Vandaag is via Twitter het bericht verschenen dat het Consert instrument van de Philae lander op komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko vanaf komende zondag wordt geactiveerd. Van Philae zijn sinds 13 juni diverse malen signalen ontvangen, maar nog niet bekend is of het omgekeerde ook het geval is, of de lander signalen van de aarde (via Rosetta) kan ontvangen. Dat gaan ze zondag uittesten. Hieronder de tweet en daarin een korte video, waarin het nieuws wordt verkondigd.
CONSERT (COmet Nucleus Sounding Experiment by Radiowave Transmission) is niet bedoeld om communicatie met Rosetta te verzorgen, eigenlijk is het een van antennes voorziene radar, waarmee men het binnenste van de komeet wilde bestuderen. Maar kennelijk hebben ze gezien de communicatieproblemen bedacht dat ze met dit instrument de communicatie kunnen testen.
Japanse sterrenkundigen hebben met behulp van de Hyper Suprime-Cam, verbonden aan de Subaru telescoop op Hawaï, een begin gemaakt met het in kaart brengen van de verdeling van donkere materie in het vroege heelal. Het eerste resultaat is er al: in een gebied van 2,3 vierkante graad aan de hemel in de richting van het sterrenbeeld Kreeft (Cancer) hebben ze negen gebieden gevonden, waar zich een grote concentratie aan donkere materie bevindt. Elk van die concentraties bevat net zoveel materie als een cluster van sterrenstelsels, hetgeen ook blijkt uit waarnemingen met andere telescopen. In de afbeelding hierboven – dubbelklikken om te verhypersuprimeseren – zie je twee van die concentraties, een gebied dat 14 bij 9,5 boogminuut groot is. De donkere materie is is blauw-groen gekleurd, op de achtergrond zie je de sterrenstelsels in visueel licht (hier de foto zonder de donkere materie). Donkere materie is zelf niet te zien, zoals de naam ook al doet vermoeden, maar met de sinds maart 2014 actieve 870 miljoen pixels tellende HS-Cam kan men zien hoe het licht van ver verwijderde objecten wordt afgebogen door de niet zichtbare donkere materie op de voorgrond en door die afbuiging te meten kan men een indruk krijgen van de verdeling van donkere materie. Die afbuiging van licht door materie is honderd jaar geleden door Albert Einstein al voorgesteld.
Credit; Subaru
Nu is ruim twee vierkante graad in beeld gebracht, maar met vervolgonderzoek wil men in een periode van vijf jaar maar liefst duizend vierkante graad in beeld brengen. Dan hoopt men ook meer te weten te komen over de snelheid waarmee het heelal is uitgedijd en de rol van de donkere energie daarbij, een eigenschap van ruimtetijd, die net zoals donkere materie nog één groot mysterie vormt. Uit de eerste resultaten blijkt dat er in het vroege heelal drie keer meer clusters van sterrenstelsels zijn aangetroffen dan theoretische modellen – met name het ΛCDM model – voorspellen (zie afbeelding hierboven). De expansie van het heelal kan de hoeveelheid clusters sterk beïnvloeden: donkere energie ‘regelt’ de expansie van het heelal – hoe minder donkere energie, des te trager de expansie en des te meer tijd is er voor de vorming van clusters van sterrenstelsels. Het zou kunnen dat de grote hoeveelheid clusters in dit stukje aan de hemel een statistische uitschieter is en dat naarmate meer gebieden onderzocht worden de verhouding met de theoretische modellen wat normaler wordt. Voor de liefhebbers is hier het vakartikel over de waarnemingen, op 1 juli gepubliceerd in The Astrophysical Journal. Hieronder een video over de waarnemingen aan de concentraties donkere materie.
Het Russische onbemande ruimtevrachtschip Progress M-60 is vanochtend 06.55 uur Nederlandse tijd vanaf lanceerbasis Cosmodrome Bajkonoer in Kazachstan met een Sojoez-U draagraket gelanceerd en is nu onderweg naar het internationale ruimtestation ISS. Aan boord van de Progress bevindt zich ruim drie ton aan goederen, zoals voedsel, water, brandstof en reserveonderdelen voor het station. Zondag a.s. om 09.13 uur zal volgens planning de Progress aankoppelen aan het ISS. Aan boord van het ISS zijn de astronauten Scott Kelly, Mikhail Kornienko en Gennady Padalka en die zitten behoorlijk te wachten op bevoorrading. Door de mislukte lanceringen vorig weekend met de Falcon 9 raket en Dragon capsule (missie CRS-7) van SpaceX en eind april van de Progress 59
De nieuwste kleurenfoto’s die de Amerikaanse ruimteverkenner New Horizons met z’n Ralph camera[1]In de foto’s is ook informatie verwerkt die gemaakt is met de zwart wit Long-Range Reconnaissance Imager (LORRI) van de New Horizons. van dwergplaneet Pluto heeft gemaakt laten opmerkelijk donkere vlekken te zien. Op één van de foto’s (hierboven rechts) is een rijtje donkere vlekken te zien, die keurig naast elkaar een patroon vormen, dat lijkt op… vingerafdrukken! NASA-wetenschapper Alan Stern (Southwest Research Institute, Boulder) is gevraagd wat hij denkt dat de vlekken zijn, die ieder ongeveer 480 km in diameter zijn: “It’s a real puzzle. “we don’t know what the spots are, and we can’t wait to find out. Also puzzling is the longstanding and dramatic difference in the colors and appearance of Pluto compared to its darker and grayer moon Charon.” De rechterfoto is op 27 juni j.l. gemaakt, de linkerfoto twee dagen eerder. Hieronder de foto met daarin aan gegeven welk deel van Pluto toen gefotografeerd is. Op de foto zie je ook in zwart wit Charon.
Credits: JHUAPL/NASA/SWRI
Het rijtje vlekken ligt aan de evenaar van Pluto en precies aan de kant die naar Charon is gericht, de grote maan (of mede-dwergplaneet) van Pluto. Beiden – Pluto en Charon – beïnvloeden elkaar gravitationeel erg sterk en wellicht dat de getijdewerking deze vlekken heeft doen ontstaan. Door die getijdewerking kijken Pluto en Charon altijd met hetzelfde halfrond naar elkaar, net zoals de Maan altijd met dezelfde kant naar de aarde is gericht. Op 14 juli a.s. zal de New Horizons langs Pluto en z’n manen scheren. Afgelopen dagen is duidelijk geworden dat Pluto niet meer manen heeft dan al bekend waren en dat ‘ie ook geen ringen heeft. Ook heeft men met New Horizons kunnen bevestigen dat er methaanijs op het oppervlak van Pluto voorkomt, iets wat al sinds 2006 bekend was. Bron: NASA + Bad Astronomy + Space.com.
Beta Pictoris is een boeiend en nogal gewelddadig zonnestelsel en dankzij nieuwe modellen hebben we nieuwe inzichten verkregen in de chaos van dit jonge stelsel. In het nieuwste model wordt de evolutie van de puinschijf rondom de ster gevolgd over een periode van enkele miljoenen jaren, inclusief de oneffenheden, verstoringen, ringen en golven.
Astronomen Erika Nesvold en Marc Kuchner hebben hiertoe een driedimensionaal deeltjesmodel ontwikkelt van Beta Pictoris, waarin ieder (computer)deeltje staat voor een cluster van fysieke deeltjes die in dezelfde richting bewegen. Het gedrag van deze deeltjes tijdens de gesimuleerde millennia heeft de wetenschappers in staat gesteld om een verklaring te vinden voor de merkwaardige eigenschappen van de schijf rondom Beta Pictoris.
Beta Pictoris staat relatief dichtbij (op 63 lichtjaar afstand) en is relatief jong (zo’n 21 miljoen jaar). De planeet bevat een puinschijf waarin botsingen aan de orde van de dag zijn, en is verder in het bezit van minimaal één planeet. De schijf bevat allerlei merkwaardige stucturen, waaronder een tweede, zwakkere schijf die geheld staat t.o.v. de primaire schijf, waardoor een soort van X-vorm ontstaat. Daarnaast zitten er merkwaardige vervormingen in de schijf, evenals mysterieuze en massieve klonters van koolmonoxide.Waar komen die vreemde structuren vandaan? Voorheen werd de invloed van een onzichtbare, tweede planeet als mogelijke oorzaak beschouwd, terwijl andere wetenschappers het hielden op botsingen tussen enorme kometen ter grootte van Mars. Het model van Kuchner weet echter alles te verklaren, zonder extra planeten of superkometen erbij te betrekken.
Volgens het model veroorzaakt de planeet Beta Pictoris b een tweetal spiraalarmen in de puinschijf rondom de centrale ster, die op bepaalde punten samenkomen en verstoringen in de schijf introduceren. Dit is wellicht het belangrijkste resultaat van het model: de ontdekking dat de invloed van een enkele planeet op dit planetenstelsel enorm is. Overigens is Beta Pictoris b niet zomaar een planeet, maar een massieve super-Jupiter van negen Jupitermassa’s. Deze planeet draait op een vergelijkbare afstand rond z’n ster als Saturnus in ons zonnestelsel.De omloopbaan van deze planeet is gekanteld en bijzonder excentrisch (elliptisch), waarbij de planeet twee keer per omloopbaan door de primaire puinschijf van z’n moederster ploegt. Hierbij worden verticale spiraalgolven aangedreven, die resulteren in troggen waarin botsingen frequenter voorkomen dan elders. Hierbij wordt het aanwezige materiaal verpulverd tot steeds kleinere fragmenten.Blijft natuurlijk nog de vraag hoe Beta Pictors b in z’n huidige omloopbaan terecht is gekomen. Volgens de huidige modellen van planeetvorming zou die planeet in hetzelfde vlak moeten draaien als de puinschijf. Wetenschappers vermoeden dat de planeet zo’n 10 miljoen jaar geleden gearriveerd is op z’n huidige locatie, wellicht als gevolg van de invloed van een tweede planeet. Verrek, hebben we toch een extra planeet nodig om de boel te verklaren 🙁 ;)Okee, klinkt allemaal ingewikkeld, maar in onderstaande video wordt alles haarfijn uitgelegd.
Als mensen zich ooit op Mars willen vestigen, dan hebben we een manier nodig om ons snel over de planeet te verplaatsen. Je kunt natuurlijk Marsauto’s maken, maar het is veel beter om het vervoer via de lucht te regelen. Op die manier kun je het Marsoppervlak veel sneller verkennen, dus hebben we een soort Marsvliegtuig nodig.
Een eerste prototype zal binnenkort getest worden door NASA. Het voertuig is feitelijk een boomerang-vormig zweefvliegtuigje, die Prandtl-m is gedoopt. Hmm, bekt niet echt lekker, als je het mij vraagt. Anyway, het prototype zal later dit jaar losgelaten worden vanuit een stratosfeerballon op 30 kilometer hoogte (op aarde welteverstaan).
De definitieve versie zal wellicht in 2020 meegestuurd kunnen worden met de nieuwste Marsrover. In dat geval zal het vliegtuig natuurlijk niet losgelaten worden vanuit een ballon, maar gewoon rechtstreeks vanuit de ruimtesonde waarmee het geheel naar Mars gestuurd zal worden.
Oh, trouwens: het prototype is niet geschikt voor menselijke passagiers en dat geldt vermoedelijk ook voor de definitieve versie. In plaats daarvan wil NASA het vliegtuig vol hangen met camera’s en dergelijke, om hiermee de Rode Planeet in detail te bekijken. Het voordeel boven een rover is het feit dat het vliegtuig in 10 minuten tijd wel 20 kilometer moet kunnen afleggen 😀
Als de missie een succes zal worden, zal NASA ongetwijfeld nieuwe versies van het vliegtuigje gaan ontwikkelen, dit keer wellicht w
Astronomen maken zich op voor een close encounter tussen twee bijzondere sterren. Hierbij zal een compact sterrenlijk (een neutronenster) vlak langs een jonge, heldere hoofdreeksster vliegen.
De neutronenster is slechts 20 kilometer groot, maar weegt meerdere zonnemassa’s. Het object heeft een superkrachtig magnetisch veld en stoot 7 keer per seconde bundels van radiostraling uit – het is dus ook een pulsar. De pulsar (die PSR J2032+4127 is gedoopt) draait rond een massieve jonge ster, die door het leven gaat als MT91 213. Deze ster is slechts een paar miljoen jaar oud, weegt ongeveer 15 zonnemassa’s en geeft 10.000 keer meer licht af dan onze moederster.
De hoofdreeksster behoort tot de zogenaamde Be-sterren – dat zijn exemplaren die massa verliezen middels een krachtige “wind” vanaf het oppervlak (net zoiets als de zonnewind, maar dan aan de stero
Links de ster en de gaswolk zonder dat gebruikgemaakt is van de coronograaf. Rechts met coronograaf. De coronograaf filtert het sterlicht weg waardoor de jonge planeet HD100546b zichtbaar wordt. Credit: S. Quanz/ETH Zurich
Sterrenkundigen uit Leiden en Zürich hebben voor het eerst rechtstreeks de vorming van een jonge gasplaneet waargenomen. Ze konden dat doen dankzij een in Leiden gemaakt instrument. Hun bevindingen verschijnen vandaag in The Astrophysical Journal. Matthew Kenworthy van de Leidse Sterrewacht (Universiteit Leiden) is opgetogen: ‘Onze APP-coronagraaf filtert het sterlicht weg en laat zien dat de protoplaneet om zijn ster draait.’ De planeet die de onderzoekers zien opgroeien, is HD 100546b. Hij cirkelt rond de jonge ster HD 100546 in het sterrenbeeld Vlieg. Dat sterrenbeeld is zichtbaar vanaf het zuidelijk halfrond. De onderzoekers dachten in 2013 al dat ze een jonge planeet op het spoor waren, maar er was meer bewijs nodig. Dat bewijs is er nu dus.Andere sterrenkundigen hebben ook wel jonge sterren met jonge planeten gezien, maar de nu gevonden planeet lijkt de jongste. Dat concluderen de onderzoekers onder andere op basis van de stofschijf rond de ster. Die stofschijf bevat nog geen gaten en dat duidt erop dat er nog weinig activiteit is geweest. De ster is vijf tot tien miljoen jaar jong en bevindt zich op ‘slechts’ 335 lichtjaar van de aarde. De onderzoekers hopen de komende tijd uit te zoeken waarom de grote planeet vrij ver van de ster staat. Huidige theorieën kunnen dat moeilijk verklaren. Ook vermoeden ze dat er misschien nog een planeet om de ster cirkelt. Meer waarnemingen zouden dat aan het licht kunnen brengen. Het volledige vakartikel kan hier ingezien worden. Bron: Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie.
Met de Europese ruimteverkenner Rosetta zijn op de komeet 67P-Churyumov/Gerasimenko (komeet 67P voor intimi) diverse zinkgaten ontdekt en uit enkele actieve daarvan blijken ‘jets’ of stromen van stof en gas te ontspringen. Met de OSIRIS camera zijn eind vorig jaar van afstanden tussen 10 en 30 km van de komeet foto’s gemaakt en op het noordelijke deel van 67P zijn maar liefst 18 van die actieve zinkgaten ontdekt. Het meest actieve zinkgat is Seth_01, die ongeveer 220 meter in diameter en
