De ruimtevaart-infrastructuur op aarde in kaart gebracht

Credits afbeelding: Olaf Frohn

Olaf Frohn – the armchair astronaut – staat bekend om het maken van prachtige overzichten van missies in het zonnestelsel, ik blog er met enige regelmaat over, zoals hier en daar. Maar daar laat Frohn ’t niet bij, want nu is hij met iets nieuws gekomen, een kaart waarop je alle ruimtevaart-infrastructuur op aarde vindt – lanceerbases, grondstations, vluchtleidingscentra, onderzoekscentra en landingsplaatsen. Bij enkele landingsplaatsen staat geen naam, die zijn van de Apollo missies in de Stille Oceaan en de Sovjet

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in februari 2016?


De tweede maand van het nieuwe jaar wordt in de volksmond ook wel ‘schrikkelmaand’, ‘slijkmaand’ of ‘regenmaand’ genoemd en werd genoemd naar de Romeinse god Februus, de god van de purificatie en onderwereld. In dit uitgebreid artikel wordt een overzicht gegeven wat er zoal aan de sterrenhemel te zien is in februari 2016.

OPGELET:
Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

De kleine planeet Mercurius, de planeet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, bereikt op 7 februari 2016 zijn grootste westelijke elongatie en kunnen we eind januari en begin februari 2016 terugvinden aan de ochtendhemel. Mercurius is op dat moment voor ongeveer 62% verlicht en heeft een schijnbare helderheid van magnitude +0,2. De kleine planeet staat ongeveer 25

Vandaag precies 45 jaar geleden: de lancering van de Apollo 14

Credit: NASA – publiek domein

Vandaag precies 45 jaar geleden – 31 januari 1971 – werd de Apollo 14 gelanceerd, de derde succesvolle maanmissie. Om 22:03:02 uur Nederlandse tijd vertrokken Alan Shepard (gezagvoerder), Edgar Mitchell (maanlanderpiloot) en Stu Roosa (commandomodulepiloot) met de Saturnus V vanaf lanceerplatform 39A op Kennedy Space Center in Florida voor hun missie naar de maan, de videobeelden van de lancering zie je hieronder, met commentaar van Walter Cronkite en voormalig astronaut Wally Schirra.

De missie volgende op de bijna-rampmissie van de Apollo 13 en dus was het de NASA er alles aan gelegen deze missie tot een succes te maken. Desondanks waren er de nodige technische problemen. Zo hadden de astronauten grote moeite om de maanlander te koppelen aan de commandomodule. De maanlander bevindt zich tijdens de lancering onder de commando/servicemodule in de Saturnus V-draagraket, en wordt aan de capsule gekoppeld nadat deze in de baan naar de maan is gebracht. Een ander probleem deed zich voor in de voorbereiding van de daadwerkelijke maanlanding. Een losgeraakt stukje soldeertin in de paniekschakelaar (abort switch) veroorzaakte een vals signaal waardoor de computer van de maanlander op het punt stond de landing af te breken. Gelukkig werd dit door het vluchtleidingscentrum opgemerkt voordat de daadwerkelijke landing werd ingezet. Door snel een aangepast computerprogramma te laden in de computer van de maanlander kon men dit probleem omzeilen. De maanlander Antares maakte een geslaagde landing op de vlakte Fra Mauro, waar vandaan ze niet alleen 43 kilo aan maansteenmonsters meenamen, maar waar Shepard ook nog een potje golf ging spelen met een meegesmokkelde golfclub – hieronder de groezelige beelden ervan.

Bron: Wikipedia.

ASTRON-directeur Michael Garret wordt nieuwe directeur Jodrell Bank

Credit: ASTRON

Michael Garret, de algemeen en wetenschappelijk Directeur van ASTRON, heeft een aanbod van de Universiteit van Manchester geaccepteerd en gaat de Sir Bernard Lovell-leerstoel in de astrofysica bekleden. Dit zal hij combineren met de functie van directeur van Astronomy en Astrophysics van het Jodrell Bank Centre for Astrophysics, alsmede het Jodrell Bank Observatory, een zeer prestigieuze functie in de Britse sterrenkunde. Mike Garrett zal als eerste de nieuwe Sir Bernard Lovell-leerstoel bekleden. ASTRON is het Nederlands instituut voor radioastronomie en deze beschikt daarvoor over de Westerbork Synthese Radio Telescoop, de Dwingeloo radiotelescoop en LOFAR (Low Frequency Array), alle drie in Drenthe. Mike, van harte gefeliciteerd met deze benoeming en heel veel succes met je nieuwe functie! Het zal een uitdaging zijn de radiosterrenkunde in Engeland te gaan doen – samen met Nederland en de VS de bakermat van de radiosterrenkunde – een land waar de wetenschap behoorlijk geteisterd wordt door bezuinigingen door de overheid. En voor het bestuur van ASTRON een zware taak net zo’n goede opvolger voor jou te vinden. Bron: NWO.

Getijden maan hebben licht effect op de hoeveelheid neerslag op aarde

Credit: NASA

Onderzoekers van de Universiteit van Washington hebben statistisch onderzoek gedaan naar de relatie tussen de stand van de maan en de hoeveelheid neerslag op aarde en daaruit blijkt dat er tussen deze twee een licht verband bestaat. Als de maan hoog aan de hemel staat trekt ‘ie niet alleen het water in de oceanen en zeeën omhoog, maar ook de atmosfeer [1]waarbij aangetekend dat de zon hier ook van invloed is, al is die wel minder dan van de maan. De getijdewerking van de maan is ruim twee keer zo sterk als dat van de zon, zoals je kunt lezen in deze … Continue reading. De luchtdruk aan die kant van de aarde neemt daardoor iets toe en dat brengt een kleine verhoging van de temperatuur met zich mee. Warmere lucht kan meer vocht bevatten en daardoor wordt het verzadigingspunt later bereikt en krijg je iets minder neerslag. Tsubasa Kohyama en zijn team kwamen hierop door studie van atmosferische golven in de tropen, waarbij ze zich concentreerden op statistische gegevens van het weer tussen 10° NB en ZB.

CREDIT: TSUBASA KOHYAMA/UNIVERSITY OF WASHINGTON

Het bovenste paneel toont op de y-as de luchtdruk, het middelste de verandering in luchtdruk, het onderste het verschil in neerslag t.o.v. het gemiddelde. Op de x-as staat de maanfase.[/caption]Men ontdekte een lichte golfbeweging in de luchtdruk en die bleek samen te hangen met de maanstand. Hierbij maakten ze gebruik van gegevens van weersatellieten van de NASA en de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA, welke tussen 1998 en 2012 zijn vergaard. De verandering door de maanstand in de hoeveelheid neerslag bedraagt volgens de onderzoekers ongeveer 1%. De studie van de onderzoekers is gepubliceerd in Geophysical Research Letters. Bron: Eurekalert.

References[+]

References
1 waarbij aangetekend dat de zon hier ook van invloed is, al is die wel minder dan van de maan. De getijdewerking van de maan is ruim twee keer zo sterk als dat van de zon, zoals je kunt lezen in deze Astroblog.

NASA komt met een nieuwe, kleurrijke video van Ceres gemaakt door Dawn

De NASA komt vandaag met een nieuwe video van de dwergplaneet Ceres, gemaakt van foto’s die door de Dawn ruimteverkenner zijn gemaakt vanuit z’n vorige baan, de ‘high-altitude mapping orbit’ (HAMO) op 1450 km boven het oppervlakte. Het is een kleurrijke video, die gemaakt is door Dawn’s framing camera team

Heldere, nabije sterrenstelsels spelen verstoppertje

Het spiraalstelsel IC 342: een verlegen buur van de Melkweg. Credit: Arturas Medvedevas

De Astronomy Picture of the Day van vandaag laat een bijzonder sterrenstelsel zien. Dit sterrenstelsel staat bekend als IC 342 en is een spiraalstelsel, vergelijkbaar met de Melkweg, op een afstand van ‘slechts’ 10 miljoen lichtjaar – net voorbij de rand van de Lokale Groep. Zo’n sterrenstelsel zou ontzettend helder moeten zijn en dus gespot zijn door Charles Messier en z’n weg hebben gevonden in zijn beroemde catalogus van (vooral) sterrenstelsels en nevels. Maar helaas ontbreekt IC 342 in die catalogus en zelfs de minder exclusieve NGC-catalogus heeft geen oog voor IC 342 (ook wel Caldwell 5 genoemd). De vrij obscure Index Catalogue is alles wat erin zit voor Caldwell 5. Hoe komt dat eigenlijk? Waarom is IC 342 niet één van de bekendste en meest gefotografeerde sterrenstelsels die we kennen? Dat komt door de ongelukkige positie van het sterrenstelsel: vanuit ons perspectief precies achter de kern van de Melkweg, in de zogenaamde Zone of Avoidance. Het zicht op het stelsel wordt dus flink belemmerd door de sterren, gaswolken en stofbanden uit ons eigen sterrenstelsel.

Maffei 1: een groot (maar gesluierd) elliptisch sterrenstelsel in onze kosmische achtertuin.

IC 342 is bepaald niet het enige grote, nabije sterrenstelsel op een (voor ons) ongelukkige positie. Caldwell 5 maakt namelijk deel uit van een kleine cluster van sterrenstelsels, vergelijkbaar met de Lokale Groep, met meerdere grote leden die allemaal moeilijk zichtbaar gemaakt zijn door de galactische kern. Deze cluster wordt de Maffei-groep genoemd en is gecentreerd rond het elliptische reuzenstelsel Maffei 1 – een enorme, vormeloze sterrenbal. Naast IC 342 en Maffei 1 zijn nog een aantal spiraalstelsels onderdeel van deze cluster, zoals Dwingeloo 1 en Maffei 2. Al die stelsels zouden tot de helderste en best bekende sterrenstelsels aan de sterrenhemel behoren, als er niet zoveel Melkweg tussen ons in zou hebben gezeten.

Dwingeloo 1 – verborgen sterrenstelsel met een Nederlands tintje. Credit: S. Hughes & S. Maddox (IoA, Cambridge) et al., Isaac Newton Telescope