Zo, de layout is weer redelijk hersteld

De welbekende layout van de Astroblogs is sinds een uurtje weer redelijk in ere hersteld. Het is nog niet helemaal zoals het was van voor de crash op 21 oktober, maar het begint in de buurt te komen. Themacombinatie Genesis Framework / Streamline is nu actief en dat moet hier en daar nog worden gefinetuned, dat ik de komende dagen zal doen. Wat verder nog moet gebeuren is:

  • de vreemde tekens in de oude blogs verwijderen en vervangen door de juiste tekens. Dat ga ik eerst ‘droogoefenen’ op een lokaal systeem bij mij thuis, voordat ik het in het echt ga doen. Astroblogs-auteur Martin is mij hierbij behulpzaam.
  • de afbeeldingen in de periode december 2013-oktober 2016 moeten weer terug. De auteurs kunnen allemaal weer inloggen, dus wie zijn/haar eigen foto’s bewaard heeft zou dat voor de eigen blogs alvast kunnen doen, wie zin heeft. 🙂
  • een deel van de tekst van oude blogs is verdwenen, volgens mij door de werking van een bepaalde plugin die de ‘excerpts’ (samenvattingen) regelde. Er zijn databases met backups van de gehele tekst, dus ook daarvan kunnen we het herstellen.

Credit afbeelding: D. Necchi (www.davnec.eu)

En dan nou de hamvraag van deze Astroblog: wat heeft dit allemaal met die foto van Noorderlicht te maken? Nou simpel, helemaal niets. Ik vond ’t alleen een verdraaid mooi plaatje en dat wilde ik jullie niet onthouden. Hij is ergens boven IJsland gemaakt door D. Necci en de ESA kwam er mee voor de dag: ESA.

8 november Astro College met Daniëlle Futselaar op Volkssterrenwacht Bussloo

Op dinsdagavond 8 november staat er een nieuwe activiteit op het programma van Volkssterrenwacht Bussloo: Astro College. Het lijkt op het bekende programma “College Tour” met Twan Huys. Deze avond is speciaal georganiseerd voor iedereen van 16 tot 21 jaar. Ouders, donateurs en andere belangstellenden zijn ook van harte welkom.

Net zoals in het programma College Tour is er een gast die centraal zal staan; ditmaal is dat Daniëlle Futselaar, een astronomisch illustrator. Daniëlle zal worden  geïnterviewd door Astrid Eeuwes en er wordt ingezoomd op interessante vraagstukken. Vanuit het publiek is er de mogelijkheid om vragen te stellen en actief deel te nemen aan het interview. Dit alles wordt aangekleed met een presentatie waarop haar foto en illustratiemateriaal te zien zal zijn.

Daniëlle Futselaar en talloze illustraties die ze gemaakt heeft.

Danielle Futselaar – één van de auteurs op de Astroblogs – is inmiddels een wereldwijde bekende illustrator. Zij maakt in opdracht van bijvoorbeeld NASA en het SETI instituut de prachtigste afbeeldingen van sterren en planeten bij publicaties en berichtgevingen. Als er bijvoorbeeld een nieuwe planeet is ontdekt waarover een persconferentie wordt gegeven, krijgt Danielle de informatie over de ster of planeet en illustreert zij hoe dat eruit zou kunnen zien. Waarom doet ze dat? Hoe doet ze dat? Waar bestaat de informatie uit die zij krijgt? Waarom was zij te gast in Amerika en ontmoette zij vooraanstaande wetenschappers? Maar ook, wat heeft haar bekendheid haar allemaal gebracht in de astronomie? Deze vragen zullen in het interview uitgebreid aan bod komen. Het publiek zal toeschouwer en mede-interviewer zijn van een gedreven persoonlijkheid met een bijzondere interesse in astronomie, die dat met haar werk, haar bedrijf Artsource ten uitvoering kan brengen. Er zullen veel mogelijkheden zijn voor het publiek om vragen te stellen en deel te nemen aan het gesprek. Het is de bedoeling dat het een informatieve en toegankelijke avond zal zijn.

De avond begint om 19.30 uur en de entreeprijs is € 2,-. Heb je interesse in het bijwonen van deze avond stuur dan mail naar info@volkssterrenwachtbussloo.nl. Je ontvangt dan meer informatie en een bevestiging per mail. Deze avond is speciaal bedoeld voor geïnteresseerden van 16 tot 21 jaar. Ouders, donateurs en andere belangstellenden zijn ook van harte welkom.

Naast deze speciale activiteit is de sterrenwacht iedere vrijdagavond geopend voor het publiek met een actuele voordracht en bij helder weer gelegenheid om zelf met diverse telescopen naar de sterrenhemel te kijken. Meer informatie over de activiteiten van de Volkssterrenwacht Bussloo is te vinden op de website www.volkssterrenwachtbussloo.nl of telefonisch via (0571) 262006.

Drietal ISS astronauten weer veilig teruggekeerd op aarde

Met de Sojoez MS-01 capsule zijn afgelopen nacht drie astronauten vanuit het internationale ruimtestation ISS teruggekeerd naar de aarde. Het zijn de Rus Anatoly Ivanishin, de Amerikaanse Kate Rubins en de Japanner Takuya Onishi, die ISS expeditie 49 vormden. Na een verblijf van 115 dagen in de ruimte kwamen ze vannacht na een tocht door de atmosfeer van de aarde aan in de steppen van Kazachstan, vlakbij het stadje Dzhezkazgan , waar de Sojoez met een capsule veilig landde. In het ISS zijn nu twee Russen en een Amerikaan. Zij blijven 155 dagen in de ruimte en voeren zo’n vijftig experimenten uit. Hieronder videobeelden van de landing.

Bron: NASA.

Edward Witten: donkere materie zou kunnen bestaan uit zeer lichte bosonen

Alle pogingen tot nu toe om de ware identiteit van donkere materie te onthullen – van de onderaardse detecties, zoals bij LUX in de VS, via de metingen met de Large Hadron Collider op aarde tot aan de waarnemingen aan antiprotonen met de AMS-02 detector aan boord van t internationale ruimtestation ISS – hebben nul komma niets opgeleverd, nothing, niente, nada donkere materie. We weten dat het er is, de negen indirecte bewijzen zijn overweldigend, maar we kunnen ’t letterlijk en figuurlijk niet zien. De meeste speurtochten zijn gericht op het vinden van zware, traag bewegende en zwak reagerende deeltjes, de WIMP’s, weakly interactive massive particles.

WIMP’s zouden in een grote halo rondom het Melkwegstelsel zitten. Ze zijn nog niet gedetecteerd. Credit: http://zebu.uoregon.edu/~soper/Mass/WIMPS.html

Vandaar dat de theoretici weer aan de tekentafel zijn geslagen om alternatieven te bedenken. Eén clubje van de theoretici is het kwartet natuurkundigen Hui, Ostriker, Tremaine en Witten. Hé, die naam Witten kennen we, da’s toch de man van de snaartheorie? Yep, dat is dé Witten, Edward Witten, de natuurkundige die door sommigen op gelijke voet wordt gezet met grootheden als Newton en Einstein – mmmmm, hij is toch niet toevallig in 1943 geboren (inside joke voor degenen die deze week de lezing van Vincent Icke in Leiden zagen)? [1]Vergeet overigens de andere auteur Ostriker niet, da’s Jeremiah P. Ostriker, ook een grote naam in de wereld der sterrenkundigen, één van de eersten die in de jaren zeventig betoogde dat de … Continue reading Een paar dagen terug zag dit artikel van het viertal het levenslicht:

On the hypothesis that cosmological dark matter is composed of ultra-light bosons

Hierin stellen zij dat donkere materie mogelijk bestaat uit zeer lichte bosonen, deeltjes die anders dan de fermionen (o.a. quarks en elektronen) een integere spin kunnen hebben en die als krachtvoerders van de natuurkrachten opereren (nou ja, bijna allemaal, behalve het Higgs boson dan). Ze praten zelf over ‘fuzzy dark matter’ (FDM), vrij vertaald wazige donkere materie. De bosonen zouden heel licht zijn, bijna tegen massaloos aan. De massa zou iets van 10^-22 eV bedragen, de bijbehorende golflengte van het deeltje zou maar liefst enkele duizenden lichtjaren (!) bedragen.

Het Fornax dwergsterrenstelsel. Credit: ESO/Digitized Sky Survey 2

Je zou wellicht denken dat zo’n theorie niet te staven valt aan de waarnemingen, hetgeen tot op dit moment ook het grote manco van de snaartheorie is, die staat te ver af van de werkelijkheid. Maar Witten c.s. denken daar anders over, volgens hun levert de FDM wel degelijk enkele te verifiëren voorspellingen op. Zo denken zij dat een halo van FDM rondom een sterrenstelsel een stationaire kern moet hebben, eentje die eigenschappen heeft die meetbaar zijn. Ook verklaren zij met hun theorie de waarnemingen gedaan aan het Fornax dwergstelsel, dat je hierboven in de afbeelding ziet.  Bij dat stelsel hebben ze bolhopen ontdekt, die er volgens de WIMP-theorie niet zouden moeten zijn. De FDM staat die bolhopen echter wel toe. Een boeiende theorie dus, die we in de gaten moeten houden. Bron: A quantum diaries survivor.

References[+]

References
1 Vergeet overigens de andere auteur Ostriker niet, da’s Jeremiah P. Ostriker, ook een grote naam in de wereld der sterrenkundigen, één van de eersten die in de jaren zeventig betoogde dat de meeste massa in het heelal bestaat uit donkere materie.

Dat ’t maar flink donker mag worden tijdens de Halloween-Nacht van de Nacht

De nacht van zaterdag 29 oktober op zondag 30 oktober is mij er eentje. Het is de Nacht van de Nacht, de nacht dat de zomertijd overgaat in de wintertijd én het is Halloween. Die Nacht van de Nacht is een landelijk evenement, dat al sinds 2008 wordt georganiseerd en dat bedoeld is om aandacht te vragen voor lichtvervuiling en energiebesparing op verlichting – een nobel streven, ook vanuit amateur-astronomisch opzicht. De overgang van zomertijd naar wintertijd is voor ons ook gunstig, het moment dat het ’s avonds donker wordt valt eerder, dus we kunnen eerder gaan waarnemen en fotograferen. En Halloween tenslotte eh…. die komen we aan het hemelgewelf in diverse vormen tegen, zoals in de vorm die de planetaire nevel Sh2-68 heeft (zie afbeelding hieronder, let op de spooky ogen).

Credit: Sharplesscatalog.com

Of wat dacht je van deze hieronder, de zogeheten Geestnevel a.k.a. Sh2-136 (dat Sh staat voor ‘Sharpless’). Zeven jaar geleden was deze Bokglobule in deze blog ook al Halloween-proof. Woehahaa, die is echt creepy, nietwaar?

Credit: T.A. Rector / University of Alaska Anchorage, H. Schweiker / WIYN and NOAO / AURA / NSF

Gelukkige Nacht van de Nacht, zomer-winterovergang en Halloween allemaal toegewenst! Bron: Sky & Telescope.

Over de ExoMars 2016 lander Schiaparelli en nog wat andere dingetjes

Door de gebeurtenissen van ruim een week geleden waardoor de Astroblogs crashte heb ik heel veel astronomisch nieuws gemist. Mijn eigen bronnen hebben ongeveer een ziljoen nieuwe berichten, maar ik heb geen zin om die allemaal te gaan lezen. Mocht afgelopen week de supersymmetrie zijn ontdekt, de kwantum theorie en de relativiteitstheorie zijn geünificeerd, buitenaards leven op Proxima Centauri b zijn ontdekt, de instabiliteit van het valse vacuüm van het heelal tot een collaps hebben geleid of primordiale zwaartekrachtsgolven zijn gedetecteerd dan is dat geheel aan mij voorbij gegaan en bied ik de lezers mijn oprechte excuses hiervoor aan. Wat niet aan mij voorbij ging was het nieuws over de landing van de EDL Schiaparelli lander, deel van de ExoMars 2016 missie, die op 19 oktober j.l. zacht had moeten landen op Mars.

Credit: NASA/JPL-Caltech/University of Arizona

Dat werd zoals jullie weten alles behalve een zachte landing, de redactie van de Astroblogs was er vanuit Noordwijk zo’n beetje live getuige van. Met NASA’s High Resolution Imaging Science Experiment (HiRISE) aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) hebben ze de crashsite gefotografeerd en dat leverde bovenstaande afbeelding op, 25 oktober in beeld gebracht – dubbelklikken om te verschiaparelliseren. Nader onderzoek heeft nu aan het licht gebracht dat het moedelijk allemaal ontstaan is door softwareproblemen. “Er was een communicatiestoornis tussen de software van een radarhoogtemeter en van de navigatie. Daardoor dacht de navigatie waarschijnlijk dat de Marslander al geland was en schakelde hij zichzelf uit“, aldus ESA-medewerker Densing in Darmstadt. Oeps, leerpuntje voor de volgende keer, de ExoMars 2020 missie, waarbij ze een rover willen laten landen op Mars. Nou ja, het was ook niet voor niets een testmissie. De Trace Gas Orbiter (TGO), de sonde van de ExoMars 2016, werkt daarentegen uitstekend, die gaat op zoek naar de bron van het methaan op Mars. Bron: ESO.

Update Astroblogs 28 oktober

Ik heb zojuist lopen stoeien in de database met de geregistreerde bezoekers en auteurs van de Astroblogs, die sinds de crash een week geleden niet meer in konden loggen. Als ik het juist heb zijn al die geregistreerden weer ingevoerd in de nieuwe database en kunnen ze met hun bekende wachtwoord inloggen. 😀 In de rechter zijbalk is een inlogvenster, dáár moet je als het goed is weer kunnen inloggen. Laat even weten als je toch problemen ervaart. OK en hoe nu verder met de rest van de Astroblogs? Een paar dingen op een rijtje:

  • de vormgeving is anders dan in de oude situatie. Die was een stuk prettiger dan de nieuwe omgeving (toch? Graag reactie hoe jullie hierover denken). Probleem is alleen dat als ik de oude thema’s herstel (een combi van Genesis Framework en Streamline) het er werkelijk niet uit ziet. Op de één of andere manier had ik in de verschillende bestanden van die thema’s (zoals style.css) zoveel lopen aanpassen dat de standaard instellingen heel anders zijn. Die aangepaste bestanden zijn bij de crash verloren gegaan, dus ik zal het beetje bij beetje weer moeten herstellen.
  • De Astrocorner moet nog worden hersteld. Helaas nog niet naar kunnen kijken, maar het zal zeker gebeuren.
  • De snelheid is weer gewoon. Enkele dagen terug was ‘ie enorm traag. Dat had te maken met een zogeheten SEO-plugin, die de boel vertraagde. Gisteren was er opnieuw vertraging, dat verholpen werd toen ik de database optimaliseerde. Zucht….
  • De import van de Astroblogs uit de oude database in de nieuwe database heeft wat vreemde tekens opgeleverd, zoals dit soort woorden: één (in plaats van één). Heeft vermoedelijk iets met collatie te maken en daar moet ik nog een oplossing voor vinden. Lezers zoals Ferdi,  Martin, Monique en haar zoon Michael zijn mij daar zeer behulpzaam bij, al heeft het mij deze week aan tijd ontbroken om daar echt naar te kijken.
  • De verdwenen afbeeldingen zijn nog steeds een probleem. Zoals ik eerder melde kon ik de afbeeldingen van de periode 2005 – december 2013 weer terugvinden en herstellen. Maar van de periode erna tot nu zijn ze weg. Lezers hebben suggesties gedaan zoals de Wayback Machine, maar die maakt volgens mij ook gebruik van de afbeeldingen op de Astroblogs én die internet geschiedenis maakt niet van alle datums een kopie

Afijn, we zijn op de weg terug, maar er is nog een lange weg te gaan. Af en toe zijn we weer gewoon aan het bloggen, zoals Olaf heeft gedaan (Olaf: er staan nu samenvattingen op de eerste pagina, geen hele teksten meer + de kop is aangepast). Olaf had ik eerder al ‘handmatig’ ingevoerd als geregistreerd gebruiker en auteur – vandaag volgde de rest. 🙂

Drievoudige ster-in-wording waargenomen

Astronomen hebben voor het eerst een instabiele schijf rond een ster-in-wording zien uiteenvallen in een drievoudig stersysteem. Het team onder leiding van John Tobin (Sterrewacht Leiden, University of Oklahoma) nam met de ALMA-telescoop en de VLA een drievoudige protoster in zo’n gravitationeel instabiele omgeving waar, nadat ze begin dit jaar het principe al hadden aangetoond. Hun bevindingen worden op 27 oktober gepubliceerd in Nature.

Meer dan de helft van de sterren wordt niet alleen geboren, maar heeft ten minste één begeleider. Er zijn twee theorieën over het achterliggende proces. De eerste theorie stelt dat door turbulentie in de grote moleculaire wolk waaruit een ster wordt geboren, materiaal samenklontert, wat tot de geboorte van meerdere sterren kan leiden. Volgens de tweede theorie veroorzaakt instabiliteit in de protostellaire schijf, het gas en stof rond de ster dat is overgebleven van de oorspronkelijke wolk, het uiteenvallen van materiaal in meerdere protosterren.

ALMA-opname op een golflengte van 1,3 mm van de drievoudige protoster L1448 IRS3B. De opname laat de spiraalstructuur en de emissie naar de drie protosterren zien. De helderste emissie is richting het buitenste en jongste lid van het trio. De opname beslaat 3,5 boogseconden, wat overeenkomt met circa 800 astronomische eenheden oftewel achtmaal de grootte van ons zonnestelsel. Credit: Bill Saxton, ALMA (ESO/NAOJ/NRAO), NRAO/AUI/NSF – Publication: John Tobin (Univ. Oklahoma/Leiden) et al.

Voor de eerste theorie bestaat observationeel bewijs, en voor de tweede theorie is dat nu ook geleverd door Tobin en collega’s. Zij namen een piepjonge drievoudige protoster waar in een zeer vroeg stadium van stervorming. Het stersysteem L1448 IRSB staat in het sterrenbeeld Perseus op 750 lichtjaar van de aarde en is jonger dan 150.000 jaar.

De centrale jonge ster staat op 61 keer de afstand aarde-zon van de ene protoster en op 183 van de andere. Het drietal wordt omgeven door een schijf van materiaal dat een spiraalvormige structuur heeft, zo is op de ALMA-opname te zien. Dit kenmerk is een bewijs voor instabiliteit in de schijf. De ster die het verst weg staat is waarschijnlijk slechts zo’n 10.000 tot 20.000 jaar geleden gevormd. “We zien hier het principe van de schijffragmentatie aan het werk”, zegt eerste auteur Tobin. “We gaan nu op zoek naar andere voorbeelden omdat we willen weten hoeveel meervoudige sterren volgens dit principe worden gevormd.”

Bron: Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie

Hoe een krater op de maan ons meer kan vertellen over het uitsterven van de dinosauriërs

Een team van wetenschappers hebben een krater op de maan bestudeerd om meer te weten te komen over het uitsterven van de dinosauriërs op aarde. Het team heeft geconcludeerd dat de bergachtige ring in het centrum van een grote krater op de maan het restant moet zijn van een kilometershoge inslagpiek die is ingestort. Dit heeft implicaties voor de Chicxulub-krater op aarde, die wordt geacht het gevolg te zijn van de inslag waarbij de dino’s aan hun einde zijn gekomen.

De Chicxulub-krater is het beste voorbeeld van een piekringbasin op aarde, maar deze ligt momenteel begraven onder ruim een kilometer sediment. Dat maakt het bestuderen ervan een lastige zaak. Op de maan bevindt zich echter een zeer gelijksoortige krater: de Schrödinger-krater. Deze is veel makkelijker te bestuderen en dat hebben wetenschappers nu in groot detail gedaan.

Goed, maar hoe ontstaat zo’n piekring (een kring van bergtoppen) in het midden van een krater? Als gevolg van de inslag zal een tientallen kilometers hoge centrale piek ontstaan, welke voor een deel is opgebouwd uit materiaal dat diep vanuit het inwendige omhoog is geweld. Vervolgens is deze piek als gevolg van de zwaartekracht ingestort – maar uit de studie van de Schrödinger-krater is gebleken dat die piek voor een deel naar beneden gestroomd moet hebben!

credit: NASA Scientific Visualization Studio (NASA SVS).

Dat betekent dat zo’n centrale piek uit heel veel losse delen moet bestaan, met kilometers grote breuklijnen ertussen, waarbij het geheel zich een beetje als een vloeistof kan gaan gedragen. Dat moet dus ook bij de Chicxulub-krater het geval zijn geweest! Door de waarnemingen te combineren met modellen is gebleken dat het instorten en wegstromen van de centrale piek heel snel moet zijn gebeurd: binnen een uur na de inslag. Dat zou bij de Chicxulub-krater nog sneller moeten zijn gegaan, vanwege de hogere zwaartekracht van de aarde.

Volgens de wetenschappers betekent dit dat onderzoek van de piekring van het Schrödingerbekken informatie kan opleveren over het diepe inwendige van de maankorst. Zo zou de hypothese kunnen worden getest dat de maan ooit grotendeels gesmolten is geweest. In dat geval moet zijn korst een gedifferentieerde opbouw vertonen – iets wat kan worden bevestigd of ontkracht door bodemmonsters van de centrale piekring van de Schrodinger-krater te bestuderen. Een mooi missiedoel voor toekomstige bemande missies?

Bron: Lunar and Planetary Institute

Metaalwereld blijkt een beetje water te bevatten

De planetoïde Psyche, vermoedelijk de metalen kern van een verwoeste protoplaneet, blijkt vluchtige stoffen aan het oppervlak te bevatten. Dat zou niet moeten kunnen, tenzij andere planetoïden deze vluchtige stoffen (waaronder water) aangeleverd hebben.

De planetoïde in kwestie, officieel (16) Psyche geheten, meet zo’n 270 kilometer en bestaat vrijwel geheel uit metalen, met name ijzer en nikkel. Dat zijn nou precies de elementen die in de kern van planeten gevonden kunnen worden, waardoor wetenschappers tot de conclusie zijn gekomen dat Psyche de resterende kern zou moeten zijn van een verwoeste protoplaneet ter grootte van Ceres.

Impressie van de geplande missie naar de metaalwereld Psyche. Credit: NASA/JPL-CALTECH.

Nu hebben wetenschappers voor het eerst bewijs gevonden voor de aanwezigheid van vluchtige stoffen aan het oppervlak van Psyche, zoals water en hydroxyl (een vrij radicaal bestaande uit een waterstofatoom en een zuurstofatoom). Dat kwam als een grote verrassing, aangezien metaalrijke planetoïden zoals Psyche volgens de modellen onder droge omstandigheden moeten zijn ontstaan. De bevindingen zijn interessant, aangezien NASA plannen heeft voor een missie naar de planetoïde.

Planetoïden zijn restanten van het ontstaan van het zonnestelsel en draaien vooral tussen Mars en Jupiter rondom de zon. Ze kunnen in twee belangrijke categorieën verdeeld worden: planetoïden die rijk zijn aan silicaten, en planetoïden die rijk zijn aan koolstof en vluchtige stoffen. Psyche behoort tot de uiterst zeldzfavame derde categorie van metaalplanetoïden, die heel belangrijk zijn voor ons begrip van het ontstaan van planeten.

Het is dus niet vreemd dat NASA zo’n metaalplanetoïde wil bestuderen en de aanwezigheid van water maakt die missie nog interessanter. Maar als een metaalplanetoïde geen vluchtige stoffen ‘hoort’ te hebben, waarom bevat Psyche dan water en hydroxyl? Daarnaast bevat Psyche ook enkele koolstofverbindingen! Dat kan eigenlijk maar één ding betekenen: waterrijke koolstofplanetoïden moeten met enige regelmaat inslaan op Psyche.

De ontdekking van koolstof en water op een planetoïde die geen van beide zou moeten hebben, ondersteunt de notie dat de bouwstenen van het leven door planetoïden zijn aangeleverd op aarde tijdens de begindagen van het zonnestelsel.

Klik hier voor een filmpje met radarbeelden van (16) Psyche.

Bron: EuroPlanet