Maandelijks archief: november 2015

Een schitterende visualisatie van de verscheidenheid van meer dan 500 exoplaneten

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden
exoplanetsmall_by_jaysimons-d9dv6v1

Credit afbeelding: Martin Vargic

De eerste exoplaneet werd in 1995 ontdekt – dat was 51 Pegasi b – en inmiddels staat de teller van ontdekte én bevestigde exoplaneten op… 1977. Ja, nog 23 stuks en we hebben de magische drempel van 2000 exoplaneten bereikt! De Slowaakse grafisch kunstenaar en schrijver Martin Vargic heeft ruim 500 van die buitenaardse werelden in een schitterende infografiek gevisualiseerd, een overzicht waarin de exoplaneten op basis van hun straal, massa, dichtheid, leeftijd en metaalgehalte van hun moederster zijn weergegeven. Hierboven een bescheiden kleine versie van de infografiek, voor de liefhebbers is hier een grote versie te downloaden, formaat 4279 x 5678 pixels (5,26 Mb). 😯 De infografiek laat een bonte verscheidenheid aan exoplaneten zien, van grote hete Jupiters, via waterwerelden tot kleine aardachtige, rotsplaneten. Vargic maakt over talloze onderwerpen infografieken, die je op zijn website kunt vinden – een echte aanrader daar eens te gaan neuzen: Halcyon Maps. De infografiek hierboven is geplaatst met persoonlijke toestemming van Vargic, waarvoor hartelijk dank! Bron: Universe Today.’

Ruimtevaart centraal bij technologiefestival Border Sessions 2015

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA/NASA

Hoe kan de kracht van de crowd en open source-technologie worden ingezet binnen de ruimtevaart? Over die vraag gaan experts met elkaar de discussie aan tijdens de vierde editie van technologiefestival Border Sessions in Den Haag. Dat doen zij middels een paneldiscussie. Daarnaast zijn er tijdens Border Sessions 2015 lezingen over de overeenkomsten en verschillen tussen ruimtevaartorganisaties en private ruimtevaart en wat data uit de ruimtevaart kan betekenen voor de mens. Tevens wordt er een speciale meetup gehouden over ruimtevaartwetgeving. Daarin geven globale experts en leiders hun visie op de vraag: Who owns space?

Het ruimtevaartprogramma van Border Sessions 2015:

12 november:
10.00 – 11.00 – Space agencies or the private sectorl who will explore the Moon? – Bernard Hufenbach (ESA), David Iron (Founder Lunar Mission One)
11.00 – 12.00 – Private vs Public Space Industry – Meetup with Franco Ongaro (Head ESTEC)
12.30 – 13.00 – Space Data for Humanity – Uli Mans (Centre for Innovation)
13.00 – 14.00 – Who Owns Space? New Worlds Institute meetup
14.30 – 15.45 – Open Data Copernicus NSO meetup
16.15 – 17.15 – Open Sourcing The Frontier New Worlds Institute session – Rick Tumlinson (New Worlds Institute), Rachel Armstrong (Sustainability Innovator), Jason Kessler (Asteroid Grand Challenge NASA)

Over Border Sessions 2015

De vierde editie van het door het New Worlds Institute georganiseerde Border Sessions vindt plaats op 11 en 12 november in het Theater aan het Spui

Over Border Sessions 2015

De vierde editie van het door het New Worlds Institute georganiseerde Border Sessions vindt plaats op 11 en 12 november in het Theater aan het Spui én het Filmhuis Den Haag. Naast de ruimtevaart wordt er ook gesproken over kunst, makers en digitale cultuur, duurzaamheid, gezondheid en medische technologie, activisme en beveiliging. Meer informatie over het programma, de sprekers én kaartverkoop staat op www.bordersessions.org. Bron: ESA.

“Gat” in planeetvormende schijf is niet altijd het gevolg van een planeet

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit; NASA/JPL-Caltech/T. Pyle (SSC)

Als astronomen de protoplanetaire schijven rondom jonge sterren bestuderen, vinden ze soms een donker “gat” vergelijkbaar met de Cassini-scheiding in de ringen van Saturnus. Het is gesuggereerd dat ieder gat veroorzaakt moet zijn door een onzichtbare planeet, die binnen de schijf ontstaan is en vervolgens materiaal uit z’n omgeving heeft uitgekerft. Een nieuw onderzoek heeft echter laten zien dat een dergelijk gat een soort kosmisch gezichtsbedrog zou kunnen zijn en helemaal geen signaal van een onzichtbare planeet.

Het licht dat wordt opgevangen van protoplanetaire schijven is afkomstig van allerlei processen. De schijf gloeit zelf in radio- en millimeterstraling, terwijl het zichtbare in infrarode licht vooral het resultaat is van het verstrooien van licht door stofdeeltjes, die niet veel groter zijn dan deeltjes in sigarettenrook. Soms kunnen die stofdeeltjes elkaar raken en aan elkaar blijven klitten, terwijl in andere gevallen de stofdeeltjes elkaar zo hard raken, dat nog kleiner stof het gevolg is. Ten slotte kunnen stofdeeltjes, net als planeten, ook migreren naar een andere locatie in de schijf.

Al die processen hebben tastbare en waarneembare effecten. Een goed voorbeeld daarvan is het ontstaan van een gat in de schijf. Die is ontstaan doordat het gebied binnen het gat is gevrijwaard van verstrooiende stofdeeltjes, terwijl grotere deeltjes gewoon nog aanwezig zijn. Laten we eens proberen om dit simpel te visualiseren. Stel dat ik een steen de lucht zou gooien, dan zou dat nauwelijks je gezichtsvermogen belemmeren. Maar als ik een hand vol stof de lucht in zou gooien, dan zou dat wel anders zijn! Dat betekent dat we dwars door een gat in de schijf heen kunnen kijken, terwijl bij de aanwezigheid van fijner stof een soort waas ontstaat.

Bron: Harvard

12 November is het weer ether snuiven bij WORM in Rotterdam

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Een jaar geleden hadden ze bij poppodium WORM in Rotterdam al het spektakel dat je ether kon snuiven – een event waar onze eigen Astroblogger Daniela de Paulis ook aan meedeed – maar dit jaar komt daar een vervolg op, dit keer op donderdag 12 november om precies te zijn. WORM biedt een programma waarbij de ether als canvas beschouwd wordt… Dus alles wat zich, onzichtbaar voor het menselijk oog, in het luchtledige – dat toch minder leeg is dan het lijkt – ophoudt; van microwaves, elektriciteit, radiomaken, hoorspelen, esoterie, electronic voice phenomena tot extreme low frequencies, radio-activiteiten en radiotelescopen. En de mensen die daar kunst van maken. Of laten we het minder pretentieus zeggen; daar machtig interessante dingen mee doen…

Het programma ziet er die 12e november als volgt uit:

  • Electromagnetic collective – Jenny Pickett & Julien Ottavi performance: “Sound of Electricity

Vernieuwde Hobby-Eberly Telescope in bedrijf genomen

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Exterieur van de Hobby-Eberly Telescope. (Ethan Tweedie Photography)


Na een ingrijpende upgrade is op de McDonald-sterrenwacht de Hobby-Eberly Telescope (HET) van de Universiteit van Texas in Austin opnieuw in gebruik genomen. De HET is voorzien van nieuwe optiek, nieuwe mechanische componenten en nieuwe software – eigenlijk is alleen de grote, licht elliptische gesegmenteerde hoofdspiegel van de telescoop ongewijzigd gebleven.

De spiegel van de HET meet 10 bij 11 meter, maar door de gebruikte constructie werd daarvan altijd maar een (steeds wisselend) deel gebruikt, met een middellijn van 9,2 meter. Dankzij een nieuwe optische corrector is het beeldveld van de telescoop nu sterk vergroot, en wordt bovendien altijd een spiegeloppervlak met een middellijn van 10 meter benut, waardoor de HET nu de op drie na grootste optische telescoop ter wereld is, na de twee Keck-telescopen op Hawaii en de Gran Telescopio Canarias op La Palma.

De complexe corrector, bestaande uit drie grote zorgvuldig ontworpen en geslepen spiegels, corrigeert bovendien de beeldfouten die ontstaan doordat de hoofdspiegel van de HET niet parabolisch is maar sferisch. Die keuze werd eind jaren negentig gemaakt om kosten te besparen; de HET zou bovendien vooral gebruikt worden voor spectroscopisch onderzoek, waarbij spatscherpe afbeeldingen minder belangrijk zijn. (Overigens kan de beeldkwaliteit nog steeds niet tippen aan die van veel duurdere telescopen zoals de Europese Very Large Telescope in Chili.)

Dankzij de upgrade zal de Hobby-Eberly Telescope in de toekomst intensief gebruikt kunnen worden voor het vastleggen van posities, afstanden en vormen van talloze ver verwijderde sterrenstelsels. Op die manier hopen kosmologen meer inzicht te krijgen in de ware aard en de verdeling van donkere materie en donkere energie in ruimte en tijd.

Bron: Astronomie.nl

Grote Europese onderzoeksbeurzen voor Nederlandse astronomen

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

De Nederlandse exoplaneetonderzoekers dr. ir. Frans Snik (NOVA/Universiteit Leiden) en dr. Jean-Michel Desert (Universiteit van Amsterdam) krijgen een Starting Grant van de European Research Council (ERC). Deze prestigieuze beurs van 1,5 miljoen euro is bedoeld voor aanstormend wetenschappelijk talent om hun eerste onderzoeksgroep mee te vormen.

Frans Snik (NOVA/Universiteit Leiden) gaat technologie ontwikkelen om uiteindelijk de atmosferen en oppervlakken van aardachtige exoplaneten te bestuderen. Snik: “Met onze vloeibaar-kristal coronagraaf onderdrukken we de felle halo van sterlicht. Zo kunnen we exoplaneten direct in beeld krijgen. En in combinatie met spectroscopie en met polarisatie-metingen kunnen we dan de eigenschappen van exoplaneten in ongekend detail achterhalen.”

Eerst gaat Snik met zijn techniek waarnemingen doen met de grootste huidige telescopen. Daarna wil hij de technologie toepassen bij de European Extremely Large Telescope (E-ELT). Met die reuzentelescoop, die in 2024 af moet zijn, kunnen astronomen voor het eerst direct naar leefbare planeten rondom nabije sterren op zoek gaan. Snik: “Als we dan een rotsachtige exoplaneet op de juiste afstand van de ster vinden, zetten we meteen ons arsenaal aan technieken in om zo’n planeet te karakteriseren en misschien zelfs aanwijzingen voor buitenaards leven te vinden.”

Jean-Michel Desert (Universiteit van Amsterdam) gaat de komende jaren de verscheidenheid aan nieuwe exoplaneten in kaart brengen. Hij bestudeert daarvoor exoplaneten die vanaf de aarde gezien voor hun moederster langsdraaien en zo een sterverduistering veroorzaken. Bij een sterverduistering kunnen astronomen de atmosfeer van de planeet analyseren. Desert wil antwoorden krijgen op vragen als: hoe is de planeet ontstaan, hoe is het klimaat en is de planeet bewoonbaar? Desert: “En natuurlijk de meest prangende vraag: zijn we alleen in het heelal?”

Desert gaat telescopen op de grond en in de ruimte gebruiken, zoals de James Web Space Telescope, de opvolger van de Hubble Ruimtetelescoop. Zijn onderzoek wordt de eerste uitgebreide, diepgaande, vergelijkende studie om de eigenschapen van exoplaneten als een populatie te begrijpen. Hierbij hoort ook onderzoek aan de moederster zelf, die met uitbarstingen de bewoonbaarheid van planeten zou kunnen be

Woehaha, Halloween aan boord van het ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Ook aan boord van het internationale ruimtestation ISS hebben ze afgelopen weekend Halloween gevierd, nou ja het westerse deel van de bemanning tenminste. Scotty Kelly, die samen met zijn Russische collega Mikhail Kornienko probeert een jaar lang in het ISS te verblijven, probeerde net als de planeto

Organa krater op Pluto’s maan Charon blijkt veel ammoniak te bevatten

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Charon’s Organa krater (in groen weergegeven). Credits: NASA/JHUAPL/SwRI

Sterrenkundigen hebben met behulp van het Ralph/LEISA instrument aan boord van de New Horizons ruimteverkenner op 14 juli j.l. tijdens de scheervlucht langs Pluto op diens grote maan Charon een unieke krater ontdekt: de jonge krater Organa, da’s z’n informele naam op dit moment, blijkt namelijk volgens de infraroodgegevens heel veel ammoniak te bevatten, de anorganische verbinding van stikstof en waterstof met de molecuulformule NH3. Je ziet de Organa krater hierboven in het groen – nee, da’s niet z’n echte kleur zeg ik er gelijk maar even bij. Met LEISA kan de absorptie door ammoniak worden gemeten bij een golflengte van 2,2 micrometer en die absorptie is in de foto hierboven – een ‘gewone’ foto gemaakt met de Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) van de New Horizons – met groen weergegeven. Het vreemde is dat de ammoniak alleen bij Organa voorkomt, niet bij andere kraters, zoals de krater onderaan de foto, da’s de Skywalker krater, ook jong en honderd kilometer verderop. Dáár komt wel waterijs voor. Eh… over die namen: yep. ze hebben allemaal met Star Wars te maken.

Credits: NASA/JHUAPL/SwRI

Dus Organa bevat veel ammoniak, Skywalker in de buurt niet. Hoe kan dat? Is er dan een plaatselijke bron van ammoniak in de buurt? Tsja, wie weet is dat het geval. Organa ligt iets noordelijker op Charon en het ligt tegen diens roodgekleurde noordpool aan, een gebied dat Mordor wordt genoemd – nee, da’s niet van Star Wars, da’s weer Lord of the Rings. En Mordor is weer rood van tint omdat daar tholinen zijn, complexe moleculen die ontstaan als simpele moleculen zoals ethaan, methaan en…. jawel ammoniak afbreken onder invloed van ultraviolet licht van de zon en vervolgens herschikken tot complexe moleculen. Omdat tholines koolstof bevatten worden ze ook wel organische moleculen genoemd en dat maakt dit verhaal weer erg interessant. Een idee is dat er onder de grond bij Organa ammoniak zit, een spulletje dat op een ijskoude wereld zoals Charon perfect als antivries kan dienen, maar het zou ook kunnen dat het object dat door z’n inslag de krater veroorzaakte het ammoniak meebracht. Bron: NASA.

Planeet ontdekt met wolken van vloeibare rotsen en metalen

Geplaatst op door Olaf van Kooten
9

Credit: MPIA/V.Ch. Quetz)

Astronomen hebben een planeet zonder moederster ontdekt, die door het leven gaat als PSO J318.5-22. De planeet heeft een massa van 8 Jupiters, waardoor het meer overeenkomsten vertoont met gasplaneten rondom andere sterren dan met mislukte sterren die bruine dwergen genoemd worden. Vermoedelijk is de planeet oorspronkelijk rondom een ster geboren en later de interstellaire ruimte ingeslingerd door interacties met andere planeten. Wetenschappers hebben ontdekt dat de planeet, in slechts enkele uren tijd, wel tien procent in helderheid kan variëren. Vermoedelijk is “weer”, zoals wolken en stormen, hiervan de oorzaak. Overigens moet PSO J318.5-22 nog een jonge planeet zijn, aangezien de temperatuur aan de wolkentoppen zo’n 1300 graden Celsius bedraagt. Dat is allemaal restwarmte van het ontstaan van de planeet: de zwerfplaneet heeft immers geen zon als warmtebron. Bij die temperaturen zouden de wolken vloeibare metalen en silicaten moeten bevatten. Geen prettige omgeving om te vertoeven dus: in vergelijking met PSO J318.5-22 is Venus een waar vakantieparadijs. Bron: New Scientist.

‘Spooky’ is zo goed als zeker een dode komeet

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Radaropname van planetoïde 2015 TB145. (NAIC-Arecibo/NSF)


Planetoïde 2015 TB145, die op zaterdag 31 oktober 2015 op een afstand van 486.000 kilometer langs de aarde raasde, is zo goed als zeker een ‘dode’ komeet. Dat blijkt uit onderzoek aan het hemellichaam, uitgevoerd door NASA’s infraroodtelescoop op Hawaii en door de 305-meter grote radioschotel van Arecibo op Puerto Rico die radarobservaties heeft uitgevoerd.

De planetoïde, die de bijnaam ‘Spooky’ kreeg vanwege zijn scheervlucht op Halloween, heeft op de radaropnamen wel iets weg van een doodshoofd. Het projectiel blijkt een middellijn van ca. 600 meter te hebben, en heeft een donker oppervlak. Hij draait eens in de ca. vijf uur om zijn as. Uit de infraroodhelderheid van het hemellichaam volgt dat 2015 TB145 ca. zes procent van het opvallende licht reflecteert, en vermoedelijk een komeet is die na talloze omlopen om de zon zijn vluchtige bestanddelen is kwijtgeraakt. Dat zou tevens betekenen dat het om een relatief poreus hemellichaam gaat. Bron: Astronomie.nl.