22 augustus 2019

Planeetvorming begint al voordat ster volgroeid is

Een afbeelding van TMC1A, een zich nog ontwikkelende ster in het sterrenbeeld Stier. Rood zijn gebieden met veel stofdeeltjes. Groen en blauw is de straling van twee soorten koolmonoxide. De afwezigheid van koolmonoxidestraling in het binnenste gedeelte duidt op stofdeeltjes groter dan een millimeter. Credit: Jørgensen/Harsono/ESASky/ESAC

Een team van Europese sterrenkundigen onder Leidse leiding heeft ontdekt dat stofdeeltjes rond een ster al samenklonteren nog voordat de ster is volgroeid. Samenklonterende stofdeeltjes zijn de eerste stap in de vorming van planeten. De onderzoekers publiceren hun bevindingen in het vaktijdschrift Nature Astronomy. In de afgelopen jaren ontdekten astronomen veel planetenstelsels rond andere sterren. Waarschijnlijk heeft bijna elke ster een of meer planeten. Wetenschappers vragen zich nu af hoe en wanneer planeten worden gevormd en waarom er zoveel verschillen zijn in aantal en grootte. De resultaten van het Europese onderzoek suggereren dat planeetvorming heel vroeg in het stervormingsproces begint.

De wetenschappers gebruikten voor hun onderzoek de Atacama Large Millimetre Array. ALMA is een verzameling van 66 gekoppelde radiotelescopen op een stuk van 16 kilometer in de Atacama-woestijn in Chili. De onderzoekers richtten de telescoop op TMC1A (‘Taurus Molecular Cloud 1A’). Dat is een zich nog ontwikkelende ster in het sterrenbeeld Stier, 430 lichtjaar van ons vandaan. De astronomen zagen een opvallend gebrek aan straling van koolmonoxide in een schijfvormig gebied in de buurt van de ster komen. Ze hadden het vermoeden dat de straling werd tegengehouden door grote stofdeeltjes. De sterrenkundigen konden vervolgens met numerieke computermodellen inderdaad laten zien dat de stofdeeltjes in de jonge protoplanetaire schijf waarschijnlijk gegroeid zijn van een duizendste millimeter tot een millimeter.

Een artistieke impressie van een ster met planeetvormende schijf en groeiende stofdeeltjes. Credit: Daria Dall’Olio.

Hoofdonderzoeker Daniel Harsono (Universiteit Leiden) legt uit waarom de resultaten zo verrassend zijn: “De resultaten duiden erop dat planeten zich al vroeg in de ontwikkeling van een ster vormen. De jonge ster is nog maar op de helft tot driekwart van zijn uiteindelijke massa. Dit is nieuw.” Daarnaast kan de vroege deeltjesgroei een verklaring zijn voor de vorming van grote planeten zoals Jupiter en Saturnus. Alleen jonge protoplanetaire schijven bevatten namelijk genoeg massa om reuzenplaneten te vormen.

Medeonderzoeker Matthijs van der Wiel (ASTRON, Netherlands Institute for Radio Astronomy) is verheugd over de duidelijke en ondubbelzinnige waarnemingen. “Al zou het natuurlijk kunnen dat deze deeltjesgroei tot nu toe alleen in deze ene planeetvormende schijf plaatsvindt. Misschien is deze jonge schijf wel heel speciaal.”

De onderzoekers willen nu bij andere sterren-in-wording kijken of daar ook de gas-emissie wordt tegengehouden door gegroeide stofdeeltjes. Uiteindelijk willen ze zo meer weten over wanneer en hoe planeten worden gevormd. Bron: Astronomie.nl.

Reacties

  1. Weer een voorbeeld dat onze huidige astro fysica beperkingen.
    De vraag is wat is een Herbig Haro stervorming systeem?
    Mijn interpretatie is dat er gas vorming plaats vind rondom twee zwarte gaten zoals in Cygnus A zichtbaar is.
    Die zarte gaten vervormen spacetime ertussen in, tot een dubbele kegel vormige pressure cooker, waar het plasma /gas wordt samen geperst in een schijf loodrecht op de Herbig Haro centrale as.
    kijk ook op:

    https://bigbang-entanglement.blogspot.com/2018/06/herbig-haro-hh-34-jet-of-very-hot-gas.html

Speak Your Mind

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: