Maandelijks archief: maart 2016

Golven gespot op buitenaardse zee

Geplaatst op door Olaf van Kooten
5

Credit: NASA

Wetenschappers hebben voor het eerst golven waargenomen op een andere wereld. We hebben het hier niet over lichtgolven of geluidsgolven, maar over golven op een vloeistof – zoals op onze rivieren en oceanen. De Cassini-ruimtesonde heeft namelijk golven aangetroffen op drie meren op de Saturnusmaan Titan, waaronder Ligeia Mare. Deze ijskoude “zeeën” (temperatuur zo’n -180 C) bestaan niet uit water, maar uit vloeibare koolwaterstoffen, zoals methaan en ethaan. Je kunt je surfplank trouwens thuislaten, want de golven zijn slechts 1,5 centimeter hoog en bewegen slechts 70 centimeter per seconde, zo blijkt uit een combinatie van radarbeelden en wiskundige modellen. Overigens zijn bij eerdere metingen geen golven aangetroffen. Op Titan begint het langzaam zomer te worden, dus wellicht dat het veranderen van de seizoenen verantwoordelijk is voor de rimpelingen.

© NASA/JPL-Caltech/ASI/Cornell

Ligeia Mare is één van de grotere zeeën op Titan en heeft een diepte van ongeveer 200 meter. Net zoals de meeste Titaanse meren en zeeën bevindt Ligeia Mare zich nabij de noordpool van de grootste maan van Saturnus en op één na grootste maan van het zonnestelsel (groter dan Mercurius!). Overigens is in 2013 een vreemd object gesignaleerd in deze zee, dat op beelden uit 2007 nog niet zichtbaar was. In 2014 was het object nog altijd zichtbaar, maar in 2015 was het verdwenen. Wat het geweest is, weet niemand. Suggesties zijn ondermeer schuim en “ijs” (bevroren vaste stoffen).Bronnen: Universe Today en APOD.

NASA wil nieuw supersonisch passagiersvliegtuig gaan ontwikkelen

Geplaatst op door Olaf van Kooten
2

Zo zou het vliegtuig eruit kunnen zien. Credit:
Lockheed Martin Aeronautics/NASA

NASA wil een nieuw supersonisch passagiersvliegtuig gaan ontwikkelen – een soort Concorde, maar dan groener, goedkoper en vooral stiller. Als het NASA-budget van 2017 wordt goedgekeurd, dan wil het ruimte- en luchtvaartagentschap het X-Plane-programma nieuw leven inblazen. Als alles volgens plan verloopt, zou de eerste testvlucht in 2020 kunnen plaatsvinden.Het probleem van supersonische vluchten is natuurlijk de herrie – da’s meteen de reden waarom het verboden is (althans boven bewoond gebied). Zodra een vliegtuig de geluidsbarriére doorbreekt, ontstaat er een schokgolf die krachtig genoeg is om ramen te laten sneuvelen.

Alternatief concept van het vliegtuig.Credit: NASA/Boeing

NASA wil dit voorkomen door gebruik te maken van een revolutionair ontwerp. Hiertoe wil NASA afstappen van het traditionele “buis met vleugels” concept van vliegtuigen. In plaats daarvan bestaat het hele vliegtuig uit één stuk, met verticale staarvleugels om schokgolven naar boven te duwen, weg van de grond. NASA noemt dit Quiet Supersonic Technology (QueSST). Het beroemde luchtvaartbedrijf Lockheed Martin heeft opdracht gekregen om met een voorlopig ontwerp te komen voor zo’n vliegtuig.Over 17 maanden zal begonnen worden met het fabriceren van een prototype, dat uitgebreid getest zal worden op zijn ‘stilte’ en energieverbruik. Het is namelijk de bedoeling dat het vliegtuig 15 procent zuiniger zal zijn dan de huidige generatie vliegtuigen! Nu nog hopen dat NASA de beschikking zal krijgen over de benodigde fondsen, want ik ben behoorlijk enthousiast geworden 🙂 Bron: Universe Today.

Wat krijgen we in Rencontres de Moriond te horen over de difoton-hobbel X(750)?

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

De waargenomen hobbel bij 750 GeV

Volgende week (12-19 maart) wordt in het skioord La Thuile in de Italiaanse Alpen de Rencontres de Moriond gehouden, de traditionele voorjaarsconferentie van natuurkundigen. Alle aandacht zal daarbij gericht zijn op de woensdagmiddag 16 maart, als er een presentatie zal worden gegeven over X(750), de hobbel die vorig jaar is waargenomen door de ATLAS- en CMS-detectoren van de Large Hadron Collider (LHC) van CERN bij Gen

Voor het eerst wolken waargenomen op Pluto

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Rechts op de foto zie je een wolk in de atmosfeer van Pluto (Credit: NASA/JHUAPL/SwRI)

We hadden al foto’s gezien van de ijle atmosfeer van Pluto, gemaakt door de New Horizons sonde tijdens de scheervlucht langs de dwergplaneet en z’n manen op 14 juli vorig jaar. Maar nadere studie van die foto’s laat zien dat er ook wolken voorkomen op Pluto! In een gesprek met het weekblad New Scientist heeft de sterrenkundige Will Grundy (Lowell Observatory) gezegd dat in de voornamelijk uit stikstof bestaande atmosfeer van Pluto ook smalle condensaties kunnen ontstaan. Op foto’s zijn ook langwerpige vage vlekjes te zien, die vermoedelijk wolken zijn, op de foto hierboven rechts te zien, hieronder diverse wolken met pijltjes aangegeven.

Wolken in de ijle atmosfeer van Pluto (Credit: NASA/JHUAPL/SwRI)

Probleem is alleen met die wolken dat voor de bevestiging ervan we nog vele jaren moeten wachten, tot er weer een ruimtevaartuig voorbij vliegt om de wolken te fotograferen… of tot een telescoop op aarde zo krachtig is dat ‘ie de wolken kan zien. Of dat er in het geheugen van de New Horizons nog foto’s van wolken zitten, die nog naar de aarde moeten worden verzonden – dát zou nog makkelijker zijn. 🙂 Er was overigens deze week nog ander nieuws over Pluto: op foto’s gemaakt door New Horizon’s Ralph/Multispectral Visible Imaging Camera (MVIC) blijkt in de Cthulhu regio een keten te liggen van vermoedelijk met methaanijs bedekte bergen. Mmmmm, wolken in de atmosfeer, ijs op de bergtoppen… dan zal het af en toe wel eens sneeuwen op Pluto! De keten start in het ijsvlakte van stikstofijs Sputnik Planum en loopt zo’n 400 km door naar het noorden. Het Cthulhu gebied heeft een dieprode kleur en die is vermoedelijk te danken aan tholinen, complexe organische verbindingen, die gevormd worden uit eenvoudige organische verbindingen zoals methaan, stikstof of ethaan, onder invloed van de ultraviolette straling van de Zon. Hieronder zie je de MVIC foto van Cthulhu.

Credit: NASA/JHUAPL/SwRI

Bron: Universe Today.

Het multiversum bestaat – het is geopend van 10.00 tot 16.00 uur

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Sterrenkundigen debatteren er al jaren over, maar het bestaat gewoon: het multiversum. Je vindt het ergens ten zuiden van Glasgow aan de A76 in Schotland en het is geopend van 10.00 tot 16.00 uur. Meer over het Crawick Multiversum – yep, zo heet ’t – vind je in de video hieronder.

Crawick Multiverse from Garden Museum on Vimeo.

Bron: Not Even Wrong.

Kwam zwaartekrachtsgolf GW150914 van twee primordiale zwarte gaten van donkere materie?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Artist impressie van botsende zwarte gaten. Beeld-credit: LIGO/Frank Elavsky/Northwestern

De directe ontdekking van zwaartekrachtsgolven – door de Advanced LIGO van GW150914 – heeft een ware hausse teweeggebracht aan artikelen over ‘zwaartekrachtsgolf-astronomie’, een tak van wetenschap die een nieuw venster op het heelal schijnt te bieden. De Astroblogs trilt nog na van alle blogs die er over gepubliceerd zijn, als een zwaartekrachtsdetector die trilt van passerende rimpels in de ruimte en tijd. Tot de hausse behoren tal van wetenschappelijke artikelen, die proberen te verklaren waarom 0,4 seconde na de passage van de 0,2 seconde durende golf van GW150914 een uitbarsting in gammastraling te zien was, zoals deze over het model dat de twee botsende zwarte gaten oorspronkelijk tot één grote ster behoorden. De video hieronder gaat over die laatste suggestie.

Deze week was er ook een ander bijzonder artikel te lezen op de arXiv: Did LIGO detect Dark Matter?. Het idee van de auteurs van dit artikel is de volgende: wellicht is de bron van GW150914 de botsing van twee zogeheten primordiale zwarte gaten. Primordiale zwarte gaten? Wat zijn dat nou weer voor zwarte gaten? Welnu, meestal spreken we hier op de Astroblogs over twee typen zwarte gaten, de stellaire zwarte gaten en de superzware zwarte gaten. De eerste ontstaan uit zware sterren, de tweede in de kernen van sterrenstelsels door het samensmelten van kleinere zwarte gaten. Oh ja er is nog een tussenmaatje, de middelgrote zwarte gaten, die nog maar pas ontdekt zijn. De primordiale zwarte gaten zijn een vierde categorie en ze zijn op dit moment hypothetisch. Ze zouden kort na de oerknal ontstaan zijn, het moment 13,8 miljard jaar geleden dat het heelal ontstond. Er waren toen helemaal geen sterren en sterrenstelsels en de materie was gewoon een dikke hete soep van deeltjes.

De door LIGO waargenomen zwaartekrachtsgolf. Credit: LIGO Collaboration.

Naast gewone materie had je toen ook donkere materie en die moet hier en daar samengeklonterd zijn tot die primordiale zwarte gaten. Een zwart gat dus van donkere materie, da’s waar we het hier over hebben. En daarvan zijn er dus twee tegen elkaar geknald en samengesmolten tot eentje, aldus dat clubje sterrenkundigen, waartoe ook Adam Riess behoort, de Nobelprijswinnaar voor de Natuurwetenschappen vanwege zijn ontdekking (met anderen) in 1998 van de versnelde uitdijing van het heelal. Bron: The Reference Frame + Quanta Magazine.

Klopt de claim over de snelle radioflits FRB 150418 wel?

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: Keane et al.

Ruim een week geleden kwam daar het bericht dat sterrenkundigen er voor het eerst in zijn geslaagd om van een snelle radioflits – in het Engels een ‘fast radio burst’, afgekort tot FRB – vast te stellen waar ‘ie precies aan de hemel plaatsvond en wat de bron van de radioflits was. Het ging om FRB 150418, een uitbarsting die nog geen duizendste van een seconde duurde en die in april vorig jaar werd gedetecteerd met de Parkes radiotelescoop in Australië. Het was de 17e keer dat zo’n FRB was waargenomen en de eerste keer dat de bron ervan werd gelokaliseerd, een elliptisch sterrenstelsel genaamd WISE J071634.59-190039.2 (kortweg WISE 0716-19), dat zes miljard lichtjaar van de aarde staat (zie de afbeelding hierboven). Vermoedelijke bron van de snelle radioflits: twee neutronensterren die tegen elkaar knalden en samensmolten. Echter, in de dagen er na kwam er berichten die deze waarneming en de interpretatie ervan ter discussie stellen. Op 2 maart bijvoorbeeld kwam daar het bericht dat men met een andere radiotelescoop, de 305 meter grote Arecibo radiotelescoop op Puerto Rico, een andere snelle radioflits heeft gezien, die niet één keer uitbarstte, maar wel 11 keer (zie afbeelding hieronder van alle 11 de flitsen) –  FRB 121102 heette de repeterende snelle radioflits.

Credit: L. G. Spitler et al.

OK, als het twee neutronensterren zijn die tegen elkaar knallen krijg je één uitbarsting te zien, niet 11. Er werd direct geopperd dat er wellicht meerdere vormen van snelle radioflitsen zijn en dat je repeterende en eenmalige FRB’s kunt hebben. Maar dat is niet alles wat is gezegd over FRB 150418 en de claim dat ’t een stel botsende neutronensterren in het ver verwijderd ellipsstelsel WISE 0716-19 zijn. Zo is de helderheid van WISE 0716-19 op 26 en 27 februari j.l. gemeten door de sterrenkundigen Edo Berger en Peter Williams (Universiteit van Harvard) en die blijkt te zijn toegenomen. De twee wilden de radio-nagloed van de FRB meten en die bleek er een half jaar later nog steeds te zijn, hij is zelfs sterker geworden. Het gaat kennelijk om een actief sterrenstelsel en dat maakt het minder waarschijnlijk dat de bron van FRB 150418 twee botsende neutronensterren zijn. Bron: Astrobites + Francis Naukas + National Geographic.

Vroege geschiedenis van Mars verliep heel anders dan gedacht

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Het vulkanische Tharsis-bassin heeft 3,5 miljard jaar geleden zoveel lava uitgespuugd, dat als gevolg van het gewicht de complete buitenlaag van Mars is verschoven, zo blijkt uit onderzoek. Als iets degelijks op aarde zou gebeuren, zou heel Nederland plotseling binnen de poolcirkel liggen.

De vulkanische periode duurde honderden miljoenen jaren en heeft een plateau gecre