Kijk nou, een adventskalender van LIGO en VIRGO

Credit: LIGO/Virgo Collaboration

Morgen is het 1 december en dan starten de meeste adventskalenders, die aftellen tot aan Kerstmis. De boekenwinkels liggen vol met die kalenders, die verschillende luikjes bevatten, elke dag mag er één luikje worden geopend, tot de laatste op 25 december. Bij LIGO/VIRGO, de gezamenlijke detector van zwaartekrachtgolven in de Verenigde Staten en Italië, dachten ze dat het wel leuk zou zijn om ook zo’n adventskalender te maken, een online versie, die morgen 1 december begint en die doorloopt tot Eerste Kerstdag. Ik ben benieuwd wat er allemaal tevoorschijn komt als je die hokjes openmaakt. Een echte zwaartekrachtgolf-adventkalender. 😀

Levende bacteriën aan buitenzijde ISS aangetroffen – aards of… buitenaards? 

Credit: ESA/NASA/Roscosmos

De Russische kosmonaut Anton Shkaplerov heeft afgelopen maandag tegen persbureau TASS gezegd dat wetenschappers aan de buitenzijde van een Russische module van het internationale ruimtestation ISS levende bacteriën hebben aangetroffen. Shkaplerov zei dat hij en andere kosmonauten tijdens ruimtewandelingen met katoenen wattenstaafjes op diverse plekken van de module monsters hebben genomen. Die wattenstaafjes zijn vervolgens naar laboratoria op aarde gegaan en onderzocht. Uitkomst was zoals gezegd dat men levende bacteriën aantrof.

And now it turns out that somehow these swabs reveal bacteria that were absent during the launch of the ISS module. That is, they have come from outer space and settled along the external surface. They are being studied so far and it seems that they pose no danger.
Anton Shkaplerov tegenover TASS.

De vraag is nu of dit aardse bacteriën zijn of… buitenaards leven – best wel een cruciale vraag. De bacteriën zaten er in ieder geval niet op toen de module van het ISS werd gelanceerd. Het zou om aardse bacteriën kunnen gaan. Eerder was al bekend dat die onder zeer extreme omstandigheden kunnen overleven, zoals de Beerdiertjes en sommige soorten schimmels. Enceladus, bedankt voor je tip! Bron: TASS.

Sterrenkundigen blikken dieper in heelal dan ooit

MUSE, de Multi Unit Spectroscopic Explorer, is een verzameling van 24 spectrometers die het licht in verschillende kleuren uiteenrafelen. Credit: Eric Le Roux / Service Communication / UCBL / MUSE

Een internationaal team van astronomen met een grote Nederlandse inbreng heeft 72 nieuwe kandidaat-sterrenstelsels ontdekt in de diepste waarneemcampagne ooit. Dat is bijzonder omdat het onderzochte stuk hemel al tot in detail bestudeerd was. De astronomen gebruikten het mede in Nederland ontwikkelde MUSE-instrument op ESO’s Very Large Telescope in Chili. De sterrenkundigen publiceren hun resultaten in tien artikelen in een speciale editie van het vakblad Astronomy & Astrophysics.

De astronomen keken met de Very Large Telescope in detail naar het Hubble Ultra Deep Field. Dat is een gebied in het zuidelijke sterrenbeeld Oven (Fornax) dat de Hubble-ruimtetelescoop eerder uitgebreid heeft bestudeerd.

De Hubble Ultra Deep Field in het sterrenbeeld Fornax, waargenomen met MUSE. Credit: ESO/MUSE HUDF collaboration.

De onderzoekers vonden 72 kandidaat-sterrenstelsels die de Hubble-ruimtetelescoop over het hoofd had gezien. De kandidaat-sterrenstelsels moeten nog nader onderzocht worden voordat ze van het predicaat ‘kandidaat’ af kunnen.

Lyman-alpha

De 72 kandidaat-sterrenstelsels zijn zogeheten Lyman-alpha-stralers. Ze lijken alleen licht te geven in een bepaalde frequentie. Doordat het MUSE-instrument het licht uiteenrafelt in losse frequenties werden de 72 kandidaat-sterrenstelsel opeens wel zichtbaar.

De onderzoekers konden met de MUSE-spectrometers tien keer meer detail zien in het al intensief bestudeerde stuk hemel. Naast de 72 kandidaat-sterrenstelsels maten ze ook nog de afstanden en de eigenschappen van 1600 zeer zwakke, zeer verre sterrenstelsels die ontstonden toen het heelal nog jong was. De gegevens leveren meer inzicht in het samensmelten van sterrenstelsels, galactische winden en stervorming in het jonge heelal.

Jarle Brinchmann (Universiteit Leiden), hoofdauteur van een van de artikelen die de resultaten van het onderzoek beschrijven. “MUSE is uniek. Het instrument levert informatie op over sommige van de vroegste sterrenstelsels in het heelal. We leren dingen over deze sterrenstelsels die alleen mogelijk zijn dankzij spectroscopie. Denk bijvoorbeeld aan de chemische samenstelling en de bewegingen van de sterrenstelsels.”

De resultaten van MUSE zijn verzameld voordat het instrument werd uitgerust met adaptieve optiek die corrigeert voor verstoringen in de atmosfeer. De komende tijd worden er dan ook nog meer revolutionaire gegevens verwacht.

MUSE

MUSE staat voor Multi Unit Spectroscopic Explorer. Het instrument bevindt zich op de Very Large Telescope van ESO in Chili. MUSE is een verzameling van 24 spectrometers die licht uiteenrafelen in losse kleuren. MUSE heeft geen bewegende delen en is zeer stabiel. Daardoor kan het scherpe afbeeldingen maken die na samenvoegen een gedetailleerd, diep beeld vormen. Het instrument is gemaakt onder Franse leiding. Sterrenkundigen en ingenieurs van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) hebben aan MUSE meegewerkt onder leiding van Joop Schaye van de Universiteit Leiden. Nederland heeft ook de testfaciliteit voor MUSE geleverd. Bron: Astronomie.nl.

Zondag 3 december is weer een supermaan, de eerste én laatste van 2017

Credit: StaffsBadger / Pixabay

Komende zondag 3 december om 16.47 uur is het Volle Maan, het moment dat de maan in z’n baan om de aarde recht tegenover de zon staat en hij vol beschenen wordt. De volgende dag, maandag om 09.45 uur om precies te zijn, bereikt de maan z’n perigeum, het punt in zijn ellipsvormige baan dat het dichtst bij de aarde ligt. Gemiddeld staat de maan 382.900 km van ons vandaan, maar die maandagochtend is het 357.492 km. Als de Volle Maan en het perigeum dicht bij elkaar liggen spreken we van een supermaan. Dat is geen officiële astronomische term. Ze werd in 1979 bedacht door de astroloog Richard Nolle, die een supermaan definieerde als “een nieuwe of volle maan die zich voordoet tijdens zijn dichtste (of binnen 90% van zijn dichtste) nadering tot de aarde in een gegeven baan (perigeum)“. Door dat perigeum lijkt de Volle maan tot wel 14% groter en 30% helderder dan bij een gewone Volle Maan. Enkele weken later maakt de maan het omgekeerde mee: op 19 december staat ‘ie in zijn apogeum, het punt in zijn baan het verst van de aarde verwijderd. Afstand aarde-maan is dan 406.603 km, da’s 48.110 km verder weg dan op 4 december.

Credit: Timeanddate.com

Mocht zo’n apogeum samenvallen met een Volle Maan, dan spreekt men van een micromaan. Komende supermaan is de eerste, maar ook gelijk de laatste in 2017 – vorig jaar hadden we er maar liefst drie. Bron: Space.com + Sterrengids 2017 + Wikipedia.

Meting 3D-beweging van sterren in nabij stelsel: praktijktest donkere-materiemodel

Het Sculptor-dwergsterrenstelsel. Credit: ESO/Digitized Sky Survey 2

Een team van astronomen aan de universiteiten van Groningen en Leiden is er voor het eerst in geslaagd de driedimensionale beweging te meten van individuele sterren in een sterrenstelsel buiten de Melkweg. Het onderzoek geeft een inkijkje in de verdeling van de donkere materie die het stelsel domineert. In het onderzoek werden data van ESA’s Gaia-satelliet gecombineerd met waarnemingen van NASA/ESA’s Hubble-ruimtelescoop van 12 jaar geleden. Het resultaat wordt op 27 november gepubliceerd in Nature Astronomy.

De astronomen hebben de eigenbeweging (de verplaatsing van de ster aan de hemel ten opzichte van de achtergrondsterren) gemeten van 126 sterren in het dwergsterrenstelsel Sculptor, een klein satellietstelsel van de Melkweg. De 15 sterren met het beste resultaat zijn verder geanalyseerd en daaruit blijkt dat de sterren specifieke banen hebben. Daarmee kunnen de theoretische modellen die de beweging van sterren en halo’s van donkere materie beschrijven, worden aangescherpt.

Gaia. Credit: ESA.

Astronomen meten de beweging van sterren (de beweging naar ons toe of van ons af) met behulp van de roodverschuiving van het licht (het verschijnsel dat licht naar ‘rood’ – langere golflengten – is verschoven). Om ook de eigenbeweging van sterren te meten, zijn meerdere precisiemetingen over de jaren heen nodig. Dat is exact wat de Gaia-satelliet aan het doen is voor een miljard sterren in onze Melkweg. “Maar Gaia meet ook de posities van sterren in stelsels buiten de Melkweg, zoals het Sculptor-dwergstelsel,” licht eerste auteur Davide Massari van het Groningse Kapteyn-instituut toe.

Door de Gaia-data te combineren met Hubble-data van 12 jaar geleden, hebben de astronomen nu van 15 sterren extreem nauwkeurige waarnemingen van hun piepkleine eigenbeweging. Het vergelijken van de twee datasets was een enorme uitdaging. Massari: “De twee missies meten ieder op hun eigen manier, en het uitsluiten van systematische fouten was een hele klus.”

De beweging van sterren is belangrijk in de zoektocht naar onzichtbare donkere materie (het heelal heeft meer dan 5 x zo veel donkere materie als normale materie, zoals de atomen waarvan wij zijn gemaakt). De aanwezigheid van de ongrijpbare donkere materie kan worden afgeleid uit zijn zwaartekrachtseffect op de beweging van andere objecten, zoals sterrenstelsels en sterren. Coauteur Amina Helmi (Kapteyn-instituut, Rijkuniversiteit Groningen): “Rugbybalvormige dwergsterrenstelsels zoals Sculptor worden van alle objecten in het heelal het meest gedomineerd door donkere materie. In deze stelsels ‘zien’ we donkere materie aan het werk. Uit de nieuwe data blijkt dat de sterren bij voorkeur in langgerekte banen bewegen. Dat is consistent met een verdeling van donkere materie waarbij de dichtheid groeit richting centrum, in plaats van afneemt. Precies wat wordt voorspeld door simulaties op basis van het standaard kosmologische Cold Dark Matter-scenario.”

De data komen uit de eerste Gaia-dataset; de tweede zal in april 2018 worden gepubliceerd. Volgens de Leidse astronoom Anthony Brown (coauteur en leider van het Gaia-data-analyseconsortium DPAC) kan de tweede Gaia-dataset worden gebruikt om de beweging van Sculptor en andere dwergstelsels rond de Melkweg in ongekende nauwkeurigheid te meten. Afgelopen week heeft ESA de Gaia-missie met 18 maanden verlengd, waardoor de ‘billion star mapper’ nog tot zeker eind 2020 operationeel blijft. Bron: Astronomie.nl.

Aerodynamica onderzoek in de Lucht- en Ruimtevaart ook toegepast in de Formule 1

De Formule 1 motorsport maakt gebruik van veel dezelfde technologieën die ook in de Lucht- en Ruimtevaart worden toegepast. Computational Fluid Dynamics (CFD) is momenteel een onmisbaar onderdeel bij de simulaties van races. Meer hierover, en een verslag uit eerste hand van een Delftse student die 13 maanden stage liep bij  het Mercedes F1 team. Lees verder

Cassini brengt nog één keer Saturnus majestueus in beeld

credit: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

Op 13 september 2017, twee dagen voordat ‘ie de atmosfeer van Saturnus binnendrong en daar na een dertien jaar durende succesvolle missie verbrandde, maakte de Amerikaanse ruimteverkenner Cassini vanaf een afstand van ongeveer 1,1 miljoen km 80 foto’s van Saturnus. Van 42 daarvan is bovenstaande compositie gemaakt, die we kunnen beschouwen als het laatste totaalplaatje dat Cassini van Saturnus maakte. En wat voor een plaatje is dat, werkelijk een majestueuze foto – dubbelklikken om te vercassiniriseren tot de betoverend mooie 6000 x 2500px versie. De resolutie is 67 km/px op Saturnus zelf. Naast Saturnus met z’n ringen zijn er op de foto zes manen te zien, Enceladus, Epimetheus, Janus, Mimas, Pandora en Prometheus, op de gelabelde versie hieronder aangeduid. Plus nog een aantal achtergrondsterren – het kan niet op.

credit: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

Bron: NASA.

“Mad” Mike Hughes wil met z’n zelfgebouwde raket bewijzen dat de aarde plat is

Vandaag gaat de 61-jarige chauffeur “Mad” Mike Hughes proberen om met een zelfgebouwde ‘stoomraket’ bij een snelheid van 800 km per uur 550 meter hoog te komen boven de Mojave woestijn in Caifornië en om daarmee een begin te maken om te bewijzen dat de aarde niet rond is, maar zo plat als een pannenkoek. De bouw van die raket in z’n schuur heeft Hughes $ 20.000 gekost, voor een deel gesponsord door de Research Flat Earth groep. Met zo’n hoogte zal je de bolvorm van de aarde niet kunnen zien of ontkrachten, maar als de vlucht slaagt wil Hughes verder bouwen aan een nieuwe raket, die maar liefst 109 km hoog komt. Die raket, een “rockoon” genaamd, willen ze vanuit een met gas gevulde ballon laten lanceren. En die moet dan wèl kunnen bewijzen dat de aarde plat is. Mmmm, mochten Hughes en z’n aanhangers ooit ‘bewijzen’ dat de aarde inderdaad plat is, dan zullen ze toch menig bewijs voor het tegenovergestelde, namelijk dat ‘ie bolvormig is, moeten zien te ontkrachten. Zoals deze vijf simpele argumenten:

  1. Als de aarde echt plat is dan zouden maansverduisteringen, waarvan we de donkere schaduw van de aarde altijd als cirkelvormig op de maan zien, alleen voor kunnen komen midden in de nacht (zie de afbeelding hieronder). Zou de aarde plat zijn, dan zou de schaduw ook anders moeten zijn. De praktijk is echter dat ze ook begin van de avond en tegen de ochtend zichtbaar zijn en dat de schaduw altijd rond is. Hoe kan dat?

    Credit afbeelding: Randy Russell

  2. Het is bij ons nu herfst en in bijvoorbeeld Australië op het zuidelijk halfrond lente. De seizoenen op het noordelijk en zuidelijk halfrond zijn dus altijd verschillend. Ligt alles op één kant van de platte aarde dan zou dat niet kunnen, dan zouden alle seizoenen gelijk moeten zijn voor de continenten. Hoe kan dat?
  3. Ik kan hier in Nederland de sterren van het noordelijk halfrond zien, zoals de Poolster en de sterren van de Grote Beer. Woon je in Australië dan zie je (deels) andere sterren, daar zijn de poolster en sterren van de Grote Beer niet te zien. Bij een platte aarde zouden alle sterren voor iedereen gelijk moeten zijn. Hoe kan dat?
  4.  Vanaf de top van de berg Mauna Kea op Hawaï zou je bij een platte aarde op een heldere dag de berg Kawaikini moeten kunnen zien, op 487 km afstand gelegen. Bij een bolvormige aarde zou de grens daarvoor liggen bij 375 km. Is de Kawaikini te zien vanaf de Mauna Kea? Nee, niet te zien. Hoe kan dat?
  5. En tenslotte het laatste argument: de tijden van zonsopkomst en zonsondergang. Die verschillen per stad. Als vanavond de zon hier onder zou gaan en ik zou iemand op dat moment in China bellen, dan zou die géén zonsondergang zien. Bij een platte aarde zouden die tijden voor alle steden gelijk moeten zijn. Hoe kan dat?

“Mad” Mike Hughes, je hebt wat uit te leggen. Veel succes met je lancering vandaag! Oh ja, hij schijnt ook nog gouverneur van Californië te willen worden. Enceladus, bedankt voor de tip. 😀 Bron: AP News + Starts with a Bang.

China’s ruimtestation Tiangong-1 valt vermoedelijk begin 2018 terug naar de aarde

De Tiangon-1. Credit: CMSE

Het op 29 september 2011 met een Lange Mars 2F/G raket gelanceerde Chinese ruimtestation Tiangong-1 zal volgens de laatste berichten vermoedelijk begin 2018 terugvallen naar de aarde. Sinds 21 maart 2016 zijn de Chinezen de controle kwijt over het 8,5 ton wegende ruimtestation – september 2016 werd het officieel bevestigd – en sindsdien is ‘ie langzaam bezig om te dalen (zie afbeelding hieronder). De laatste voorspelling is dat ‘ie ergens tussen eind februari en laat april 2018 in de dampkring van de aarde zal komen en dat ‘ie dan grotendeels zal verbranden, veroorzaakt door de wrijving met de dampkring, waarbij de temperatuur tot meer dan 1.650 graden kan stijgen. De verwachting is dat niet alles zal verbranden, maar dat de grote delen ervan (mogelijk tot 1000 kg) de tocht door de dampkring zullen overleven en op aarde terecht zullen komen. Het is niet bekend waar dat zal gebeuren, maar gezien de land-water verhouding op aarde is de kans groot dat het ergens in de oceaan zal terechtkomen. Op basis van de baan is wel bekend dat het tussen de 43° Noorderbreedte en 43° Zuiderbreedte zal gebeuren – Nederland ligt buiten schot, pfffeeewwww….

In 2012 en 2013 werd de Tiangon-1 bemand door Chineze astronauten, of beter gezegd taikonauten, zoals ze daar worden genoemd. De Shenzhou 9 capsule koppelde op 18 juni 2012 aan met een bemanning van drie astronauten, waaronder de eerste vrouwelijke Chinese astronaut, Liu Yang. Op 11 juni 2013 vertrok de Shenzhou 10 met drie astronauten naar Tiangong 1 voor een 15-daagse missie. Voor degenen die de Tiangong-1 live willen zien: dat kan! Net als het ISS komt ‘ie met regelmaat ook over Nederland. Hij is niet zo helder als het ISS, omdat ‘ie veel minder groot is. Check op Heavens Above de doorkomsttijden – hieronder enkele voor de komende dagen.

Bron: Aerospace.