waarop de waarnemer (in dit geval de camera’s van Cassini) door een “plooi” in het “gordijn” kijkt! Nou, weten we dat ook weer.

Bron: NASA

Kometen en asteroïden fungeren ook in andere zonnestelsels als “watertaxi’s”

Geplaatst op door Olaf van Kooten
10

Credit: Mark A. Garlick, space-art.co.uk, University of Warwick

Astronomen hebben aanwijzingen gevonden dat kometen en asteroïden ook in andere planetenstelsels fungeren als “watertaxi’s”. Wetenschappers vermoeden dat het water op de aarde en bijvoorbeeld ook op Mars is aangeleverd door kometen en asteroïden – alle planeten in het binnen-zonnestelsel zijn namelijk “droog” geboren, althans als onze modellen van planeetformatie enigszins accuraat zijn.Men heeft nu aanwijzingen gevonden dat ook in andere zonnestelsels waterrijke asteroïden algemeen moeten zijn. Dat heeft men gedaan door te kijken naar de dampkring van een witte dwergster (de naakte, inerte kern van een overleden zon-achtige ster). Deze blijkt vol te zitten met waterstof en zuurstof en hoewel de aanwezigheid van zuurstof bij een witte dwerg niet uitzonderlijk is, zijn ze meestal zeer arm aan waterstof. Bovendien blijft zuurstof nooit lang aanwezig in de dampkring van een witte dwerg – het relatief zware spul zakt namelijk naar beneden, buiten detectiebereik. Dat betekent dat de witte dwerg in kwestie vermoedelijk een asteroïde heeft opgeslokt, waarbij de dampkring verrijkt is met water. Door de enorme temperatuur wordt dit water gesplitst in waterstof en zuurstof. De asteroïde in kwestie is vermoedelijk zo groot als Ceres geweest (zo’n 1000 kilometer in doorsnee), terwijl de hoeveelheid water in de witte dwergster geschat wordt op 30 tot 35 procent de hoeveelheid op aarde. Bron: Science Daily.

Verenigde Arabische Emiraten gaan de atmosfeer van Mars verkennen

Geplaatst op door Olaf van Kooten
12

Voorstelling van ‘Hope’. Credit: UAE Space Agency


Na India zal nog een land waarvan je het niet zou verwachten een missie naar Mars beginnen. De Verenigde Arabische Emiraten willen namelijk in 2020 een ruimtesonde lanceren, die de dampkring van de Rode Planeet zal gaan onderzoeken. De plannen zijn gisteren bekend gemaakt op een manier die past bij de flair en weelde van de Emiraten – epische muziek en computeranimaties die geprojecteerd werden in een door kroonluchters gevuld superdeluxe paleis aan het strand.

De naam van de missie zal Hoop (al-Amal) zijn en is volgens de bedenkers bedoeld als boodschap aan de Arabische wereld – “de missie naar Mars is een boodschap van Hoop aan de Arabische wereld, een oproep om jezelf te verbeteren en je land te verbeteren, een bewijs dat een Arabisch land stabiel kan zijn en wetenschappelijke vorderingen kan boeken”, aldus sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, heerser van Dubai.

Momenteel werken zo’n 75 mensen aan het project, maar dat aantal zal nog verdubbeld worden. Het is de bedoeling dat de sonde gelanceerd zal worden tijdens de wereldtentoonstelling van 2020 en tot 2023 zal functioneren. De totale kosten van het project zijn niet bekend gemaakt.

Bron: Mail Online

Russische Progress zal morgen (8 mei) neerstorten

Geplaatst op door Olaf van Kooten
5

Het Russische ruimteschip dat onbestuurbaar rond de aarde draait, vergaat komende vrijdag. Dat heeft de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos aangekondigd. Het onbemande vrachtschip zal in een grote vuurbal ontploffen. Enkele brokstukken komen misschien neer op aarde, maar het is nog niet in te schatten waar dat zal zijn.

Het vrachtschip, de Progress M-27M, was vorige week gelanceerd met ruim twee ton spullen voor het ruimtestation ISS. Na opstijgen bleek dat er iets was misgegaan. De vluchtleiding kreeg met moeite gegevens binnen. Het toestel draaide waarschijnlijk langzaam om zijn as. De Russen probeerden tevergeefs het vaartuig weer onder controle te krijgen.

Het is nog niet bekend wat er precies is misgegaan, maar mogelijk is er een explosie geweest toen de Progress zich ontkoppelde van de draagraket.

SpaceX test reddingssysteem voor bemande ruimtecapsule

Geplaatst op door Kris Christiaens
Beantwoorden

Het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf heeft vandaag

Impuls van € 15 miljoen voor Europese astronomie

Geplaatst op door Olaf van Kooten
1

Credit: ASTRON

Astronomen en deeltjesfysici vieren de recente financiële impuls van € 15 miljoen voor Europese telescopen, door de lancering van het ASTERICS-project (Astronomy ESFRI and Research Infrastructure Cluster). Dit project zal helpen om Big Data-uitdagingen binnen de Europese astronomie op te lossen, en geeft leden direct interactieve toegang tot de beste afbeeldingen en data binnen de Europese astronomie. Astronomie ervaart een sterke stijging van de hoeveelheid data vanuit de huidige generatie observatoria. Deze stijging zal explosief toenemen met de volgende generatie telescopen, benadrukt in de European Strategy Forum on Research Infrastructures (ESFRI). Het gaat om de European Extremely Large Telescope (E-ELT), de Square Kilometre Array (SKA), de Cherenkov Telescope Array (CTA) en KM3NeT, een instrument voor het detecteren van kosmische neutrino’s.

De impuls van € 15 miljoen zal de Europese toonaangevende observatoria helpen om algemene oplossingen te vinden voor hun Big Data-uitdagingen, hun interoperabiliteit en planning, en hun datatoegang. Het project financiert ook massale deelname aan wetenschap door burgers voor de huidige en volgende generatie toonaangevende Europese observatoria.

Het ASTERICS project staat onder leiding van ASTRON, het Nederlands Instituut voor Radioastronomie. Het project wordt samen met 22 Europese partnerinstituten uitgevoerd. Van het totale bedrag wordt er 4,3 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de instituten in Nederland. De Nederlandse instituten die meedoen aan het ASTERICS project zijn; ASTRON, JIVE, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Universiteit van Amsterdam (UVA), Nikhef en SURFnet. Bron: ASTRON.

Hubble ziet blauwe sterrenstad

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Geplaatst in Nieuws, sterrenstelsels | Getagged dwergstelsels, UGC 5797 | Geef een reactie

Exoplaneet heeft een bizar veranderlijke dampkring

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Hoewel de planeet 55 Cancri e een “rotsplaneet” wordt genoemd, zijn de veranderlijke atmosferische condities compleet anders dan we in het zonnestelsel ervaren. 55 Cancri e is een koolstofrijke exoplaneet op een afstand van 40 lichtjaar. De planeet weegt zo’n 8 aardemassa’s en de diameter is ongeveer het dubbele van dat van onze planeet.

De Super-Aarde (en potenti

Het is druk geworden boven Mars

Geplaatst op door Olaf van Kooten
16

Credits: NASA/JPL-Caltech

De ruimte boven Mars is met twee manen en vijf ruimtesondes behoorlijk dichtbevolkt. NASA heeft nu een kaart online gezet, waarin de posities van alle satellieten van de Rode Planeet weergegeven worden. Maar hoe zorgt NASA ervoor dat deze objecten niet met elkaar in botsing komen?

In de eerste plaats door verschillende omloopbanen toe te passen. MAVEN draait bijvoorbeeld op veel grotere hoogte dan de andere ruimtesondes. Zelfs dan zullen de meeste ruimtesondes in vergelijkbare omloopbanen draaien – om maar te zwijgen over Phobos en Deimos, twee kleine en onregelmatige maantjes die de omloopbanen van de meeste ruimtesondes kruisen. Vandaar dat NASA gebruik maakt van “collision avoidance maneuvers“. Hiertoe wordt constant van iedere ruimtesonde de verwachte positie in de komende twee weken berekend.

Als twee ruimtesondes dan dicht bij elkaar in de buurt dreigen te komen (de onzekerheid in de exacte positie van een ruimtesonde is twee dagen van te voren zo’n anderhalve kilometer), wordt een commando upgeload naar de hardware om een koerscorrectie uit te voeren. Dat is gelukkig slechts zelden noodzakelijk – wat dat betreft is het bij Mars (nog) een stuk eenvoudiger dan bij de aarde, waar je de posities van duizenden satellieten moet bijhouden om veilig te manoeuvreren.

Bron: NASA

Astronomen meten verste sterrenstelsel ooit

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

EGS-zs8-1 heeft een nieuw afstandsrecord gevestigd. Het sterrenstelsel is ontdekt in de CANDELS-survey van Hubble. (NASA, ESA, P. Oesch and I. Momcheva (Yale University), and the 3D-HST and HUDF09/XDF Teams).

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Pascal Oesch van Yale University (VS) heeft een sterrenstelsel gevonden uit de tijd dat het heelal nog maar 5% van zijn huidige leeftijd had. De exacte afstand van het buitengewoon heldere sterrenstelsel is met een van de Keck-telescopen op Hawaï vastgesteld op ruim 13 miljard lichtjaar (roodverschuiving 7,73). Daarmee is dit het verste melkwegstelsel dat ooit is gezien. Het onderzoeksresultaat, waaraan drie Leidse astronomen meewerkten, wordt vandaag gepubliceerd in Astrophysical Journal Letters. Het record-sterrenstelsel EGS-zs8-1 werd oorspronkelijk geïdentificeerd op basis van zijn bijzondere kleuren in opnamen van de ruimtetelescopen Hubble en Spitzer. Het is een van de helderste en zwaarste objecten in het vroege universum. “In slechts 670 miljoen jaar heeft het stelsel een massa opgebouwd van meer dan 15% van de massa van de huidige Melkweg”, zegt eerste auteur Oesch. De nieuwe afstandsmeting van EGS-zs8-1 heeft ook bevestigd dat het sterrenstelsel in rap tempo nieuwe sterren aan het vormen was, zo’n 80 keer sneller dan het tempo waarin onze Melkweg dat nu doet. Van slechts een handjevol sterrenstelsels in het jonge heelal zijn de afstanden nauwkeurig gemeten. Iedere bevestiging levert een nieuw stukje op van de puzzel die de vorming van de eerste sterrenstelsels is. Astronomen kunnen dit soort afstandsmetingen alleen doen met de grootste telescopen ter wereld, in dit geval met het MOSFIRE-instrument op de Keck 1 telescoop op Hawaï, waarmee ze meerdere stelsels op hetzelfde moment kunnen waarnemen. Het bestuderen van sterrenstelsels op dit soort extreme afstanden is een van de uitdagingen binnen de sterrenkunde in de komende tien jaar. Coauteur Rychard Bouwens (Universiteit Leiden) benadrukt het belang van onderzoek aan stelsels in deze vroege periode van het heelal. “Het heelal onderging op dat moment belangrijke veranderingen. De wolken van neutraal waterstof tussen de sterrenstelsels veranderden in een heet, geïoniseerd plasma. Het lijkt erop dat de jonge sterren in vroege sterrenstelsels zoals EGS-zs8-1 de belangrijkste aanjagers waren voor deze overgang, die het ’tijdperk van herionisatie’ wordt genoemd.” Het onderzoeksresultaat roept ook weer nieuwe vragen op. Het bevestigt dat er in de babytijd van het heelal al zware sterrenstelsels waren, maar toont ook aan dat ze totaal andere fysische eigenschappen bezaten dan de huidige sterrenstelsels om ons heen. De ongewone kleuren van de vroege stelsels in de Hubble- en Spitzer-opnamen vinden hun oorsprong in de snelle vorming van zware sterren die interacteren met het oorspronkelijke gas in de stelsels. De astronomen kijken uit naar de lancering van de James Webb Space Telescope in 2018, die nog veel meer informatie gaat opleveren over de kosmische dageraad. Bron: Astronomie.nl.