Schrijf twee momenten op in je agenda, die ik je aanraad te gaan volgen. Eerst is daar de loskoppeling zondag 16 oktober van de Schiaparelli lander van de Trace Gas Orbiter
Van dit soort foto’s hebben de sterrenkundigen gebruikt gemaakt. Dit is de Great Observatories Origins Deep Survey (GOODS). Credit:NASA, ESA/Hubble
Gebruikmakend van waarnemingen verricht met de ESA/Hubble ruimtetelescoop hebben sterrenkundigen het aantal sterrenstelsels in het heelal geteld en dat blijken er tussen de één en twee biljoen te zijn, uitgaande van het laatste getal (2000 miljard, 2 x 10¹²) is dat tien keer zo veel als men eerst dacht. De groep sterrenkundigen, die onder leiding stond van Christopher Conselice (University of Nottingham), wist de vele waarnemingen van Hubble aan sterrenstelsels in een driedimensionale kaart te zetten en vervolgens wisten ze met toepassing van nieuwe wiskundige methodes die kaart te analyseren en te berekenen hoeveel sterrenstelsels er in totaal in het heelal zijn. Ongeveer 90 procent van die sterrenstelsels staat te ver weg en straalt te weinig licht uit, zodat we ze niet kunnen zien. Dat ze moeten bestaan, hebben de onderzoekers afgeleid uit andere metingen. Voor de duidelijkheid: die twee biljoen sterrenstelsels is het aantal in het waarneembare heelal, dat naar schatting 94 miljard lichtjaar in diameter is. Daarbuiten zijn óók sterrenstelsels, maar die zijn NIET meegerekend.
Verder ontdekte men dat er vroeger meer sterrenstelsels waren dan nu. Toen het heelal een paar miljard jaar oud was, waren er ongeveer tien keer zo veel sterrenstelsels als nu, 13,8 miljard jaar na de oerknal. Dat komt waarschijnlijk doordat kleinere sterrenstelsels zijn gebotst en samengegaan tot grotere stelsels. Hier het vakartikel over de telling, dat vandaag verscheen in the Astrophysical Journal. Bron: Hubble.
Credit: NASA
Mars is al jaren behoorlijk ‘hot’, maar sinds de presentatie van Elon Musk enkele weken geleden over diens ambitieuze plannen voor de kolonisatie van Mars is de Rode Planeet gloeiend heet. Van de week kwam president Obama al met een gloedvol betoog om in de jaren dertig mensen op een retourtje naar Mars te sturen. En nu zijn daar stagiaires, werkzaam bij NASA’s Johnson Space Center, met een video gekomen, waarin ze een bemande missie naar Mars promoten. Op de muziek van FloRida’s “My House” komen ze tot een swingend nummer, waarin ze de NASA en de plannen voor een Marsreis bezingen. Onder de clip staat de tekst.
Open up the airlock, pop!
It’s NASA, come on, turn it uphear the “go” from control and the count begins
cause we ain’t done this before so strap on in
make yourself at home here on Orion
here we go, launch off, carried by SLShear the voice in my ear
taking off with no fear yeah, we know mars ain’t near
but we know NASA is here, hereWelcome to NASA
Houston take control now our scientists know how
to get us off the ground welcome to johnson
at nbl you dive in the humid heat we thrive
check out our saturn five welcome to Johnson
welcome to NASA almost there and you know that we just can’t wait
thinking ‘bout walkin’ out doin’ EVAs
six months have passed, we wanna celebrate
touch down on mars, time to stretch our legs to the planet that’s red
got helmets on our head trekkin’ through the stars
we’re gonna live on mars, marsJourney to red mars
Orion, take us there now It’s a six month flight, wow
sun light never fades out on our flight to mars
eat that astro food now space experiments wow fly that EVA out
Journey to red mars Journey to red mars
Welcome to our home, the sky, the rocks, the hab
and our home is awesome, we got rovers out back
excuse me if my step imprints the land
explore the terrain and area pathfinder has passed
undock, suit up, pick rocks, test
mi mundo es tu mundo, and we will be going back
another walk with Whatney, his garden is the best
it’s our home, just relaxwelcome to red mars
all our days are slower our gravity is lower
hi to all the rovers welcome to our home
got a lab on red sand start a Martian rockband
we’re our only fans welcome to our home
welcome to NASAWelcome to NASA It’s NASA
Credit: LIGO/Niayesh Afshordi et al
Van zwaartekrachtsgolf GW150914, die op 14 september 2015 om 09:50:45 uur UTC met de LIGO detector in de Verenigde Staten werd waargenomen en die was ontstaan door de botsing van twee hele zware zwarte gaten op 1,4 miljard lichtjaar afstand, zijn mogelijk echo”s waargenomen. De natuurkundige Niayesh Afshordi (Perimeter Institute) en zijn collega’s hebben naar die echo’s gezocht en in de gegevens van LIGO vonden ze een mogelijke echo, waarvan de statistische betrouwbaarheid 2,4 sigma is – niet om juichend enthousiast over te zijn, maar het signaal is mogelijk echt. Hierboven zie je die mogelijke echo, een grafiek geplukt uit deze presentatie van Afshordi.
Credit: LIGO
Dat die echo’s kunnen bestaan is theoretisch al onderbouwd, men leze dit vakartikel daarover. Die echo’s zouden niet ontstaan als twee gewone zwarte gaten botsen en samensmelten tot één zwart gat, dan heb je één grote golf (3 zonsmassa aan energie) die ontstaat tijdens de ”ringdown”, de laatste fase van de samensmelting van de zwarte gaten (zie afbeelding hierboven). Gaat het echter niet om zwarte gaten, maar om zogeheten ECOs (Exotic Compact Objects) dán kunnen er echo’s van de zwaartekrachtsgolf ontstaan en die zouden er dan in theorie zo uitzien:
Credit: LIGO/Niayesh Afshordi et al
Mocht de echo dus echt zijn dan zou dit een eerste aanwijzing zijn dat zulke ECO’s bestaan! Binnenkort start een nieuwe waarneemcampagne van LIGO, die versterkt is door de toevoeging van de Europese VIRGO detector. Wellicht dat waarnemingen van nieuwe zwaartekrachtsgolven daarmee meer duidelijkheid geven over het wel of niet voorkomen van echo”s van zwaartekrachtsgolven. Echo’s van ECO’s dus, heel bijzonder. 🙂 Bron: Francis Naukas.
[Update 20.30 uur] Over de detectie van zwaartekrachtsgolven door LIGO en VIRGO gesproken: de Zooniverse is een nieuw citizen science project gestart, waarbij het grote publiek gevraagd wordt om mee te helpen met de speurtocht naar zwaartekrachtsgolven: Gravity Spy.
Veranderlijke sterren nabij het centrum van de Melkweg. Credit: ESO/VVV Survey/D. Minniti
Met behulp van ESO’s infraroodtelescoop VISTA zijn in het centrum van de Melkweg voor het eerst oude sterren van het type RR Lyrae ontdekt. RR Lyrae-sterren maken gewoonlijk deel uit van sterrenpopulaties van meer dan 10 miljard jaar oud. Hun ontdekking wijst erop dat het uitpuilende centrum van de Melkweg is ontstaan door het samengaan van enkele stokoude sterrenhopen. Mogelijk vormen de sterren zelfs het overblijfsel van de zwaarste en oudste sterrenhoop van de hele Melkweg.
Een team onder leiding van Dante Minniti (Universidad Andres Bello, Santiago, Chili) en Rodrigo Contreras (Pontificia Universidad Católica de Chile, Santiago, Chili) heeft waarnemingen van de infraroodsurveytelescoop VISTA, die deel uitmaken van de openbare ESO-survey Variables in the Via Lactea (VVV), gebruikt om het centrale deel van de Melkweg grondig te doorzoeken. Door infrarood licht waar te nemen, dat minder wordt gehinderd door kosmisch stof dan zichtbaar licht, en de uitstekende omstandigheden bij de ESO-sterrenwacht op Paranal te benutten, heeft het team dit gebied duidelijker dan ooit kunnen waarnemen. Daarbij hebben de astronomen een dozijn oude RR Lyrae-sterren in het hart van de Melkweg opgespoord die nog nooit eerder waren waargenomen.
RR Lyrae-sterren in het sterrenbeeld Boogschutter. Credit:ESO, IAU and Sky & Telescope
Anders dan de dichtbevolkte centra van andere sterrenstelsels is het Melkwegcentrum dichtbij genoeg om het aan een diepgaand onderzoek te onderwerpen. De ontdekking dat daar RR Lyrae-sterren te vinden zijn, kan astronomen helpen kiezen tussen twee rivaliserende theorieën over de vorming van deze zogeheten bulges (centrale verdikkingen).
RR Lyrae-sterren worden gewoonlijk aangetroffen in dichtbevolkte bolvormige sterrenhopen. Het zijn veranderlijke sterren waarvan de helderheid met grote regelmaat afwisselend toe- en afneemt. Door zowel de duur van de helderheidscyclus als de gemiddelde helderheid van zo’n ster te meten, kunnen astronomen zijn afstand berekenen [1]Net als andere regelmatige veranderlijke sterren, zoals de cepheïden, vertonen RR Lyrae-sterren een eenvoudig verband tussen de snelheid waarmee zij van helderheid veranderen en hun absolute … Continue reading.
Jammer genoeg worden deze prachtige afstandsindicatoren vaak overstraald door jongere, helderdere sterren of gaan ze schuil achter wolken stof. Vandaar dat het tot de VVV-survey niet was gelukt om RR Lyrae-sterren in het extreem dichtbevolkte hart van de Melkweg op te sporen. Volgens het team is het zelfs in het infrarood bijna onbegonnen werk om in die zee van heldere sterren RR Lyrae-sterren te ontdekken.
Een blik op het centrum van de Melkweg. Credit:ESO and Digitized Sky Survey 2. Acknowledgment: Davide De Martin and S. Guisard (www.eso.org/~sguisard)
Met de identificatie van een dozijn RR Lyrae-sterren hebben zij echter loon naar werk gekregen. Hun ontdekking wijst erop dat er verspreid over de bulge van de Melkweg overblijfselen van stokoude bolvormige sterrenhopen te vinden zijn.
Rodrigo Contreras licht dat toe: ‘Deze ontdekking van RR Lyrae-sterren in het centrum van de Melkweg heeft belangrijke implicaties voor de vorming van galactische kernen. Het bewijs steunt het scenario dat stelt dat de bulge oorspronkelijk heeft bestaan uit een aantal bolvormige sterrenhopen die zijn samengesmolten.’
De theorie dat galactische bulges ontstaan door het samengaan van bolvormige sterrenhopen wordt betwist door de alternatieve hypothese dat zij het gevolg zijn van een snelle opeenhoping van gas. De ontdekking van de RR Lyrae-sterren – die normaal gesproken vrijwel uitsluitend in bolvormige sterrenhopen worden aangetroffen – is een zeer sterke aanwijzing dat de bulge van de Melkweg door samensmelting is ontstaan. Dat impliceert dat ook alle andere galactische bulges op deze manier zijn gevormd.
Niet alleen vormen deze sterren een krachtige ondersteuning voor een belangrijke theorie over de ontwikkeling van sterrenstelsels, ze zijn waarschijnlijk ook meer dan 10 miljard jaar oud. Het zijn de zwakke, maar kranige overlevenden van misschien wel de oudste en meest massarijke sterrenhoop binnen onze Melkweg. Bron: ESO.
References
| ↑1 | Net als andere regelmatige veranderlijke sterren, zoals de cepheïden, vertonen RR Lyrae-sterren een eenvoudig verband tussen de snelheid waarmee zij van helderheid veranderen en hun absolute helderheid. Langere periode betekent helderdere ster. Met behulp van deze zogeheten periode-lichtkrachtrelatie kan de afstand van een ster worden afgeleid uit de periode van zijn helderheidsveranderingen en zijn schijnbare helderheid. |
|---|
Vandaag is een opiniestuk verschenen op de website van CNN, geschreven door niemand minder dan president Barack Obama. Daarin zegt hij dat de Verenigde Staten in de jaren dertig mensen naar Mars zullen sturen, die veilig naar de aarde terug zullen keren. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, die bezig is met de bouw van het Space Launch System (SLS) en de Orion capsule voor verre bemande ruimtemissies, is de laatste tijd geconfronteerd met ambitieuze Marsplannen van commerci
Polaris. Credit: Giuseppe Donatiello – Polaris comp.
Gisteravond om 22.00 uur Nederlandse tijd is ‘ie verzonden, de 27.653.733 byte grote boodschap van de aarde, die naar Polaris (? Ursa Minoris) is gestuurd, de hoofdster van het sterrenbeeld Kleine Beer (Ursa Minor). Het zenden van deze kosmische #messageinabottle gebeurde met ESA’s Cebreros 35m radiostation in Spanje en het nam 866 seconde in beslag om alles bij een vermogen van 20 kW uit te zenden. Aankomst van de boodschap – de ‘Simple Response to an Elemental Message‘, een idee van de Universiteit van Edinburgh, het Royal Observatory van Edinburgh en het UK Astronomical Technology Centre (UKATC) – bij de geadresseerden is in het jaar 2450. Yep, je leest het goed, 2450, da’s over pak ‘m beet 434 jaar. Dat is namelijk de afstand tot Polaris, 434 lichtjaar. Dan moeten de Polarianen de boodschap vervolgens decrypten en een antwoord terug schrijven en zenden. De reactie van dat volkje kunnen we dus op z’n vroegst verwachten in 2884. Mmmm, nog even geduld mensen! De boodschap heeft overigens inmiddels al het zonnestelsel verlaten, dus dat schiet op. 😀
#ASimpleResponse should be well out of Solar System…13hr after #Cebreros transmission; ~17,429,347,633km/ 116.51AU pic.twitter.com/rXo9azCEhx
 A Simple Response (@ASimpleResponse) 11 oktober 2016
Meer info: A simple Response.’, ‘Zo, de boodschap van de aarde naar Polaris is verzonden’, 0, ‘, ‘publish’, ‘open’, ‘open’, ‘, ‘zo-de-bood
Impressie van de Kuipergordel in de buitenste regionen van het zonnestelsel. Credit: NASA, ESA and Adolf Schaller
Sterrenkundigen van de Universiteit van Michigan onder leiding van David Gerdes hebben mede dankzij de oplettendheid van studenten mogelijk een nieuwe dwergplaneet in de Kuipergordel in de buitenste regionen van ons zonnestelsel ontdekt. Het gaat om het object genaamd 2014 UZ224, zo’n 530 km in diameter en bijna 13,7 miljard km (92 AE) van de zon verwijderd. De dwergplaneet doet er ruim elfhonderd jaar over om één omloop om de zon te voltooien. Gerdes en zijn team maken geregeld foto’s van de hemel met de Dark Energy Camera (DEC), een high tech digitale camera verbonden aan de Blanco Telescoop van het Tololo Inter-American Observatorium in Chili. Toen enkele jaren terug een groep studenten langs kwam bij Gerdes vroeg hij hen de foto’s te bestuderen en te letten op bewegende objecten, hemellichamen die zich verraden doordat ze zich op foto’s van een stukje hemel in de loop van de tijd verplaatsen. En zo ontdekten ze 2014 UZ224, waarvan het overigens nog niet helemaal zeker is dat het wel een dwergplaneet is, e z’n relatief kleine omvang. Gerdes blijft de term voorlopig echter houden. Mocht het geen status van dwergplaneet van de Internationale Astronomische Unie krijgen, de club die namen en status toekent aan hemellichamen, dan is het altijd nog een Trans-Neptunisch object, een TNO. Bron: NPR.
Credit: New Scientist
Het heelal is volgens de meest recente metingen van de Europese Planck satelliet 13,8 miljard jaar oud. Met grote telescopen, zoals de Hubble ruimtetelescoop, komen we al een heel eind om sterrenstelsels in het vroege heelal te bestuderen – recordhouder op dit moment is GN-z11, die maar liefst 13,4 miljard lichtjaar van ons vandaan staat. Nog dichterbij de oerknal kan ook, door bijvoorbeeld met Planck te kijken naar de kosmische microgolf-achtergrondstraling, die dateert van 379.000 jaar na de oerknal.
Naast de waarnemingen aan het vroege heelal wordt er ook veel over getheoretiseerd. Een kort overzicht van enkele recent voorgestelde theorieën over het vroege heelal:
- Volgens een team sterrenkundigen onder leiding van Grigor Aslanyan (University of Auckland in Nieuw Zeeland) zouden er uit het vroegste heelal (gedurende de inflatieperiode, kort na de oerknal) wolken van donkere materie zijn overgebleven, die we nog steeds kunnen waarnemen. Die wolken zouden halo’s van donkere materie vormen, die we via hun gravitationele interactie met gewone materie zouden kunnen waarnemen. Hierbij zouden ook pulsars gebruikt kunnen worden, wiens zeer regelmatige pulsen verstoord kunnen worden door de donkere materie halo’s. Bron: Cosmos Magazine.
- Volgens de bekende sterrenkundige Neil Turok (Perimeter Institute for Theoretical Physics in Waterloo, Canada) zouden er een fractie van een seconde na de oerknal grote schokgolven moeten zijn geweest, die antwoord zouden kunnen geven op de vraag waarom er meer materie dan antimaterie in het heelal is en waarom sterrenstelsels zoals de Melkweg over een magnetisch veld beschikken. Hieronder een video met een animatie van de schokgolven in het vroege heelal, die als boeggolven door de materie ploegen.
Bron: Science News. - De theorie bestaat al langer, maar recent is er weer een vakartikel over verschenen: dat er vóór ons heelal een ander heelal is geweest en dat we dus feitelijk een ‘rebounce’ hebben gehad tijdens de oerknal. Een groep natuurkundigen onder leiding van Steffen Gielen heeft met toepassing van zogeheten conformele invariantie bedacht hoe voorkomen kan worden dat een imploderend heelal een singulariteit vormt en uiteindelijk weer expandeert in een nieuw heelal. Bron: Koberlein.
Credit: Pearson Education/Addison Wesley.
- Zeer kort na de oerknal zouden drie van de vier natuurkrachten verenigd zijn in één superkracht. Die krachten zijn de sterke, zwakke en elektromagnetische wisselwerking en de theorie die deze ene superkracht beschrijft is de Grand Unified Theory (GUT, zie de afbeelding hierboven). Probleem is alleen dat die GUT een voorspelling doet die niet is waargenomen, namelijk het verval van protonen. Vraag is dus of de GUT wel juist is. Waarnemers gaan nu een nieuwe poging doen om protonverval waar te nemen en wel met de Hyper-K detector in Japan en het Deep Underground Neutrino Experiment in de VS. Bron: Symmetry Magazine.
‘
e ringen rond J1407b zijn zo groot dat we ze in de schemering zouden kunnen zien vanaf de aarde, als ze rond de planeet Saturnus zouden zijn geplaatst. De ringen zijn hier te zien boven de Oude Leidse Sterrewacht (c) M. Kenworthy / Universiteit Leiden
Leidse onderzoekers die eerder betrokken waren bij de ontdekking van een exoplaneet met enorme ringen hebben nu berekend dat die reuzenringen meer dan 100.000 jaar kunnen blijven bestaan. Tenminste, als de ringen tegen de draairichting bewegen van de planeet rond de ster. Ze publiceren hun bevindingen binnenkort met dit artikel in het vakblad Astronomy & Astrophysics.
De Leidse onderzoekers Steven Rieder (nu werkzaam in Japan) en Matthew Kenworthy bestudeerden de ster J1407. Deze jonge zonachtige ster liet in 2007 een vreemde serie verduisteringen zien. In 2015 kwamen de onderzoekers met een verklaring voor die verduisteringen. Er zou een planeet rond de ster draaien met een reusachtig ringenstelsel dat meer dan honderd keer zo groot was als het ringenstelsel van Saturnus.
(c) M. Kenworthy / Universiteit Leiden
Nu, in 2016, hebben de onderzoekers met simulaties gekeken of het enorme ringenstelsel stand kan houden. Sommige critici hadden vooraf namelijk het vermoeden van niet. De exoplaneet met de reuzenringen draait namelijk in een heel excentrische baan rond zijn ster. Daardoor krijgt de planeet dichtbij de ster te maken met zwaartekrachtsinvloeden die de ringen uit elkaar zouden kunnen trekken.
De onderzoekers hebben nu met simulaties laten zien dat het systeem stabiel is en in ieder geval meer dan 10.000 omlopen van 11 jaar kan blijven bestaan. Volgens eerste auteur Steven Rieder komt er nog wel een ‘maar’ bij kijken: “Alleen als de ringen tegengesteld draaien aan draairichting van de planeet rond de ster, is het systeem stabiel.” Hieronder een video met een animatie van het ringenstelsel.
Simulated model of the rings around J1407b from Steven Rieder on Vimeo.
Ringen die een andere kant opdraaien (retrograde ringen), zijn niet echt gebruikelijk. De onderzoekers vermoeden dan ook dat er bij de exoplaneet een catastrofe heeft plaatsgevonden die ertoe leidde dat de ringen (of de planeet) de ‘verkeerde kant’ op gingen draaien.
Rieder: “Het is misschien wat vergezocht: enorme ringen die in tegengestelde richting draaien. Maar we hebben nu berekend dat een ‘normaal’ ringensysteem niet kan blijven bestaan.”
De sterverduisteringen zouden ook nog door een vrij door de ruimte zwevend object veroorzaakt kunnen zijn. “Maar de kans daarop is miniem,” zegt Rieder. “Net als de mogelijkheid dat de omloopsnelheid, gemeten bij eerdere waarnemingen, niet zou kloppen. Dat zou erg vreemd zijn, want die metingen zijn juist zeer nauwkeurig.”
Een vergelijking van het enorme ringenstelsel rondom J1407b en dat van Saturnus, er rechtsboven van te zien. Goed kijken. 😀
Met toekomstig onderzoek willen de astronomen nagaan hoe de ringstructuur zich kon vormen en hoe deze in de tijd verandert. Bron: Astronomie.nl.
