Chandra ontdekt gigantische superbellen van heet gas in NGC 3079

(Credit: X-ray: NASA/CXC/University of Michigan/J-T Li et al.; Optical: NASA/STScI).

Sterrenkundigen hebben met behulp van de Chandra röntgen-ruimtetelescoop ontdekt dat er vanuit het centrum van NGC 3079 naar twee kanten uit gigantische superbellen van heet gas de ruimte in worden gespuugd. NGC 3079 is een sterrrenstelsel in het sterrenbeeld Grote Beer (Ursa Major) op 67 miljoen lichtjaar afstand van ons en in z’n centrum huist een superzwaar zwart gat, dat wellicht verantwoordelijk is voor die superbellen. Het is een actief zwart gat, dat materie in z’n buurt aantrekt en dat wordt vervolgens via de accretieschijf via de rotatiepolen met relativistische snelheden naar twee tegenovergestelde richtingen weer uitgespuugd. De superbellen zouden echter ook kunnen ontstaan door de enorme sterrenwinden die jonge, zware sterren in het centrum van NGC 3079 uitzenden. Of het zou om een combinatie kunnen gaan van een actief zwart gat en de jonge zware sterren.

Credit: X-ray: NASA/CXC/University of Michigan/J-T Li et al.; Optical: NASA/STScI

De superbel die bóven het vlak van NGC 3079 uitsteekt is 4900 lichtjaar in doorsnede, het exemplaar ónder het vlak is iets kleiner, 3600 lichtjaar in doorsnede. De superbellen zijn vergelijkbaar met de ‘Fermibellen’ die in 2010 door de Fermi gammasatelliet aan weerszijden van het vlak van de melkweg zijn ontdekt. De sterrenkundigen denken dat de extreme bronnen die verantwoordelijk zijn voor de superbellen óók de zeer energierijke deeltjes van de kosmische straling produceren. Uit het centrum van NGC 3079 kunnen deeltjes komen die wel meer dan honderd keer de energie bevatten van de deeltjes die ’s werelds grootste deeltjesversneller kan produceren, de Large Hadron Collider van CERN bij Genève.

In dit vakartikel, te verschijnen in The Astrophysical Journal, wordt meer verteld over de ontdekking van de superbellen in NGC 3079. Bron: Chandra.

Fout ontdekt in het heelalmodel van donker fluïdum met negatieve massa

Credit: J.S.Farnes et al.

Het eind vorig jaar door de Britse natuurkundige Jamie Farnes (Oxford e-Research Centre) gelanceerde model [1]Zie deze en deze Astroblogs daarover. dat het heelal een donker fluïdum met negatieve massa bevat en dat een alternatief zou zijn voor het bestaan van donkere materie en donkere energie blijkt een fout te bevatten. Farnes heeft simulaties gemaakt van z’n model waarin te zien is hoe dat donker fluïdum met negatieve massa zorgt voor de evolutie van sterrenstelsels en de halo’s eromheen (zie de afbeelding hierboven). De Spaanse sterrenkundige Héctor Socas-Navarro heeft nu ontdekt dat er in de programmacode van Farnes simulaties een fout zit en dat zonder die fout het donker fluïdum met negatieve massa er niet voor kan zorgen dat er sterrenstelsels ontstaan zoals wij die waarnemen. De halo’s in Farnes z’n model zouden onstabiel zijn en de sterrenstelsels zouden met ultrarelativistische snelheden (> c) alle kanten uit vliegen. Hector Socas-Navarro heeft over zijn vondst het artikel “Can a negative-mass cosmology explain dark matter and dark energy” gepubliceerd. In de blog In the Dark heeft Farnes inmiddels zelf ook gereageerd, in een reactie op de blog van Peter Coles op de ontdekking van de fout. Farnes zegt:

HI Peter, I have posted a thread about the problems with the recent paper here: https://twitter.com/Astro_Jamie/status/1100050152734248962 My model may be wrong, time will tell, and I know that science will soon work that out, however this paper is definitely not the reason why it is wrong.

This is a good case for the problems with modern science as you discuss here. The paper which suggests my paper is wrong is itself currently unpeer-reviewed, and the initial conditions used for their paper (from which many of the problems in their paper arise) have not been made open-source. I completely agree that peer-review and open-source codes are critical components of a successful scientific system.

Thanks so much for discussing this, and really enjoy your blog.
All the best,
Jamie

In die reactie verwijst Farnes naar deze serie tweets van hem (klik op de tijd en datum om de hele reeks tweets te zien:

Farnes zegt dat het artikel van Socas-Navarro óók fouten bevat. Mmmm, mijn indruk is dat we hier het laatste nog niet iover gehoord hebben. Bron: Francis Naukas + In the Dark.

References[+]

References
1 Zie deze en deze Astroblogs daarover.

Messier 67….bijzonder (&) Oud!!!

Messier 67, open sterrenhoop in het sterrenbeeld Kreeft

Ik weet dat het politiek volkomen incorrect is….maarre………klimaatverandering/opwarming van de Aarde….heerlijk toch?? Sommige “lichtelijk verdwaalde” lieden (we noemen geen namen…Arie!) schijnen helemaal naar Rome te zijn geweest “om aldaar een zonnetje op te pikken” en dat terwijl het de afgelopen paar dagen zo aangenaam toeven was op het terrasje alhier op het Groothoofdse drie rivierenpunt in het nieuwe Monaco aan de Oude Maas zijnde het wonderschone Dordrecht!!

Ok, ik kon ’s avonds nog net niet in T-shirt en korte broek op astrofotografie-expeditie naar de Biesboswintersterrenbeelden-hemel,  maar ik heb tijdens voorgaande februari-wintermaanden genoeg astrofoto-uitstapjes gedaan onder vele malen meer barre omstandigheden dan de afgelopen dagen het geval was….enne….heel stoer allemaal, hoor…..dat elfstedentocht-overlevingsgedoe in het open veld bij minus 15 graden en windkracht 8 rechtstreeks uit het land van “Oom Vladimir”,  maar geef mij toch maar dit nieuwe warme weertype!!!!….Ozo aangenaam voor mijn bejaarde lijf en leden als het gaat om die dikke vier uur toeven in dat overigens prachtige Biesbos-vrije veld en ook nog eens beter voor het astrofotografische eindresultaat omdat het hele opbouw en afstelritueel plus het handmatige volgen zoveel makkelijker en nauwkeuriger gaat als….and please do pardon my french..” je kloten er niet ter plekke afvriezen”, als U begrijpt wat ik bedoel??!!

Afijn….het doelwit van deze astrofotoexpeditie was de bijzondere stokoude open sterrenhoop Messier 67 te vinden in het sterrenbeeld Kreeft.  In dit, zeker in een lichtovergoten omgeving als de randstad, niet echt makkelijk te localiseren sterrenbeeld heeft “arme Messier 67” te maken met een geduchte “concurrent” in de vorm van Messier 44.  Deze laatste heldere grote open sterrenhoop is zelfs met een beetje moeite nog met het blote oog te zien op een niet al te lichtvervuild waarneemplekkie en dat is met “die andere open sterrenhoop” in het sterrenbeeld Kreeft zeker niet het geval.  Voor het vinden van deze veel kleinere en veel zwakkere open sterrenhoop  Messier 67, een stukkie ten zuiden van Messier 44, is een goede sterrenkaart en het nodige aan “starhop-behendigheid” danwel een (goed functionerend!) GoTo-systeem een vereiste.

Wat Messier 67 onderscheidt van piepjonge “glamourpoes Messier 44” en  alle andere bekende open sterrenhopen aan de noordelijke en zuidelijke sterrenhemel is het feit dat ie voor een object als een open sterrenhoop echt stok en stokoud is.  Open sterrenhopen zijn altijd per definitie jonge objecten waarvan de leeftijd doorgaans in miljoenen jaren kan worden uitgedrukt.  Messier 67 echter is maar liefst een dikke 3.2 miljard oud!!!  “Nieuwe sterren” worden geboren uit grote waterstofwolken  zoals de Orionnevel. Uit dit soort objecten ontstaan dus die zogenaamde open sterrenhopen, verzamelingen van meestal een paar 100 jonge veelal lichte en een kleinere hoeveelheid zware sterren en net zoals bij mensenkinderen vliegen de individuele “kindersterren” op een gegeven moment ook het nest uit na hun jeugd/puberteit in een familie-omgeving (de open sterrenhoop) te  hebben doorgebracht.

Onze eigen zon is ook ooit eens langgeleden in zo’n open sterrenhoop haar carriere als onze “moederster” begonnen maar van al haar broeder en zustersterren, rondzwervend door ons melkwegstelsel is tot op heden nog geen spoor gevonden. Open sterrenhopen zijn dus vergankelijke gravitationeel instabiele objecten die in ettelijke miljoenen jaren uiteen plegen te vallen. Wat dat betreft is Messier 67, gelegen op een afstandje van 2800 lichtjaar vanaf Moeder Aard,  dus het mooie en bijzondere “Lelijke Eendje” met haar respectabele leeftijd van 3.2 miljard jaar. Om de één of andere duistere reden heeft het normale “uitéénval-proces” in deze groep van sterren kennelijk minder “huis gehouden” dan normaal het geval is.  Kon “in de literatuur” even geen specifieke verklaring vinden en dus laat ik “dit astronomische mysterie” maar even voor wat het is.

Ik heb de afgelopen paar nachten Messier 67  zowel visueel met de 40 cm Dobson (40cm F 4.5 Newton) als fotografisch met de 20 cm F6 Newton op de korrel genomen….enne…in beide telescopen waargenomen met beide waarneemtechnieken kan ik niets anders zeggen dat ik Messier 67 echt een heel mooi object vind,  die naar mijn bescheiden mening zeer onterecht een beetje in de schaduw van “grote glamourzus” Messier 44 (ook bekend onder de naam “kribbe”)  haar hemelse leven in het sterrenbeeld Kreef lijkt te moeten slijten!! Ofwel…neem ook eens een kijkje, leuk object!!!

Rest mij nog te vertellen dat nevenstaande opname dus gemaakt is met de 20cm F6 high spec Orion Optics Newton op de brave (zwarte!!) Skywatcher EQ6 montering. De gebruikte camera is een gemodificeerde Canon 1000D en het uiteindelijke plaatje is een “digitale optelsom” van 6 light frames van 5 minuten, 6 dark frames van 5 minuten en 10 flatfield opnames van 0.5 secondes. Voor het digitale ontwikkelproces heb ik gebruik gemaakt van Deepsky stacker, Canon digital pro en adobe photoshop. Voor mijn “astronomische bejaardenhuis plakboek” laat ik net zoals in de good old days toen ik nog aan “natte fotografie” pleegde te doen, als laatste stap altijd nog een direct klaar afdrukkie maken bij de…HEMA.

GATEWAY wil het eerste privaat gefinancierde roterend ruimtestation bouwen

Het Von Braun roterend ruimtestation zal het eerste commerciële ruimtestation in de geschiedenis worden, ten minste dit is het grote plan van de Gateway Foundation. Deze stichting, een vereniging van ruimtevaart enthousiastelingen, waaronder zich niet verwonderlijk veel medewerkers van ruimtevaartorganisaties bevinden, wil via lidmaatschap, loterijen en private donaties het eerste ‘toroïdaal’ vormig (ringkern) roterend ruimtestation gaan bouwen. Vanuit SpaceX is inmiddels ook bekend geworden dat het samen wil werken met Gateway en dat het Starship de shuttle diensten naar het station wil gaan verzorgen. Het station zal in een omloopbaan om de aarde geplaatst worden. Lees verder

M51 draaikolknevel (Wirlpool Galaxy)

Afgelopen avond was het helder zonder storende maan, dus prima om deepsky foto’s te maken. Ben laatste paar keren vooral bezig geweest met mijn gekoelde kleuren-CDD camera QHY8pro.

NB: afgebeelde camera is niet dezelfde camera waarover in bericht vermeld wordt.

Dit keer ging het niet zo vlotjes als gewoonlijk en heb behoorlijk zitten stoeien.  Want het bewerken van laatst gemaakte opname van een ander sterrenstelsel mislukte volledig en gaf een slechte foto. N.a.v. antwoorden op mijn vragen op forum van de software ontwikkelaar van APP (Astro Pixel Processor, de astro bewerkings software) over mijn problemen, ben ik bezig geweest om op andere manier opnames te maken. Maar helaas bleek de bij de camera meegeleverde software zo slecht dat ik daar mee gestopt ben. Deze crashte en gaf foutmeldingen. Dus na paar uur ‘worstelen’  toch weer terug naar mijn vertrouwde eigen manier van opnames maken met Nebulosity-3, maar daarbij wel een andere soort driver voor de camera gebruikt: Ascom-driver voor deze camera.

Alles ging daarna goed en lekker de telescoop / camera hele nacht verder laten doorgaan terwijl ik zelf op een oor lag. Vandaag hernieuwde poging gedaan om de opnames in APP te verwerken gedaan. En helaas toch weer een slechter resultaat dan ik gehoopt had (zie foto).

Sterrenstelsel M51 in APP gestretcht.

Maar nu zag ik pas dat de opnames wel extreem gestretcht worden en alles slechter lijkt dan het is. Dus vervolgens de tools in APP gebruikt om e.e.a. te corrigeren en voila: het eindresultaat viel me toch niet tegen. Nog even in andere software (PixInsight) wat details verscherpt en ruis verwijderd en toen was ik er toch wel weer content mee.

Eindresultaat M51 Wirlpool Galaxy

Het viel allemaal dus toch wel weer mee. 🙂

 

Edit 27-2: foto toegevoegd van de QHY8pro camera aan de telescoop.

v.l.n.r.
focusser van telescoop
0,8x reducer/flattener
filterwiel
QHY8pro gekoelde kleuren CCD-camera

Nederlandse radioantenne op Chinese Queqiao-satelliet staat aan en werkt

Deze foto is gemaakt door een camera op de Queqiao-satelliet op 65.000 kilometer achter de maan. Je ziet vanaf dat punt de maan (links in het midden)  groter dan de aarde (rechts in het midden). Op de voorgrond is een van de NCLE-antennes zichtbaar. Credit: Radboud Universiteit/Radboud Radio Lab

Na bijna een jaar wachten is vanochtend rond 9.00 uur de radioantenne van Nederlandse makelij op de Chinese Queqiao-satelliet aangezet. De antenne heeft de eerste tests succesvol doorlopen. De satelliet hangt achter de maan als onderdeel van de eerste landing op de verre zijde van de maan (Chang’e 4-missie). De satelliet met de Nederlandse antenne werd op 21 mei 2018 vanuit China gelanceerd.

Na de succesvolle ‘system health check’ gaat de radioantenne later vandaag voor het eerst signalen opvangen, waarmee de wetenschappelijke missie kan beginnen. Het team in Nijmegen zit vol spanning te wachten op de resultaten van de tests die vanuit de control room in Beijing worden gecoördineerd.

Marc Klein Wolt, managing director van het Radboud Radio Lab en een van de hoofdonderzoekers van het project, zat nog in de trein op weg naar Nijmegen toen hij vanochtend het verlossende berichtje uit China kreeg: “All modules have been switched on, they all work well”. “Dat was wel heel erg bijzonder, zeker als je bedenkt dat we na de lancering bijna 9 maanden hebben moeten wachten totdat we een teken van leven kregen van ons instrument. In die tijd kan er veel misgaan met de apparatuur daar achter de maan,” aldus Klein Wolt.

De wetenschappers zullen de eerste metingen doen met de antennes zodra die in stapjes zijn uitgerold: eerst naar een halve meter, dan naar 2,5 meter en vervolgens naar de volledige 5 meter. Het Nederlandse team, dat naast astronomen van de Radboud Universiteit bestaat uit wetenschappers en technici van het bedrijf ISIS en van ASTRON, werken hierbij nauw samen met het Chinese team. Ze zullen in de Chinese missie-control room live de eerste data zien binnenkomen.

De NCLE-radioantenne is speciaal gemaakt om de zwakke radiosignalen uit het heel vroege heelal te detecteren. Die kunnen we vanaf aarde niet opvangen doordat onze atmosfeer deze straling blokkeert. Het vroege heelal is de periode direct na de oerknal, nog voordat de eerste sterren en sterrenstelsels werden gevormd. NCLE is de Nederlandse bijdrage aan de historische Chinese landing aan de achterkant van de maan en wordt gezien als de eerste stap in de richting van een toekomstige faciliteit in de ruimte of op de maan. Bron: Astronomie.nl.

In de Vaticaanse Musea

Ik ben enkele dagen in Rome (vandaar de mindere aantal blogs van mijn kant) en vandaag bracht ik een bezoek aan de Vaticaanse Musea. Er is niet één Vaticaans museum, nee het is een hele collectie van musea en alles bekijken vergt denk ik minstens een week tijd. Qua afstand lopen wat je daar doet zou een bezoek aan de musea niet misstaan in een trainingsschema voor de marathon. 99% van de kunst in de Vaticaanse Musea is klassiek (Egyptisch, Grieks, Romeins) of religieus, maar heel af en toe kwam ik ook iets astronomisch tegen, zoals de hemelbol met sterrenbeelden, die je hierboven ziet. Gemaakt door Giovanni Antonio Vanosio in 1567. Of het miniatuur zonnestelsel, met de zon in het midden (vast niet uit de tijd van Galileï). De aarde is het kleine bolletje links van de zon, inclusief maan die er omheen draait. Je ziet ‘m hieronder.

Ook zag ik in de vloer deze afbeelding van de ster van Bethlehem, tenminste dat neem ik aan. Of is ’t een komeet die is afgebeeld? Een beschrijving was nergens te vinden.

Tenslotte kwam ik nog deze foto tegen van een ontmoeting die Paus Franciscus in 2018 had met onder andere de Italiaanse astronaut Paolo Nespoli. Die had toen net ISS expeditie 53 afgerond in de ruimte.

Sterrenwind van oude sterren verraadt bestaan van partner

De sterrenwind van deze rode reus vormt een spiraal. Dat is een indicatie dat de ster niet alleen is, maar deel uitmaakt van een dubbelster. (c) ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)/L. Decin et al.

Een internationaal team van onderzoekers met daarin de Nederlanders Alex de Koter (UvA en KU Leuven) en Rens Waters (SRON en UvA) heeft twaalf rode reuzen onttroond die een recordhoeveelheid aan massa zouden verliezen. De betreffende oude sterren blijken er een verborgen partner op na te houden die voor een vertekend beeld zorgt. De onderzoekers publiceren hun bevindingen op 25 februari in het vakblad Nature Astronomy.

Rode reuzen zijn sterren op leeftijd die via een sterrenwind gassen en stofdeeltjes uitstoten. Sommige rode reuzen leken via die sterrenwind bijzonder veel massa te verliezen. Maar nieuwe waarnemingen stellen dat bij. De sterrenwind is niet intenser dan normaal, maar wordt beïnvloed door een partner die tot nu toe onder de radar bleef.

Artistieke afbeelding van het dubbelster-systeem. (c) Katrien Kolenberg.

Rode reuzen stoten tijdens hun eindfase gassen en andere materie uit via een sterrenwind. Sterrenkundigen hadden eerder twaalf recordhouders ontdekt die het equivalent van honderd aardes per jaar uitstoten in slechts honderd tot tweeduizend jaar.

Dat was moeilijk te verklaren, zegt sterrenkundige en hoofdonderzoeker Leen Decin (KU Leuven): “Als je de massa van zo’n ster in de volgende levensfase bekijkt, duurt die intense sterrenwind niet lang genoeg om het vastgestelde massaverlies te verklaren. Het was ook statistisch onwaarschijnlijk dat we al twaalf van die rode reuzen zouden hebben ontdekt, als je weet dat het gaat om een fase van amper enkele honderden of duizenden jaren in hun leven van miljarden jaren. Dat is alsof je twaalfmaal een naald in een hooiberg zou vinden.”

Dankzij nieuwe waarnemingen van de ALMA-telescoop in Chili werd duidelijk wat er aan de hand was bij twee van deze rode reuzen. Bij deze twee sterren vormt de sterrenwind een spiraal. Dat is een indicatie dat de rode reus niet alleen is, maar deel uitmaakt van een dubbelster. De rode reus is dan de hoofdster en een tweede ster draait eromheen. Beide sterren beïnvloeden elkaar en hun omgeving door de zwaartekracht op twee manieren. Enerzijds wordt de sterrenwind in de richting van de tweede ster getrokken en anderzijds wiebelt de rode reus zelf ook wat. Die bewegingen geven aan de sterrenwind een spiraalvorm.

Panoramisch overzicht van de ALMA-telescopen in de Chileense Andes. (c) ESO/S. Seip.

Door de ontdekking van de partnersterren vielen de puzzelstukjes op hun plek. De onderzoekers dachten dat de rode reuzen recordhouders in massaverlies waren, maar dat is niet het geval. Het lijkt alleen maar alsof ze veel massa verliezen. Tussen de twee sterren bevindt zich een gebied waar de sterrenwind veel meer geconcentreerd is vanwege de zwaartekracht van de partnerster. Toen de sterrenkundigen dat meenamen in hun berekeningen bleek dat de rode reuzensterren niet het equivalent van honderd aardes per jaar verliezen, maar slechts van tien aardes. Dat is vergelijkbaar met gewone rode reuzen.

De onderzoekers hebben nu twee van de twaalf recordsterren onder de loep genomen en onttroond. Ze verwachten de tien overgebleven recordhouders ook vrij snel te kunnen onttronen, omdat deze erg lijken op de eerste twee. Leen Decin: “We dachten tot nu toe dat veel sterren alleen leefden, maar vermoedelijk moeten we dat beeld bijstellen. Een ster met partner komt waarschijnlijk vaker voor dan we denken.” Bron: Astronomie.nl.

SpaceX ‘Demo-1’ testvlucht staat gepland voor 2 maart a.s.

De Crew Dragon van SpaceX zal een testvlucht ‘Demo-1’ maken op 2 maart a.s. Dit is door het NASA management op 22 februari j.l.  bekend gemaakt. De capsule zal bij de test nog niet bemand zijn. De beslissing werd genomen na een uitgebreide evaluatie afgelopen week door een 100 koppig NASA/SpaceX team. De missie heet ‘Demo-1’. Lees verder

Ultima Thule in kleur

Credit: NASA/JPL.

Gisteren hadden we al de foto van Kuipergordelobject Ultima Thule (a.k.a. 2014 MU69), gemaakt door New Horizons op 1 januari j.l., maar daarop was ‘ie muisgrijs. Maar nu is daar een kleurenversie, gemaakt door een combinatie van de gegevens van New Horizon’s Long-Range Reconnaissance Imager (LORRI) én de Multispectral Visible Imaging Camera (MVIC). Ze hebben de KBO ook geroteerd ten opzichte van de grijze foto van gisteren. De foto is 6½ minuut vóór de dichtste nadering gemaakt, toen de afstand 6628 km bedroeg. De resolutie is 33 meter per pixel. Bron: Jason Major op Twitter. Eh…. nou we ’t toch over Ultima Thule hebben, ik zag deze tweet ook nog voorbij komen. 😀