In navolging van de bekende boekenreeks “… voor Dummies” is dit een blog over “Astrofotografie voor Dutchies”. Niet dat dit uitsluitend bedoeld is voor Nederlanders; Ik doel hier meer op de reputatie van Nederlanders om zo min mogelijk geld uit te geven. Anders gezegd, hoe kan je aan Astrofotografie doen zonder enorme bedragen uit te moeten geven aan apparatuur. Met deze achterliggende gedachte ben ik eens informatie gaan verzamelen voor een blog – waarschijnlijk zelfs een reeks – over Astrofotografie met minimale middelen.
Update: Inmiddels is een tweede deel verschenen. Inderdaad dus een reeks, want deel 3 is inmiddels ook al gepubliceerd…
Inleiding
De aanleiding voor deze blog is eigenlijk ontstaan uit het probleem dat ik anderen nooit goed kon laten zien wat ik nu door mijn telescoop zag. Telkens als ik iemand anders door mijn telescoop liet kijken was de focus en het richten, wat ik zorgvuldig voorbereid had, alweer ‘kwijt’. Daar moest ik iets op vinden en filmen/fotograferen door het oculair leek mij de oplossing.Mijn eerste pogingen om Jupiter te fotograferen verliepen zo verbazingwekkend goed, dat ik nog altijd met diezelfde apparatuur bezig ben – en er inmiddels een uitdaging in zie om met deze minimale middelen steeds meer op de gevoelige plaat vast te leggen (als je daar digitaal nog van mag spreken).
Van links naar rechts: Allemaal Jupiter foto’s. Experimenteren leidt tot betere resultaten. De apparatuur wisselde niet, slechts de instellingen en bewerkingstechnieken (en atmosferische omstandigheden…)
Voor ik losbarst eerst nog een disclaimer. Ik heb nauwelijks ervaring op astrofotografisch gebied en een heleboel termen uit de fotografie zijn voor mij ook (nog) abracadabra. Het punt van deze blog is dan ook om gelijkgestemden te laten zien dat je jezelf niet moet laten afschrikken door de terminologie. Laat je nieuwsgierigheid de vrije loop en ga op ontdekkingsreis met de middelen die je reeds voorhanden hebt. Zoek de extremen op en kijk wat werkt en wat niet werkt. Wees wel realistisch en verwacht niet de foto’s die je in de tijdschriften ziet. Om dergelijke plaatjes te schieten heb je apparatuur nodig die waarschijnlijk (zeker in het geval van mijn apparatuur) een 100-voud kunnen kosten van wat je nu hebt.
Benodigdheden
Ik schrijf dit blog vanuit mijn eigen perspectief en ga dus uit van mijn apparatuur die volgens mij onder de noemer ‘minimale middelen’ vallen. Zo stond een exact dezelfde telescoop als ik heb, vorige week nog op Markplaats voor €25,- (screenshot). Koopje toch?
Ik beschik dus over een simpele spiegeltelescoop met een diameter van 114mm (een klassiek ‘elfje’) op een houten wiebel-statief voorzien van een equatoriale montering. Dit houdt in dat ik – mits goed opgesteld – maar aan slechts één wieltje hoef te draaien om het bekeken object in beeld te houden. Als camera gebruik ik een simpele digitale compactcamera. Een Canon Powershot SX220.
Om de camera ‘door de telescoop’ te kunnen laten kijken, heb ik een constructie gemaakt waarmee ik de camera precies voor een oculair kan uitlijnen; Ik heb ook een camera-adapter gekocht, maar deze past niet omdat ik blijkbaar een zeer ouderwetse diameter van mijn oculairs heb (0.965 inch, waar 1.25 inch tegenwoordig de standaard is). Voor het schieten van foto’s zonder telescoop heb ik een simpel driepoot-statief.
Wat ook nodig zal blijken zijn een aantal computerprogramma’s die helpen bij het zichtbaar maken van details in de geschoten plaatjes. Ook kunnen we echt op z’n ‘Dutch’ bezig gaan, want ik zal in een volgend blog uitsluitend de gratis programma’s beschrijven.
Wat te fotograferen?
Grofweg zijn er 3 voor de hand liggende soorten doelen om je camera op te richten. Van ‘makkelijk’ naar ‘moeilijk’ zijn dit: Sterrenbeelden, Planeten en Deep Sky objecten. Er zijn uiteraard veel meer categorieën op te sommen, maar voorlopig houd ik het even op deze drie.
Het fotograferen van sterrenbeelden is het meest eenvoudig en komt in feite neer op het opstellen van je camera en een foto maken. Uiteraard is het dan wel van belang dat je camera de goede kant op gericht is en blijft. Dit kan met een simpel driepootje of desnoods een zakje gevuld met bijvoorbeeld rijstkorrels.
De sterrenhemel boven de Cosmos Sterrenwacht te Lattrop op 23 maart 2015. Het sterrenbeeld Voerman staat recht boven de koepel en nog net boven de boomtoppen zijn de Pleiaden zichtbaar.
Wat de instellingen van je camera betreft valt aan te raden om zoveel mogelijk alle automatische functies van de camera uit te laten. Als je camera een M-stand (Manual – Handmatig) heeft dan is dit wel het beste.
Van de zoom kan je in het begin het beste afblijven om gewoon zoveel mogelijk van de lucht in beeld krijgen. Mijn eerste foto’s schoot ik met een zo lang mogelijke sluitertijd. Mijn Canon gaat (standaard) tot 15 seconden. In deze stand springt de ISO instelling (de lichtgevoeligheid) naar de laagste stand 100. Wil ik een hogere lichtgevoeligheid (hogere ISO instelling), om meer sterren in beeld te krijgen dan kan ik maximaal tot 1 seconde belichten. Voor eigenaren van een Canon compactcamera is er de mogelijkheid de camera te ‘hacken’… Nadeel van een hogere ISO instelling is wel dat de foto dan meer ruis bevat.
De foto’s zullen op de display van de camera nog niet veel sterretjes tonen. We zullen de foto’s moeten nabewerken. Hierover in een volgende blog meer.
Voor het vastleggen van planeten heb ik tot nu toe slechts Jupiter en Saturnus op de korrel genomen. Niet alleen waren dit de enige twee planeten die ik toevallig op heldere nachten goed in beeld kon krijgen; Ook zijn het naar mijn bescheiden mening de twee meest interessante planeten om te fotograferen.
Eigenlijk is fotograferen een beetje misleidend. Wat bij mij het beste werkte was namelijk het schieten van een video van de planeet, waarna speciale software elk afzonderlijk ‘frame’ uit de video als losstaand fotootje gebruikte en deze combineerde tot een uiteindelijke foto van de planeet. Daarover in een volgende blog meer.
Het resultaat van een uur filmen en vervolgens uren met software in de weer zijn. Te zien is dat Io, een maan van Jupiter, zijn schaduw op de planeet werpt.
Het laatste onderwerp en tevens de meest moeilijke zijn de Deep Sky objecten. Hierin heb ik zelf nog niet zoveel ervaring opgedaan. In de telescoop zijn dit meestal niet meer dan kleine ‘pluisjes’ van licht, die soms uitsluitend te zien zijn als je er niet naar kijkt… Het zogenaamde perifeer-kijken. Een camera is veel gevoeliger voor licht wanneer je met langere sluitertijden werkt en in de handen van een kundig iemand met goede apparatuur zijn de plaatjes uit de tijdschriften en boeken te evenaren… Met de bescheiden middelen uit deze blog is dat een onbereikbaar station, maar we kunnen al wel meer zichtbaar maken dan wat je zelf kijkend door het oculair ziet.
Links de Orionnevel (M42). Rechtsboven de bolvormige sterrenhoop M13 te vinden in Hercules. Rechtsonder M31, de Andromedanevel (Zowel M13 als M31 zijn door een oculair gefotografeerd).
Ik ben met de gemakkelijkst te vinden nevels begonnen zoals de bolhoop in Hercules en de Orionnevel. Eigenlijk gebruikte ik hiervoor dezelfde technieken als bij het fotograferen van de sterrenbeelden, maar omdat nevels veel minder licht uitzenden dan de sterren heb je wat meer trucs nodig om toch voldoende licht te verzamelen. Door meerdere foto’s te maken en deze later door speciale software te combineren, kan je de kleine beetjes licht die op elke afzonderlijke foto opgevangen is bij elkaar laten tellen. Dit wordt stacken genoemd. Het uiteindelijke resultaat zal net als bij de foto’s van sterrenbeelden nog niet direct spectaculair zijn. Ook hier is dus weer nabewerking nodig.
In het kort komt het er dus op neer dat een sessie astrofotografie bestaat uit 3 bezigheden:
- Het opstellen van je apparatuur.
- Het maken van de opnamen
- Het nabewerken
De komende blogs
Zoals gezegd ben ik geen ervaren astrofotograaf. Ik zal dan ook geen ‘doe dit – doe dat’ advies kunnen opsommen. Wat ik wel kan doen is voorbeelden tonen van mijn resultaten en erbij opsommen hoe ik het resultaat bereikt heb.In een volgende deel van deze reeks zal ik schrijven over hoe ik sterrenbeeld foto’s maak. Welke instellingen ik op de camera maak en welke software ik gebruik om de sterren beter zichtbaar te maken in de foto’s. Tevens zal ik ingaan op een manier die ik vond om verborgen opties in de instellingen van Canon camera’s beschikbaar te maken, zoals 15 minuten (!) sluitertijden ipv 15 seconden.
15 minuten sluitertijd laat de draaiing van de aarde mooi zien. (Alle niet tot streepjes geworden ‘sterren’ zijn foutjes van de camera)
Een ander deel beschrijft de planeetfotografie die het meest succesvol lijkt te zijn voor mijn gebruikte apparatuur. Ik ga hier in op het schieten van de filmpjes en de daarbij horende camera-instellingen. Tevens beschrijf ik de software die ik gevonden heb en hoe ik deze inzet om tot bijvoorbeeld die animatie van Jupiter en Io te komen. En uiteraard zal dan het allermakkelijkste object – de maan – niet vergeten worden.
De maan van 1 september 2015.
Waarschijnlijk zal de blog over de planeetfotografie ook weer een grote zijn, dus nevels, sterrenhopen en andere deepsky objecten zullen ook hun eigen blog krijgen. Dit is wel een lastige, want zoals aan de foto’s in dit blog al te zien is, zijn deze foto’s eigenlijk een brug te ver… Maar niet geschoten is altijd mis 😉
Voor de duidelijkheid; Alle in deze blog getoonde afbeeldingen zijn gemaakt met mijn Canon compactcamera al dan niet ‘kijkend’ door een oculair van mijn telescoop.
Als aanvulling op de door de website aangeboden gerelateerde Astroblogs die boven de reacties staan, wil ik graag even verwijzen naar enkele blogs van collega-blogger Jan Brandt, die zijn ‘elfje’ aangepast heeft om nog beter in staat te zijn om als Astrofotografisch instrument ingezet te worden.
