Maandelijks archief: juni 2015

Mars Odyssey maakt dinsdag 60.000ste rondje om Mars

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Infraroodopname, gemaakt door Mars Odyssey, van de grote krater Gale, waar de Marswagen Curiosity momenteel in rondrijdt. Credit: NASA/JPL-Caltech/ASU.

De Amerikaanse planeetverkenner Mars Odyssey, die op 23 oktober 2001 in een baan om de rode planeet aankwam, zal komende dinsdag, op 23 juni, zijn 60.000ste rondje rond Mars voltooien. Odyssey is al sinds december 2010 de langst werkende ruimtesonde die ooit naar Mars is gestuurd. De THEMIS-camera (Thermal Emission Imaging System) heeft tot nu toe ruim 200.000 opnamen van het Marsoppervlak gemaakt in zichtbaar licht en bijna 190.000 in het thermisch infrarood. Met de Gamma Ray Spectrometer werd ondergronds ijs op Mars aangetoond.De oriëntatie van de polaire baan van Mars Odyssey wordt momenteel langzaam maar zeker zodanig aangepast dat hij over gebieden op het oppervlak vliegt waar het ochtend is in plaats van middag. Zo kan onderzoek worden gedaan aan de aanwezigheid van wolken, mist, nevel en mogelijke rijpafzettingen tijdens de ochtenduren.Bron: Astronomie.nl

Alle lichten voor NASA’s missie naar Jupiter’s maan Europa staan op groen

Geplaatst op door Arie Nouwen
10

De maan Europa. Credit: NASA

De maan Europa van Jupiter is ongeveer zo groot als onze maan en sinds de Galileo missie in de jaren negentig naar Jupiter zijn er sterke vermoedens dat er onder de ijskorst van Europa een diepe, vloeibare oceaan is, een oceaan waar zich mogelijk leven bevindt. Deze week is bekend geworden dat een missie daar naar toe groen licht van de NASA heeft gekregen en dat men nu gaat beginnen aan het ontwikkelen (‘formulation’) van het ruimtevaartuig. De bedoeling is dat NASA’s Europa sonde ergens in de jaren twintig wordt gelanceerd en na enkele jaren bij Jupiter aan zal komen. De sonde zal geen baantjes om Europa draaien, maar om Jupiter. Dit omdat Europa continue straling ontvangt van Jupiter en dit schade aan het ruimtevaartuig zou aanbrengen. Vanuit z’n veiligere baan om Jupiter zullen regelmatig flyby’s langs Europa worden uitgevoerd – men hoopt zo’n 45 stuks – en tijdens zo’n flyby zal van dichtbij onderzoek worden gedaan aan het oppervlak en wat zich daar onder bevindt. De video hieronder vertelt daar meer over.

De NASA is niet de enige die Europa gaat bestuderen. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA gaat dat ook doen en wel met de JUICE missie. Het gaat druk worden daar bij Europa. Bron: NASA.

Quasars ontstaan door galactische botsingen – zo volgt uit Hubble’s blik op jonge quasars

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: : NASA, ESA, and E. Glikman (Middlebury College, Vermont

Door gebruik te maken van de Wide Field Camera 3 van de Hubble ruimtetelescoop hebben sterrenkundigen in infraroodlicht waarnemingen kunnen verrichten, die laten zien dat quasars ontstaan door botsingen tussen sterrenstelsels. Men vermoedt al tientallen jaren dat actieve superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels de ware motor zijn van quasars, maar de vraag was altijd wat die zwarte gaten voedt, wat hun nou precies zo actief maakt. Dat blijken dus galactische botsingen te zijn, zo heeft de groep sterrenkundigen met onder andere Eilat Glikman (Middlebury College in Vermont, VS) ontdekt. Dat deden ze door met Hubble te kijken naar 11 quasars, die gehuld zijn in grote hoeveelheden stof. Normaal gesproken zijn de kleine quasars zéér helder, wel een biljoen keer zo helder als de zon, en daardoor overstralen ze compleet het hun omringende sterrenstelsel. Maar de door stof omgeven quasars worden getemperd in hun licht en daardoor zijn de sterrenstelsels eromheen beter zichtbaar – hierboven enkele van de waargenomen qusars, hieronder eentje ervan (QSO F2M 1036), waarvan het licht van de quasar zelf is afgeschermd.

Credit: : NASA, ESA, and E. Glikman (Middlebury College, Vermont

Resultaat van het onderzoek: alle onderzochte 11 quasars, die zo’n twaalf miljard jaar geleden bestonden ten tijde van het hoogtepunt van de stervorming in het heelal en die daarmee ‘jong’ te noemen zijn, zijn het resultaat van galactische botsingen. Door die botsingen valt er heel veel gas in de betrokken sterrenstelsels naar het centrale zwart gat en dat houdt diens omringende accretieschijf actief. Hier het vakartikel over de ontdekking, dat gisteren verscheen in the Astrophysical Journal. Bron: Hubble.

Rus maakt videospektakel van 95.600 NASA-beelden

Geplaatst op door Olaf van Kooten
1

Blogger Dmitry Pisanko ploegde door meer dan 95.600 foto’s die het International Space Station (ISS) voor NASA maakte om ze vervolgens te monteren tot een epische HD-timelapse. Van de 110 gigabyte fotomateriaal maakte hij een film van veertig minuten. De hoogtepunten voegde hij samen tot dit fragment van vier minuten. Het beeld wordt begeleid door muziek van de populaire componist Ludovico Einaudi.

Zwevend boven de aarde legt het ISS de ’s nachts oplichtende bewoonde wereld vast.

Dawn ziet meer vreemde formaties op Ceres

Geplaatst op door Arie Nouwen
28

We kenden al de mysterieuze heldere, witte vlekken op Ceres, de dwergplaneet waar de Amerikaanse ruimteverkenner Dawn al enkele maanden omheen cirkelt. Maar er zijn meer vreemde vormen op Ceres, zoals een formatie op het oppervlak die op een soort van piramide lijkt. Hierboven de grote versie, hieronder een uitsnede, met helemaal rechtsonder die vreemde formatie. De foto is 6 juni j.l. gemaakt door Dawn vanaf een hoogte van 4400 km en de resolutie is 410 meter per pixel.

De NASA schat de berg op bijna vijf km hoog. Linksboven ervan zie je een soort van diepe geul, met aan het uiteinde ervan weer zo’n beruchte witte vlek. Op dezelfde dag dat Dawn bovenstaande foto maakte werd onderstaande foto gemaakt, waarop je een andere witte vlek in detail ziet. De foto is bewerkt om het contrast wat hoger te maken. Wat opvalt is – naast de witte vlek – dat Ceres niet mooi rond is, maar nogal hoekig.

Credit: NASA/JPL-Caltech/UCLA/MPS/DLR/IDA

Op Twitter zie je ook vreemde vormen op Ceres voorbij komen, zoals in deze tweet van Ron Baalke van de NASA, handelend over een op 9 juni gemaakte foto:

Nou, de laatste dan om het allemaal af te leren (Baalke’s foto is een uitvergroting van de centrale piek in de krater hieronder):

:bron: Bron: Universe Today + CNET.

Met de vangst van OPERA’s vijfde tau neutrino is neutrino oscillatie nu direct waargenomen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De grote OPERA neutrino-detector in Italië. Credit: INFN

Naast het laten rondvliegen van miljarden protonen per seconde in de grote deeltjesversneller LHC bij Genéve doet CERN nog meer met elementaire deeltjes en één ding daarvan is het produceren van neutrino’s, die vervolgens met de lichtsnelheid dwars door de grond richting Italië worden geschoten, waar ze precies 732 km verderop weer worden bestudeerd door het OPERA (Oscillation Project with Emulsion-tRacking Apparatus) experiment, diep onder het San Grasso gebergte – enkele jaren terug nog middelpunt van de hype over de sneller-dan-het-licht-neutrino’s. Daar bij OPERA hadden ze onlangs een feestje te vieren, want ze slaagden erin om voor de vijfde keer direct een zogeheten tau neutrino waar te nemen. De eerste keer dat dat gebeurde was in 2010, vervolgens de tweede in 2012, de derde in 2013 en vorig jaar de vierde. OK, leuk zo’n tau neutrino, maar is dat een feestje waard? Jazeker, voor natuurkundigen zeker. Het punt is dat met deze waarneming men voor het eerst direct een oscillatie van een muon neutrino in een tau neutrino heeft waargenomen – de nadruk ligt op dat ‘direct’.

Credit: INFN

Er zijn drie soorten neutrino’s (elektron, muon en tau neutrino’s) en sinds de jaren zestig, toen men het probleem van de vermiste zonneneutrino’s probeerde op te lossen, is de theorie populair geworden dat neutrino’s van gedaante kunnen verwisselen, dat ze van de ene soort in de andere over kunnen gaan – de zogeheten neutrino oscillatie. In de jaren negentig zijn er al diverse indirecte waarnemingen aan neutrino oscillatie gedaan, maar met de vangst van het vijfde tau neutrino is de statistische betrouwbaarheid opgeschroefd naar 5sigma en dat betekent dat er nu wetenschappelijk bewijs is dat de bij CERN geproduceerde muon neutrino’s onderweg naar OPERA kunnen veranderen in tau neutrino’s – allemaal bezegeld in dit vakartikel. Het feestje is helemaal compleet nu ze bij een andere neutrino detector, de Super Kamiokande detector in Japan, directe waarneming hebben gedaan van de andere vorm van oscillatie, namelijk van een elektron neutrino in een muon neutrino – allemaal bezegeld in dit vakartikel. Bron: Symmetry Magazine + Koberlein.

ALMA-telescoop meet massa van superzwaar zwart gat

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Het centrale deel van NGC 1097, dat met de ALMA-telescoop is waargenomen. De snelheden van het moleculaire gas ter plaatse zijn met kleuren aangegeven (rood komt naar ons toe, paar beweegt van ons vandaan). Deze informatie is over een Hubble-opname heen gelegd. Credit: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO), K. Onishi (SOKENDAI), NASA/ESA Hubble Space Telescope

Japanse astronomen hebben ontdekt dat het zwarte gat in het centrum van het balkspiraalstelsel NGC 1097 maar liefst 300 miljoen keer zoveel massa heeft als onze zon. Dat blijkt uit waarnemingen met de ALMA-(sub)millimetertelescoop in het noorden van Chili. NGC 1097 is een soortgenoot van de Melkweg op een afstand van 47 miljoen lichtjaar. Er zijn sterke aanwijzingen dat bijna alle sterrenstelsels in het heelal een superzwaar zwart gat in hun kern hebben. Ook onze Melkweg heeft er een, al is dat met 4 miljoen zonsmassa’s aan de magere kant. Uit onderzoek blijkt dat deze kolossen een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van sterrenstelsels. De massa’s van de superzware zwarte gaten kunnen op verschillende manieren worden gemeten. Een van de methoden maakt gebruik van de bewegingen van sterren of megamasers (een bepaald type radiobronnen) rond het zwarte gat. Deze methode is echter lang niet altijd bruikbaar, omdat het hart van een sterrenstelsel vaak moeilijk waarneembaar is. Een alternatieve methode maakt gebruik van de bewegingen van moleculaire gaswolken in het kerngebied van een sterrenstelsel. Dat is de methode die de Japanse onderzoekers hebben gebruikt. Het is voor het eerst dat deze methode is toegepast op een sterrenstelsel van dit type. Bron: Astronomie.nl.

(Eindelijk) actief vulkanisme gezien op Venus?

Geplaatst op door Olaf van Kooten
9

Credit: ESA – AOES Medialab

De Europese planeetverkenner Venus Express heeft het beste bewijs ooit gevonden voor actief vulkanisme op onze buurplaneet Venus. Het waarnemen van het oppervlak van Venus is lastig, aangezien de dikke atmosfeer onze kijk flink belemmerd. Gelukkig kunnen radargolven door de dampkring heendringen en deze hebben een wereld blootgelegd vol lavastromen en vulkanen. Sommige modellen van planetaire evolutie suggereren zelfs dat Venus zo’n 500 miljoen jaar geleden geheel is bedekt met een cataclysmische lavavloed. De grote vraag is natuurlijk: is de planeet nog altijd vulkanisch actief?De eerste aanwijzing werd in 2010 geleverd, toen wetenschappers lavastromen vonden die niet ouder konden zijn dan een paar miljoen jaar. Twee jaar later zagen wetenschappers een plotselinge en sterke toename in de hoeveelheid zwaveldioxide in de Venusiaanse atmosfeer – een duidelijke aanwijzing voor vulkanisme, hoewel ook andere bronnen (zoals een verandering in windpatronen) niet uitgesloten kunnen worden.

Credit: ESA – AOES Medialab

Nu hebben wetenschappers wellicht de smoking gun gevonden: ze vonden gebieden die plotseling veel heter werden, om binnen enkele dagen weer af te koelen. Er zijn vier van die hotspots gevonden en deze bevinden zich allemaal in een vulkanische breukzone die Ganiki Chasma genoemd wordt, vlakbij de vulkanen Ozza Mons en Maat Mons. Breukzones worden vaak geassocieerd met het opwellen van magma onder de korst.De hotspots zijn vrij klein, de kleinste slechts een vierkante kilometer groot, en hebben een temperatuur van meer dan 800 graden – veel warmer dan de rest van Venus, dat “slechts” 480 graden Celsius is 😛 Het lijkt erop dat we Venus (eindelijk) kunnen toevoegen aan de lijst met vulkanisch actieve objecten in het zonnestelsel, samen met de aarde, Io, Enceladus, Triton en mogelijk Mars en Titan. Bron: ESA

Komeetlander Philae mag voorzichtig weer aan het werk

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

De kleine komeetlander Philae wordt heel voorzichtig weer aan het werk gezet. Dat hebben wetenschappers van het Europese ruimteagentschap ESA woensdagochtend bekendgemaakt tijdens een persconferentie in Parijs – hieronder de integrale perconferentie op video. Maar voordat het zover is zal de lander, die afgelopen zaterdag na zeven maanden uit zijn