Prachtige ode aan het Voyagerprogramma

Voyager credits; NASA


De ruimtesondes Voyager 1 en 2 zijn gelanceerd in 1977 en zijn nog altijd de interstellaire ruimte aan het verkennen. Beide zijn langs Jupiter en Saturnus gevlogen, terwijl Voyager 2 ook de planeten Uranus en Neptunus met een bezoekje heeft vereerd. De filmmaker Santiago Manghini heeft een prachtige ode aan dit tweetal gemaakt in de vorm van een prachtig filmpje. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een combinatie van animaties en archiefmateriaal. Het resultaat mag zonder blikken of blozen schitterend genoemd worden. Veel kijkplezier!

Hubble brengt poollicht Jupiter spectaculair in beeld

Een optische opname van Jupiter, gemaakt met Hubble in maart 2014, en recente waarnemingen van het poollicht aldaar. Credit: NASA/ESA.

Sterrenkundigen hebben met behulp van de ESA/NASA Hubble ruimtetelescoop spectaculaire beelden weten te maken van poollicht op Jupiter. De waarnemingen verricht met Hubble zijn ondersteund door NASA

Chaotische baan van komeet Halley ontrafeld

Een team van Nederlandse en Schotse onderzoekers onder leiding van Simon Portegies Zwart (Sterrewacht Leiden) heeft een verklaring gevonden voor het chaotische gedrag van de baan van de komeet Halley. De bevindingen van de onderzoekers verschijnen binnenkort in het vaktijdschrift the Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

De komeet Halley is een van de bekendste kometen. Halley is ongeveer iedere 75 jaar vanaf de aarde te zien. De laatste keer was in 1986, de volgende keer in 2061. Ondanks zijn regelmatige terugkeer is de baan van de komeet niet precies te voorspellen. Dit komt deels door de processen binnenin de komeet, maar belangrijker is dat de baan van Halley wordt verstoord door de chaotische wisselwerking met de planeten en met ruimtepuin.

Stabiel

De heersende mening onder astronomen was dat de terugkeer van de komeet Halley niet precies te berekenen is, omdat de baan chaotisch zou zijn op een tijdschaal van slechts zeventig jaar. Een team van astronomen heeft nu met uiterst

Ook kleine kosmische botsingen zijn van grote invloed op sterrenstelsels

Het samensmelten van twee sterrenstelsels, in dit geval een “major merger”. Credit: Royal Astronomical Society (RAS)

Volgens recent onderzoek zijn ongeveer de helft van alle sterren geboren onder invloed van een kleine samensmelting tussen sterrenstelsels. De zwaartekracht is de belangrijkste aandrijver van de evolutie van sterrenstelsels. Het zorgt er immers voor dat sterrenstelsels kunnen botsen en samensmelten, waarbij vaak een gigantische stervorming het resultaat is. Voorheen waren astronomen van mening dat het samensmelten van twee stelsels met een vergelijkbare massa, een zogenaamde major merger, de grootste impact zou hebben op sterrenstelsels. Dergelijke gebeurtenissen zijn echter zeldzaam – veel algemener zijn minor mergers, waarbij een groot sterrenstelsels een veel kleiner exemplaar opslokt. Het blijkt dat minor mergers een veel grotere invloed hebben op sterrenstelsels dan gedacht. Zo blijkt dat de helft van alle sterren in een groot sterrenstelsel ontstaan zijn onder invloed van een klein sterrenstelsel dat door de grotere wordt opgeslokt. Hierbij ontstaan weliswaar veel minder vuurwerk dan bij een major merger, maar desondanks voldoende vuurwerk om het sterrenstelsel zichtbaar te veranderen.

Bron: Royal Astronomical Society

Groene sterrenstelsels zijn “in de overgang”

Credit: James Trayford/EAGLE/Durham University.

Een internationaal team van astronomen heeft gebruik gemaakt van computermodellen om te achterhalen hoe de kleur van een sterrenstelsel verband houdt met de evolutie ervan. Zoals de meeste van jullie wel weten, zijn blauwe sterrenstelsels druk bezig met het maken van nieuwe sterren en planeten. Rode stelsels zijn daarentegen ‘dood’ en kennen nauwelijks tot geen stervorming. Maar hoe zit het met groene sterrenstelsels, zoals de zogenaamde “groene erwten”? Dat soort stelsels zijn heel zeldzaam en uit het onderzoek blijkt dat dit vermoedelijk komt doordat ze een kritieke fase in hun evolutie bereikt hebben. Het blijkt namelijk dat groene stelsels heel snel en plotseling veranderen van blauw naar rood. Oftewel, de stervorming wordt in korte tijd helemaal stilgelegd. Welk proces is hiervoor verantwoordelijk? Bij grote groene stelsels komt dat vermoedelijk door de invloed van een supermassief zwart gat, dat ervoor zorgt dat het stervormende gas in het omringende stelsel wordt verhit en niet langer kan condenseren tot nieuwe sterren. Bij kleine groene stelsels is vermoedelijk iets anders aan de hand: ze worden gewelddadig opgeschud door de zwaartekracht van een nabij massief sterrenstelsel, waardoor het stervormende gas vrijwel letterlijk uit het stelsel wordt geschud. Overigens zijn niet alle groene stelsels gedoemd: sommige zullen later weer een geschikte gaswolk tegenkomen, waarbij de stervorming opnieuw wordt opgestart.

Bron: Royal Astronomical Society

Hubble ziet vuurwerk in de kop van een kosmische kikkervis

CREDITS: NASA, ESA,

Niet alleen op aarde kunnen we van vuurwerk genieten. De Hubble-ruimtetelescoop heeft namelijk spectaculair vuurwerk waargenomen in een nabij sterrenstelsel, dat hierdoor aan een vuurpijl doet denken. Het gaat om het sterrenstelsel Kiso 5639, een zeldzaam nabij voorbeeld van een speciale klasse van uitgerekte sterrenstelsels die in het vroege universum veel vaker voorkwamen. Astronomen denken dat het vuurwerk, feitelijk een flits van stergeboortes, veroorzaakt wordt doordat een wolk van intergalactisch gas de kop van het sterrenstelsel in ‘regent’. Het stelsel in kwestie is een schijfstelsel met een diameter van 10.000 lichtjaar (15 keer kleiner dan de Melkweg) en representeert vermoedelijk een fase in de ontwikkeling van spiraalstelsels zoals het onze. In het vroege universum hebben zo’n tien procent van alle stelsels een dergelijke “kikkervisjes-vorm”, maar het nabije universum bevat slechts een aantal van dit soort stelsels. Schijnbaar loopt Kiso 5639 qua ontwikkeling flink achter op zijn volwassen soortgenoten, vermoedelijk doordat het stelsel miljarden jaren lang door een eenzaam en relatief leeg deel van het heelal heeft gereisd. De kop van het stelsel bevat tientallen sterrenclusters met een leeftijd van minder dan een miljoen lichtjaar. De sterrenclusters in de rest van het stelsel, in de ‘staart’ zeg maar, zijn tientallen tot honderden miljoenen jaren oud. Maar waar is de plotselinge flits in stergeboortes vandaan gekomen? Vermoedelijk is Kiso 5639 ongeveer een miljoen jaar geleden in botsing gekomen met een filament van het kosmische web. Als gevolg daarvan is een enorme klonter met gas op de kop van het stelsel gedumpt, waarvan het schitterende vuurwerk het resultaat is geweest.

Bron: Hubble

Heldere witte vlekken op Ceres zijn geen zout, maar…. natriumcarbonaat!

De heldere, witte vlekken in de Occator krater

Ceres is de meest nabije dwergplaneet in ons zonnestelsel. Niet aan de rand, zoals de andere dwergplaneten (Pluto, Eris, Haumea en Makemake), maar tussen Mars en Jupiter. Sinds de Amerikaanse Dawn ruimteverkenner vorig jaar in een baan om Ceres terecht kwam rollen we van de ene verbazing in de andere, zoals vanwege de kraters die grote heldere, lichte vlekken bevatten, met name de Occator krater.

Herschel laat zien dat het heelal zelfreinigend is

Een klein stukje van het hemelgebied dat door de Herschel-satelliet op ver-infrarode golflengten in kaart is gebracht. Op de foto zijn duizenden stofrijke sterrenstelsels te zien. (Credit: The Herschel ATLAS team and the European Space Agency).

Een internationaal team van sterrenkundigen heeft vandaag (29 juni) een catalogus gepresenteerd van het ‘verborgen heelal’, een overzicht van een half miljoen sterrenstelsels, die afgelopen zeven jaar onderzocht zijn middels de Herschel Astrophysical Terahertz Large Area Survey (Herschel ATLAS of H-ATLAS). Het onderzoek is uitgevoerd met de Europese infraroodsatelliet Herschel en het laat de kosmische geschiedenis zien van de energieën die door die sterrenstelsels afgelopen 12 miljard jaar zijn uitgestraald. Ongeveer de helft van de uitgezonden straling van sterren en sterrenstelsels wordt geabsorbeerd door interstellaire korrels, kleine vaste deeltjes die overal in de ruimte tussen de sterren worden gevonden. De andere helft was tot voor kort zoek en vormde daarmee een groot obstakel voor de sterrenkundigen om te proberen de geboorte en levensloop van sterrenstelsels te begrijpen. Maar dat verborgen heelal blijkt nu toch gevonden te zijn en wel door de in 2009 gelanceerde Herschel IR-ruimtetelescoop. De verborgen straling blijkt stofdeeltjes op te warmen en die zenden op hun beurt straling uit in het verre infraroodgedeelte van het elektromagnetische spectrum. Dankzij Herschel ATLAS is die straling in kaart gebracht. Op de afbeelding hierboven zie je de sterrenstelsels van dat verborgen heelal, ieder stipje is zo’n stelsel dat IR-straling uitzendt. Linksboven zie je de Volle Maan en links daarvan het kleine stukje hemel, dat door Herschel onderzocht is – de maan is illustratief voor de grootte van het gebied.

Credit: The Herschel ATLAS team, the European Space Agency, ALMA and NRAO

De sterrenstelsels bevatten zo veel stof dat ze met normale telescopen in zichtbaar licht vrijwel onzichtbaar zijn. De verst verwijderde stelsels kunnen we in infrarood zien omdat hun licht door tussenliggende sterrenstelsels versterkt wordt in de vorm van zwaartekrachtslenzen, zoals je in de afbeelding hierboven rechts kunt zien. De punten in het midden zijn 40.000 van de half miljoen door Herschel onderzochte sterrenstelsels, variërend in afstand van dichtbij tot 12 miljard lichtjaar ver weg. Uit de Herschel ATLAS blijkt onder meer dat sterrenstelsels nog maar een miljard jaar geleden in hoger tempo sterren vormden en meer gas en stof bevatten dan de huidige stelsels. Dat is een aanwijzing dat de sterrenstelsels steeds minder ‘vervuild’ zijn met gas en stof en dat het heelal geleidelijk ‘schoner’ aan het worden is. Bron: Royal Astronomical Society.

Opaal aangetroffen in meteoriet

Astronomen hebben opaal aangetroffen in een meteoriet die op Antarctica is gevonden. Opaal is een bekende edelsteen en bestaat uit een raster van siliciumoxiden, met hierin opgesloten watermoleculen. Opaal is nooit eerder aangetroffen op een ruimtesteen en de ontdekking ervan kan grote gevolgen hebben. Aangezien opaal voor ruim 30 gewichtsprocent uit water bestaat, levert de ontdekking ervan een nieuwe aanwijzing voor het feit dat een deel van het water op aarde door planeto

QM-2 test van NASA’s booster raket van het Space Launch System geslaagd

Credits: NASA/Bill Ingalls

Een vandaag (28 juni) gehouden test van de ‘solid booster raket’ van NASA’s Space Launch System (SLS), dé raket waarmee bemande missies naar Mars moeten worden uitgevoerd, in Promontory (Utah, VS), is geslaagd. De qualification motor (QM-2) test werd uitgevoerd in de testfaciliteit van het commerciële bedrijf Orbital ATK en hij bestond eruit dat gedurende twee minuten de vier RS-25 motoren op zo’n 75% van hun maximale stuwkracht ontbranden. De eerste test (QM-1) was in maart 2015 gehouden. Tijdens de test kwam de booster raket niet van de grond, omdat hij vastzat in de testfaciliteit. Wanneer de boosterraket daadwerkelijk wordt gelanceerd is niet bekend. De eerstvolgende vlucht van de SLS is Exploration Mission-1 (EM-1), een onbemande vlucht, die in de boeken staat voor een lancering vanaf Launch Complex 39-B op het Kennedy Space Center niet later dan november 2018. Daarna Exploration Mission-2 (EM-2), de eerste bemande ruimtevlucht van Orion capsule en Space Launch System (SLS), die waarschijnlijk uitgesteld wordt van augustus 2021 naar april 2023. Hieronder videobeelden van de test van vandaag.

Bron: NASA.