Op woensdag 31 oktober wordt voor de tweede keer wereldwijd Dark Matter Day (DMD) georganiseerd, als men aandacht wil geven aan de wereldwijde speurtocht naar de mysterieuze substantie, die 85% van alle materie in het heelal vormt (en bijna 27% als je ook de energie erbij neemt, donkere energie vormt met ruim 68% het grootste deel). In 2017 was de aftrap van DMD. Niet voor niets is DMD die 31e oktober, want het is dan ook Halloween, het feest dat zich vooral in het donker afspeelt. Op deze pagina kan je zien waar events rondom DMD worden georganiseerd. Ook zijn er virtual events, die iedereen via internet kan volgen en een overzicht daarvan is hier te zien. Ehh… over Halloween en spookachtige verschijningen gesproken: het blijkt dat de bekende planetoïde 2015 TB145, ook wel bekend als de ‘halloween planetoïde’ a.k.a. ‘Spooky’ (vanwege z’n uiterlijk) er weer aan komt. Dit keer komt ‘ie op 11 november langs, dus anderhalve week na Halloween. Niet in paniek raken hoor, de afstand tot de aarde is maar liefst 38,6 miljoen km, da’s honderd keer verder weg dan de maan.
Impressie van planetoïde 2015 TB145. Hoezo gedramatiseerd? 😀 Credit: J. A. Peñas/SINC
De ruimtetelescopen hebben het de laatste tijd zwaar daarboven in de ruimte. De planetenzoeker Kepler loopt op z’n laatste benen, de Hubble ruimtetelescoop ging vorige week in safe mode door (opnieuw) een defecte gyroscoop. En nu dan is Chandra aan de beurt, de röntgenruimtetelescoop van de NASA, die al 19 jaar trouw wetenschappelijk werk verricht, veel langer dan de oorspronkelijke geplande vijf jaar. Gisteren deelde de NASA mee dat Chandra op 10 oktober in safe mode was geraakt, een soort van slaaptoestand, waarin de zonnepanelen naar de zon worden gericht om maximale hoeveelheid zonlicht te ontvangen en de spiegels van de zon af. Uit een eerste analyse van de gegevens blijkt dat Chandra vóórdat ‘ie in deze toestand kwam normaal functioneerde. Vermoedelijk is ook hier een gyroscoop de oorzaak van de safe mode, maar dat wordt nog verder onderzocht. De berichten op Twitter zijn geruststellend, zoals deze:
Chandra is safe, the issue is now characterized, we have a clear pathway to recovery, and we’re working on it now. Chandra will return to its world-class science program soon. https://t.co/KU6WnLkPxI
Credit: MingChuan Wei, Harbin Institute of Technology
Zie hier een foto van de achterzijde van de maan én in de verte van de blauwwit gekleurde aarde. We hebben dit soort foto’s al vaker gezien, vanaf het moment dat de Apollo 8 kerst 1968 om de maan vloog. Maar het bijzondere van deze foto is dat ‘ie niet gemaakt is door een door de wetenschap ontwikkelde maanverkenner van de NASA, maar dat ‘ie voor 100% het product is van… amateurs! De foto is namelijk gemaakt met een camera gekoppeld aan een amateur radiozender en radio-ontvanger aan boord van de door studenten gebouwde Chinese DSLWP-B / Longjiang-2 satelliet (roepnaam BJ1SN) die momenteel rond de Maan cirkelt. Vervolgens werd de foto afgelopen dinsdag naar de aarde verstuurd, waar deze met de 25m Dwingeloo Radiotelescoop in Drenthe werd ontvangen, een telescoop die werd bediend door de amateurs van CAMRAS, Tammo Jan Dijkema en Cees Bassa. Met dit knap staaltje werk haalden zij deze week de voorpagina van de Meppeler Courant, zoals uit deze tweet blijkt.
Die Chinese 45kg wegende satelliet Longjiang No. 2 draait sinds 25 mei van dit jaar rondjes om de maan, meegenomen als ‘piggybag’ met de Chinese Chang’e 4 / Queqiao satelliet, die op 21 mei werd gelanceerd. Hieronder een versie van de foto van de maan en aarde, welke voorzien is van namen van kraters.
Credit: MingChuan Wei, Harbin Institute of Technology
Waarnemingen aan iPTF 14gqr. Credit: SDSS/Caltech/Keck
Een team sterrenkundigen van Caltech onder leiding van Kishalay De heeft in het kader van het Global Relay of Observatories Watching Transients Happen (GROWTH) project een supernova waargenomen in een ver verwijderd sterrenstelsel (920 miljoen lichtjaar van ons vandaan), die opvallend zwak was en ook snel uitdoofde. Het ging om een zware ster die aan het einde van z’n actieve leven van kernfusie was gekomen en die z’n buitenlagen wegblies. Normaal zijn dit soort zware sterren, die minstens acht zonsmassa op de weegschaal tellen, goed voor een type II supernovae, met een kenmerkende lichtcurve. Maar iPTF 14gqr alias SN 2014ft, zoals de supernova heet, vertoonde een afwijkende lichtcurve – hij was zoals gezegd qua lichtsterkte zwakker en hij duurde minder lang. De en z’n team denken dat iPTF 14gqr dat afwijkende gedrag vertoonde omdat ‘ie een verborgen compagnon heeft, dat een witte dwerg, neutronenster of zwart gat is. Zware sterren blazen normaal gesproken bij type II supernova enkele zonsmassa weg, z’n buitenlagen met lichte elementen, terwijl de kern dan implodeert tot neutronenster of zwart gat. Bij iPTF 14gqr was dat maar 1/5e zonsmassa. De reden: die verborgen compagnon heeft als een dief in de nacht veel massa van de ster die iPTF 14gqr veroorzaakte afgesnoept. Men noemt de zwakke supernova daarom een ‘ultra-stripped envelope supernova’. Als de kern van de supernova tot een neutronenster implodeerde en de verborgen compagnon ook een neutronenster is, dan zou dit na GW170817 voor de tweede keer kunnen zijn dat sterrenkundigen een ‘compact neutron star binary’ waarnemen. Bij die eerste kon men met de LIGO en VIRGO detector waarnemen dat de twee neutronensterren om elkaar heen spiraliseerden en toen botsten en samensmolten, leidend tot een uitbarsting van zwaartekrachtgolven en allerlei soorten elektromagnetische straling. Een artikel over deze bijzondere supernova verschijnt vandaag in Science. Bron: Caltech.
De Sojoez vanochtend voordat het mis ging. Credit: NASA/Roscosmos
De lancering van een Sojoez-raket vanochtend met een Amerikaanse en een Russische astronaut op weg naar het internationale ruimtestation ISS is mislukt. De Sojoez MS-10 capsule met de twee heeft een noodlanding gemaakt in Kazachstan. De astronauten, de Amerikaan Nick Hague en de Rus Aleksej Ovtsjinin, zijn ongedeerd.
De capsule kwam bij de stad Dzjezkazgan neer op zo’n 450 kilometer ten noordoosten van de lanceerbasis Bajkonoer. Reddingsteams haastten zich naar de capsule waarna de twee door artsen werden onderzocht. Ze zijn daarna naar het vliegveld van Dzjezkazgan gebracht en zullen naar Moskou vliegen. Hague zie je op de foto hieronder, ná de noodlanding.
Astronaut Hague (l) op het vliegveld van Dzjezkazgan. Naast hem de baas van de Russische ruimtevaartorganisatie Roscosmos, Dmitry Rogozin. Credit: NASA/Roscosmos
De lancering was rond 10.40 uur. 123 seconden na het vertrek ontstond een probleem met het loskoppelen van de stuwraketten. De oorzaak van het probleem wordt onderzocht. Bemande Russische ruimtevluchten zijn voorlopig opgeschort.
De capsule koppelde vervolgens los voor een ballistische afdaling die scherper was dan normaal. Dat betekent dat de astronauten meer g-krachten te verwerken kregen. Nu was dat 6,7g, waar dat bij een normale terugkeer op aarde zo’n 4g is (op Twitter zie ik berichten verschijnen dat ze tot 21g moesten doorstaan!). Volgens artsen zijn de astronauten getraind om dit aan te kunnen. Toch moeten ze een nacht in het ziekenhuis doorbrengen voor medische checks.
Op beelden kort na het vertrek was te zien dat de twee hevig door elkaar werden geschud (in de video hieronder vanaf 2.15m):
De Russische Sojoez-raket werd in de jaren ’60 voor het eerst gelanceerd en is één van de oudste raketten die nog in gebruik is. Hij wordt gezien als zeer betrouwbaar.
De NASA heeft vanmiddag deze verklaring gegeven:
“The Soyuz MS-10 spacecraft launched from the Baikonur Cosmodrome in Kazakhstan to the International Space Station at 4:40 a.m. EDT Thursday, Oct. 11 (2:40 p.m. in Baikonur) carrying American astronaut Nick Hague and Russian cosmonaut Alexey Ovchinin. Shortly after launch, there was an anomaly with the booster and the launch ascent was aborted, resulting in a ballistic landing of the spacecraft.
“Search and rescue teams were deployed to the landing site. Hague and Ovchinin are out of the capsule and are reported to be in good condition. They will be transported to the Gagarin Cosmonaut Training Center in Star City, Russia outside of Moscow.
“NASA Administrator Jim Bridenstine and the NASA team are monitoring the situation carefully. NASA is working closely with Roscosmos to ensure the safe return of the crew. Safety of the crew is the utmost priority for NASA. A thorough investigation into the cause of the incident will be conducted.”
Gisteravond was het mooi helder weer en ben ik de polder ingetrokken om foto’s van de sterren te maken. Ik wilde eens proberen of het voldoende donker is om de Melkweg in onze polder te kunnen fotograferen. Tussen de bebouwing is het zwakke schijnsel van de Melkweg sowieso onmogelijk om deze visueel waar te nemen en helaas was deze ook in de polder nauwelijks te zien. Maar het is me toch gelukt om deze te fotograferen.
Eerst was ik bij de Oosthaven, maar daar was niets van de Melkweg te zien. Vervolgens ben ik wat verderop gaan kijken en nabij het natuurgebied de Tongplaat, achter de Viersprong ligt de Westhaven en kon ik de Melkweg fotograferen.
Melkweg zichtbaar in het Zuid-Oosten nabij de Westhaven in de Dordtse Biesbosch polder. 20 sec belicht bij ISO3200 en F3.5
Vervolgens ben ik nog even naast de Zeedijk het akkerland ingegaan en heb daar een uurtje gestaan om een reeks foto’s richting het noorden te maken en daarmee een zgn. startrail foto rondom de poolster te maken. Ik heb alle foto’s waar storende vliegtuigstrepen in zaten moeten verwijderen waardoor de startrails hier en daar onderbroken zijn.
Akker naast de Zeedijk, startrails door meerdere foto’s aaneen te stapelen. Elke foto 20 sec belicht bij ISO3200 en F3.5
Impressie van het ‘dubbel-dwergplaneet systeem’ van Pluto en Charon. Daar draaien ook kleine manen omheen. Credit: Kevin McGill (Flickr)
De ontdekking van een exomaan bij een exoplaneet, Kepler-1625b-i bij de planeet Kepler-1625b, heeft de vraag nieuw leven ingeblazen of manen ook zelf manen kunnen hebben. Kepler-1625b-i is een enorme maan, zo groot als Neptunus ongeveer, dus als ze zo groot kunnen worden kan je je afvragen of zij niet zelf ook manen kunnen hebben.
Voor zover bekend hebben de manen in ons eigen zonnestelsel – op dit moment voor zover bekend 194 stuks – géén manen. De sterrenkundigen Juna Kollmeier (Carnegie Instituut, Washington) en Sean Raymond (Universiteit van Bordeaux) hebben nu onderzoek gedaan naar de theoretische mogelijkheid van ‘maanmanen’ of ‘submanen’, zoals manen van manen worden genoemd. In een op de ArXiv verschenen artikel kwamen ze met dit resultaat: het is mogelijk dat manen kleine manen kunnen hebben (pakweg tien km in straal), maar alleen als de maan zich ver van de planeet bevindt en als de maan groot is. Als de maan te klein is of te dicht bij de planeet staat wordt de maanmaan door de getijdewerking uit elkaar getrokken of weggeschoten, de ruimte in. In theorie zou volgens de twee sterrenkundigen onze eigen maan ook een maantje kunnen hebben.
Resultaat van de berekeningen van Kollmeier en Raymond. De grafieken laten van enkele planeten (o.a. de aarde) zien wanneer hun manen zelf manen kunnen hebben: als ze in het grijze gebied liggen. De zwarte stippen zijn (sommige) manen van de planeten. Credit: Kollmeier and Raymond.
Er zijn in het zonnestelsel al systemen, die afwijken van het reguliere planeet-maan concept. Zo vormen de dwergplaneet Pluto en z’n ‘maan’ Charon eigenlijk een dubbel-dwergplaneet, omdat het gemeenschappelijk zwaartepunt van deze twee zich buiten Pluto bevindt. En om dit systeem draaien dan weer diverse kleine maantjes (zie de afbeelding bovenaan). En dan heb je nog het ‘47171 Lempo systeem’: een dubbele planetoïde, waar weer een klein maantje omheen draait. Nou kijken of er een echte maan gevonden kan worden in ons zonnestelsel die zelf een maan heeft. Bron: Gizmodo.
Collega-Astroblogger Angele van Oosterom had het gisteren al over de lancering afgelopen zondag (7 oktober) van de Argentijnse satelliet SAECOM 1A met een Falcon 9 raket van SpaceX vanaf Vandenberg Air Force Base te Californië – de eerste keer dat een Falcon 9 raket in Californië werd gelanceerd en landde. Die lancering was niet alleen succesvol (en de daaropvolgende zachte landing van de eerste trap van de raket ook), maar het leverde eveneens een hausse aan prachtige foto’s en video’s op. Vele waarnemers in Californië konden de lancering, die 17.21 uur plaatselijke tijd werd uitgevoerd, van verre afstand volgen, hetgeen onder andere de foto hierboven en de timelapse hier beneden opleverde.
Na een reis van meer dan 40 jaar is Voyager 2 op weg om de interstellaire ruimte in te gaan. Voyager 2 werd in 1977 gelanceerd en bevindt zich op de rand van ons zonnestelsel de heliopause. Voyager 2 is het eerste ruimtevaartuig dat Jupiter, Saturnus, Neptunus en Uranus aandeed. Oliver Witasse, projectonderzoeker van ESA geeft uitleg. Lees verder →
Op zondag 7 oktober lanceerde SpaceX de Agentijse SAOCOM 1A satelliet op een Falcon 9 raket vanaf lanceercomplex 4E (SLC-4E) Dit was de allereerste lancering en landing vanaf de Vandenberg Air Force Base te Californië. De landing vond plaats op complex 4W waar vroeger de Titan raketten van het Amerikaanse leger gelanceerd werden. Het was de eerste landing op de westkust en een succes. Lees verder →
