Interstellaire beschavingen in bolvormige sterrenhopen zijn mogelijk

Het aantal toenemende leefbare planeten die we ontdekken bij andere sterren geeft aan dat er genoeg mogelijkheden zijn dat er buitenaards leven aanwezig is. Waar is iedereen? Wetenschappers vinden het steeds moeilijker worden om een antwoord te vinden op de Fermi paradox. Onderzoekers van Harvard en de Tata Institute of Fundamental Research, Mumbai, hebben nu gesuggereerd dat we moeten zoeken naar intelligent leven net buiten onze melkweg.

Volgens nieuw onderzoek door Rosanne Di Stefano en Alak Ray zou een interstellaire beschaving zich kunnen ontwikkelen binnen de bolvormige clusters van sterren die de Melkweg omringen. Een bolvormige sterrenhoop (of bolhoop) is een bolvormige groep sterren die rond een sterrenstelsel draait (zoals een satelliet)

Astronomen denken dat er ongeveer 150 bolvormige sterrenhopen rond de Melkweg en maar liefst 500 rond Andromeda zijn. Zij werden ongeveer 10 miljard jaar geleden gevormd. Sterren in bolhopen zijn meestal metaalarm. Dat betekent dat ze minder zware elementen bevatten die nodig zijn om planeten te construeren. In feite is slechts één planeet gevonden in een bolvormige cluster.

Di Stefano en Ray zijn optimistischer: “Het is te vroeg om te zeggen dat er geen planeten in bolhopen voorkomen”, zegt Ray in een verklaring.

In de afgelopen jaren is gebleken dat rotsachtige planeten net zoveel kans hebben om zich te vormen rond zowel metaalarme sterren als metaalrijke. Het ontbreken van planetaire ontdekkingen kan te wijten zijn aan het feit dat bolvormige clusters enkele duizenden lichtjaren van de Melkweg afstaan , waardoor directe waarneming bemoeilijkt wordt.

Als planeten kunnen evolueren, zouden zij lang kunnen overleven, waardoor er kans op leven mogelijk is en vervolgens tot hogere intelligente soorten ontwikkelt. Indien dergelijke soorten bestaan, kunnen zij uiteindelijk overal door de gehele cluster navigeren. Dus als bewoonbare planeten gevormd kunnen worden in bolvormige sterrenhopen en miljarden jaren kunnen overleven, wat zijn dan de gevolgen voor het ontwikkelde leven?

Zo’n beschaving zou genieten van een heel andere omgeving dan de onze. Sterren binnen een bolhoop staan ook aanzienlijk dichterbij dan sterren rond de zon Proxima Centauri, de ster die zich het dichtst bij ons zonnestelsel bevindt, op 4,22 lichtjaar. De afstand tussen de sterren in bolhopen is ongeveer 20 keer kleiner dan dat. Dit zou interstellaire communicatie en exploratie aanzienlijk makkelijker maken.
“We noemen het de ‘bolvormige sterrenhoop kans,” zegt Di Stefano. “Het versturen van een bericht tussen de sterren zou niet langer duren dan een brief van de VS naar Europa in de 18e eeuw.”

IFLScience

Je zou ’t niet zeggen, maar met een 20 cm telescoop kan je al een zwart gat zien

Impressie van het zwarte gat V404 Cyg in Zwaan. Credit: ICRAR

Zwarte gaten mogen dan wel zwart zijn, zoals hun naam al doet vermoeden, hun directe omgeving is dat zeker niet. Zwarte gaten worden in de meeste gevallen omringd door een hete, snel roterende schijf van invallend materiaal, de accretieschijf genaamd. Eén van die zwarte gaten is  V404 Cygni in het sterrenbeeld Zwaan (Cygnus), bijna 8000 lichtjaar van ons vandaan, waarvan we vorig jaar al konden melden dat die na 26 jaar weer tot leven was gewekt en diverse uitbarstingen meemaakte. Die blijkt in optisch licht af en toe zo helder te worden dat je ‘m zelfs met een amateur-telescoop van minstens 20 cm kunt zien! V404 Cyg is eigenlijk een dubbelster, waarbij een gewone ster (0,6 zonsmassa zwaar) uit de hoofdreeks draait om een zwart gat (11 zonsmassa’s).

Zo zag de integral satelliet vorig jaar de uitbarsting van V404 Cyg. Credit: ESA/INTEGRAL/IBIS/ISDC

In het vakblad Nature verscheen onlangs een artikel van Mariko Kimura (Kyoto University) over de uitbarstingen van V404 Cyg en daarin schrijven ze dat sommige van die uitbarstingen, welke zich sinds juni 2015 met regelmaat voordoen, zelf in een 20 cm kijker te zien zijn. De uitbarstingen ontstaan doordat het zwarte gat materiaal aantrekt van z’n begeleider, dat terechtkomt in die hete, kolkende accretieschijf, welke dan op gezette tijden weer verhit gas uitbraakt. Het is nog niet bekend waarom deze stellaire röntgendubbelster, met één zwart gat als component, zo helder is in het optische gedeelte van het spectrum en andere röntgendubbelsterren niet. De auteurs van het artikel vermoeden dat het komt door de grote afstand tussen zwart gat en begeleider, waardoor er niet één grote accretieschijf is, maar diverse concentrische ringen. De ring het dichtste bij de ster zou het meest zichtbaar zijn. Wil je zelf ook zo’n uitbarsting zien? Waag dan een poging als je telescoop groot genoeg is, hier de coördinaten van ’t zwarte gat: RK 20h 24m 03.83s  Decl +33° 52′ 02.2″. Succes! Bron: Universiteit van Kyoto.

Hubble en Spitzer vinden vijf tweelingen van superster Eta Carina in andere sterrenstelsels

Credit: NASA, ESA, and R. Khan (GSFC and ORAU)

Van alle sterren in de Melkweg is Eta Carina voor zover bekend de meest lichtkrachtige en massieve. Het is eigenlijk een dubbelster van twee superzware sterren, die in 5,5 jaar om elkaar heendraaien, samen zo’n vijf miljoen keer lichtsterker als onze eigen zon, de ene 90 keer zo zwaar, de andere 30 keer. Gelukkig staat Eta Carina redelijk ver weg – z’n afstand tot de aarde is 7500 lichtjaar – want er zijn sterke aanwijzingen dat de ster als supernova kan exploderen en dan zijn de kosmische rapen gaar. Maar er zijn in het heelal meer van dit soort reuzen, want een groepje sterrenkundigen heeft in vijf sterrenstelsels ’tweelingen’ van Eta Carina gevonden, tweeling Eta’s worden ze genoemd. Alle tweeling Eta’s zijn gevonden met behulp van de Hubble en Spitzer ruimtetelescopen. Met name die laatste was in staat om de reuzensterren te herkennen, want ze zijn allemaal omringd door een wolk van uitgestoten gas en stof, welke zich verraad door een specifieke infraroodstraling. Eta Carina wordt ook door zo’n wolk omringd, veroorzaakt door een uitbarsting rond 1840, toen ‘ie in korte tijd een massa van zo’n tien zonsmassa’s de ruimte in blies. Hierboven de vijf sterrenstelsels met daarin aangegeven waar de tweelingen zich precies bevinden, hieronder een uitvergroting van één van de ‘Eta-tweelingen’.

Credit: NASA, ESA, and R. Khan (GSFC and ORAU)

Hier voor de liefhebbers het wetenschappelijk artikel over de vondst van de tweeling Eta’s, een artikel dat 20 december j.l. verscheen in The Astrophysical Journal Letters. Bron: Hubble.

Missie Apollo 11 centraal in muziektheatervoorstelling ‘WE ARE HERE’

WE ARE HERE (Credits: Joost de Haas)

Bijna vijftig jaar na missie Apollo 11 zoomt muziektheatergezelschap Nineties Productions in op de eerste maanlanding en de grote antiheld van deze missie, Michael Collins. Veertien keer cirkelt hij in zijn eentje om de maan, terwijl Neil Armstrong en Buzz Aldrin op de maan landen. De nieuwe voorstelling

Is een inslag verantwoordelijk voor de gladde, blokkerige ijsvlakte op Pluto?

Sinds de New Horizons-ruimtesonde vorig jaar langs de dwergplaneet Pluto is gevlogen, lijkt deze verre en mysterieuze wereld door raadselen omgeven. Het complexe terrein aan het oppervlak van Pluto is als een complete verrassing gekomen en wetenschappers zullen nog jaren nodig hebben om alle mysteries te ontrafelen. E

“Kreupele” ruimtetelescoop heeft meer dan 200 planeten ontdekt

De Kepler ruimtetelescoop. Credit: NASA

Als je dacht dat de gloriedagen van de Kepler-ruimtetelescoop voorbij zijn, dan heb je het mooi fout! Op de 227ste vergadering van de American Astronomical Society hebben wetenschappers namelijk de ontdekking van 234 nieuwe (kandidaat-)exoplaneten bekend gemaakt, die allemaal gevonden zijn door de kreupele ruimtetelescoop. De meeste hiervan staan op een afstand van minder dan enkele tientallen lichtjaren. Inclusief deze nieuwe K2-planeten, heeft Kepler in totaal meer dan 4600 kandidaat-exoplaneten ontdekt, waarvan er 1918 zijn bevestigd.

Credit: Wikipedia / Common use.

Kepler heeft in de periode tussen 2009 en 2013 gekeken naar exoplaneten, door te zoeken naar de kenmerkende dipjes in sterlicht als een planeet voor het oppervlak van zijn moederster langs trekt. In 2013 ging het helaas mis: twee belangrijke stabiliserende reactiewielen gingen stuk, waarna Kepler niet langer in staat was om zich goed op de sterren te richten. Aangezien de optische instrumenten nog prima waren, hebben ze bij NASA een handig trucje bedacht. Door gebruik te maken van de stralingsdruk van de zon, kon Kepler toch voldoende gestabiliseerd worden om opnieuw planeten te ontdekken (hoewel op een lager pitje).

In het kader van deze K2-missie zijn in 2014 234 nieuwe kandidaat-planeten ontdekt, waarvan er 100 zijn bevestigd. De planeten die via de K2-missie zijn ontdekt, bevinden zich vaak veel dichterbij de aarde dan de planeten die via de oorspronkelijke missie zijn ontdekt. Dat maakt ze interessante doelwitten voor spectrografische vervolgwaarnemingen én optische detail-opnames (als de James Webb Space Telescope eindelijk operationeel is).Bron: Gizmodo.

Infrarode boeggolven verraden wegloopsterren

Drie van de infrarode boeggolven die ontdekt zijn door de Spitzer Space Telescope.

Sterrenkundigen hebben tientallen tot dusver onbekende ‘wegloopsterren’ ontdekt: sterren die met snelheden van zo’n 30 kilometer per seconde door het Melkwegstelsel bewegen – veel sneller dan de sterren in hun omgeving.

Wegloopsterren (runaway stars) kunnen op twee verschillende manieren ontstaan: door onderlinge zwaartekrachtsstoringen van sterren in een compacte sterrenhoop, waarbij

Wat gebeurt daar allemaal op #AAS227?

Vandaag is dag 1 gestart van de 227e winterbijeenkomst van de American Astronomical Society (AAS) in Kissimmee in het zonnige Florida. De hele week komen daar sterrenkundigen uit de hele wereld bijeen om hun resultaten aan elkaar te laten zien. De bijeenkomst duurt tot en met komende vrijdag, de dag die eindigt als Jan Brandt en ik bij sterrenclub Huygens het astroseizoen openen met de jaarlijkse astrokwis. 😀 Met onderstaande Twitter-blogroll kan je zien wat er daar

Begeleider van M51 bevat ‘boeren latend’ superzwaar zwart gat

Credit: X-ray: NASA/CXC/Univ of Texas/E.Schlegel et al; Optical: NASA/STScI

Met de Amerikaanse röntgensatelliet Chandra heeft men in het centrum van het sterrenstelsel NGC 5195, de begeleider van het bekende sterrenstelsel M51 (NGC 5194) in het sterrenbeeld Jachthonden (Canis Venatici) een actief superzwaar zwart gat ontdekt. Rondom dat zwarte gat zijn twee ringen van heet, röntgenstraling uitzendend gas ontdekt, ringen die door het zwarte gaten tijdens uitbarstingen in het verleden moeten zijn uitgebraakt. De ene ‘boer’, de binnenste ring vormend, moet zo’n 1 á 3 miljoen jaar geleden zijn ‘gelaten’, de buitenste ring tussen drie en zes miljoen jaar geleden. Hieronder zie je de twee ringen aangegeven en de plaats van het zwarte gat – hierboven hetzelfde gebied, met een optische door Hubble gemaakte foto waarop je M51 en de diens begeleider NGC 5195 ziet.

Credit: X-ray: NASA/CXC/Univ of Texas/E.Schlegel et al; Optical: NASA/STScI

Buiten de tweede, buitenste ring, heeft men een gebied gevonden, waar zich zogeheten HII regio’s bevinden. Dat is geïoniseerde waterstofstraling, veroorzaakt door jonge, hete sterren. Kennelijk zorgt het hete, door het zwarte gat uitgestoten gas, voor een soort schokgolf, waardoor het koelere gas in NGC 5195 samendrukt en er sterren worden gevormd. Men denkt dat NGC 5195 en M51 in een gravitationele interactie met elkaar zijn en dat daardoor het zwarte gat in de begeleider af en toe periodes van activiteit vertoont. Resultaten van dit onderzoek werden vandaag gepresenteerd op de 227e bijeenkomst van de American Astronomical Society (AAS), die deze week in Kissimmee, Florida, wordt gehouden. Bron: Chandra.