Maandelijks archief: februari 2019

Starry starry night…….

Geplaatst op door Jan Brandt
1

Affiche Starry starry night theatertour van Leoni Jansen en Govert Schilling

Ik ben gisteravond samen met Arie en mijn ega naar het theater geweest!!  “Ja….nou en??” …zou nu zomaar de geijkte reactie kunnen wezen……Wat heeft een bezoekje aan het theater  nu  iets van doen wat met wat er gewoonlijk op  astrowebsite als deze wordt “gepredikt”?? Welnu, als we dan eens met een scheef oog even naar “het affiche”gaan kijken,  dan zien we ter linker zijde  als eerste de naam van Leoni Jansen staan….enne….deze dame is zo ongeveer het prototype van het ozo mooie verschijnsel van  “oerdegelijk en steengoed theaterdier”. OK…heel leuk allemaal..maarre waar blijft dan die eventuele “astroconnectie”?? Daarvoor moeten wij ons doorwrocht astronomisch waarneemoog naar de rechterzijde van “het affiche” wenden alwaar wij “een zekere Govert Schilling” mogen ontwaren….enne…..lieve dames, beste heren……die bijkans onwaarschijnlijke combinatie van Leoni Jansen en Govert Schilling op een theaterpodium,  geflankeerd met een knalstrak begelijdingsbandje is zowel wat concept als wat uitvoering betreft echt HELEMAAL GEWELDIG!!!

Leoni Jansen heeft heel haar leven dankzij een astroliefhebbende vader en daarna ook nog een astroliefhebbende echtgenote al iets “met dat gedoe daarboven” gehad en zij is een jaartje of wat geleden bij “tweet-toeval” in contact gekomen met Govert Schilling.  Uit dit prille simpele “toevallige toevals-tweetje”……..”Zijn die twee sterren nou Castor en Pollux??” is  het kekke idee’tje  ontstaan om samen “iets op het toneel” te willen gaan doen, uiteindelijk resulterend in deze fraaie Starry starry night astro-college-muziek-theatertour.

Leoni Jansen en Govert Schilling on stage in theater de Willem te Papendrecht

De combinatie van die bevlogen en immer noest meeslepende manier van “astro-college geven” van Govert Schilling samen met de waarlijk oorstrelende astro-muzikale omlijsting van Leoni Jansen is een concept die je van het begin tot het eind op het puntje van je stoel laat zitten.  In die dikke zintuigstrelende anderhalf uur laat Govert ons alle uithoeken van ons heelal en Leoni ons alle uithoeken van de astro top 25 zien….oh ja….enne…dames en heren, de britten mogen dan Brain May (Queen)  hebben als zingende en swingende “astro-rocker” maar wij hebben mooi Govert Schilling!!!  Had ik echt niet gedacht en echt niet verwacht…zo leuk…enne…ik kan alleen maar zeggen dat ik dit nu gezien en aangehoord hebbende, ik alleen maar heftige meelij koester met al die mensen die gisteravond NIET in de zaal zaal zaten!!

Speeldata Starry starry night theatertour!

Echter “All is not completely lost” voor diegenen die er gisteravond niet bij waren want de Starry starry night theatertour duurt nog tot half maart en als U nu als “sternenbegeistert astroblogs lezer en lezerres” alsnog besluit om met de snelheid van het licht naar het dichtsbijzijnde ticketoffice te hollen, vergeet dan juist en vooral niet om ook uw naaste niet astronomisch bevlogen familie, vrienden en kennissen mee te “sleuren” want voor juist hen is deze show een hele leuke, ontspannen en ozo toegankelijke manier van ook eens kennismaken met de wondere wereld van de buitenaardse natuur!!!

Ofwel….gaat dat zien….gaat dat zien!!!!!!

Snif snif, deze foto was Kepler’s ‘last light’

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credits: NASA/Ames Research Center

Meestal hebben we van grote telescopen en camera’s een first light, de foto waarmee het heuglijke moment dat de telescoop of camera voor ’t eerst in gebruik is genomen is vastgelegd. Maar van NASA’s Kepler ruimtetelescoop hebben we precies ’t omgekeerde, z’n last light, een foto van sterren in het sterrenbeeld Waterman (Aquarius) – het droevige moment markerend van ’t einde van Kepler. Op 25 september 2018 nam ‘ie bovenstaande foto, net voordat ‘ie door gebrek aan brandstof in een slaaptoestand terecht kwam. Een maand later, op 30 oktober, besloot de NASA toen om de stekker er definitief uit te trekken en daarmee een einde te maken aan de zeer succesvolle 9½ jaar durende missie van Kepler, die onder andere leidde tot de ontdekking van maar liefst 2.662 exoplaneten. Die 25e september nam Kepler ook nog wat series foto’s van enkele planeetsystemen, zoals het welbekende TRAPPIST-1 systeem. Van die laatste zie je de animatie van die foto’s hieronder.

Credits: NASA/Ames Research Center

Hier nog even voor de volledigheid Kepler’s first light, gemaakt april 2009. Snif snif… Bron: NASA.

Keukenzout ontdekt rond jonge, zware ster in Orionnevel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Artistieke weergave van Orion Source I, een jonge, zware ster op ongeveer 1500 lichtjaar van ons vandaan. Onderzoekers ontdekten met ALMA een ring van zouten, waaronder keukenzout (natriumchloride) rond de ster. Het blauwe gebied, op ongeveer een derde van het midden van de schijf, stelt de zouten voor.
Credit: NRAO/AUI/NSF; S. DAGNELLO.

Een Amerikaans-Nederlands team van sterrenkundigen en chemici heeft keukenzout waargenomen in een planeetvormende schijf rond een jonge zware ster in de Orionnevel. Er was al wel zout gevonden rond stervende sterren, maar nu is er voor het eerst zout rond een jonge schijf ontdekt. De onderzoekers publiceren hun bevindingen binnenkort in het tijdschrift The Astrophysical Journal.

Het onderzoeksteam detecteerde met de ALMA-telescoop (Atacama Large Millimeter / submillimeter Array in Chili) een reeks chemische streepjescodes die duidden op keukenzout (NaCl, natriumchloride) en enkele andere zoutverbindingen. Het zout is aanwezig in de stofschrijf rond de ster Orion Source I. Dat is een jonge, zware ster in het stervormingsgebied de Orionnevel in het sterrenbeeld Orion op zo’n 1500 lichtjaar afstand van de aarde.

ALMA-afbeelding van de zoute schrijf (blauwe ring) rond de jonge, zware ster Orion Source I. De ster bevindt zich in Orion Molecular Cloud 1, een kraamkamer van sterren. De gele achtergrondafbeelding (in nabij-infrarood) is gemaakt door het Gemini Observatory.
Credit: ALMA (NRAO/ESO/NAOJ); NRAO/AUI/NSF; Gemini Observatory/Aura.

De Italiaanse onderzoeker in Nederlandse dienst Ciriaco Goddi (Radboud Universiteit Nijmegen en Universiteit Leiden) maakt deel uit van het onderzoeksteam. Sinds 2007 onderzoekt hij de ster Orion Source I. In 2018 had hij met collega-onderzoekers al het vermoeden dat er zouten in de stofschijf rond de ster aanwezig moesten zijn. Ze zagen emissielijnen die volgens de database van zouten afkomstig waren, maar ze konden hun waarnemingen eigenlijk niet geloven.

Goddi en zijn collega’s besloten daarop om scheikundige Brett McGuire in de arm te nemen. Goddi, die ook staflid is van Allegro, het Nederlandse expertisecentrum voor ALMA, zegt daarover: “McGuire geloofde het eerst ook niet, maar er waren ongeveer zestig emissielijnen op precies de goede frequenties. Dat kon geen toeval zijn.”

Het zout bevindt zich in een gebied op dertig tot zestig astronomische eenheden van de ster (een astronomische eenheid is de afstand aarde-zon). De sterrenkundigen hebben berekend dat er mogelijk een triljard kilo zout in het gebied te vinden is (een 1 met 21 nullen erachter). De variatie in chemische streepjescodes duidt op grote temperatuurverschillen, van ongeveer -175 graden Celsius tot 3700 graden Celsius.

Het is nog onduidelijk waar de zouten vandaan komen. Goddi en zijn collega’s vermoeden dat ze de nasleep zien van stofdeeltjes die uit elkaar worden geblazen in de protoplanetaire schijf rond de ster. In 2011 ontdekte een door Goddi geleid team namelijk dat Orion Source I ongeveer 550 jaar geleden vanuit zijn kraamkamer is weggeschoten. Het zou kunnen dat de ster en zijn schijf toen een andere ster hebben geschampt en dat de bijbehorende schokgolven er toen voor zorgden dat de vaste zoutdeeltjes verdampten.

Hoofdauteur van het onderzoek is Adam Ginsburg. Hij is onderzoeker bij het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) in Socorro, New Mexico (Verenigde Staten). Ginsburg en het team willen in de toekomst verder zoeken naar zout en metaalhoudende moleculen. Zo hopen ze onder andere duidelijkheid te krijgen of zout rond alle stofschijven van jonge, zware sterren aanwezig is of dat de zoutsporen ontstaan dankzij heftige gebeurtenissen. Bron: Astronomie.nl

Hoe ziet de Noordpool van de zon eruit?

Geplaatst op door Angele van Oosterom
Beantwoorden

ESA heeft onlangs een kunstmatig gecreëerde foto vrijgegeven die moet voorstellen hoe de noordpool van de zon eruit ziet.  De afbeelding is een benadering van hoe het gebied er uitziet maar desalniettemin zeer fascinerend en mijns inziens ook wonderschoon. De enige satelliet die ooit over de solaire polen heeft gevlogen, de Ulysses in de jaren ’90, observeerde de zon op een breed scala van breedtegraden gedurende bijna twee decennia, tot de missie in 2009 ten einde liep. Echter deze sonde droeg geen camera bij zich en zijn focus op lagere breedtegraden heeft het poolgebied van de zon relatief onontgonnen laten. Een gebrek aan beeldgegevens betekent dat wetenschappers creatief moeten worden in het samenstellen van foto’s van de polaire gebieden van de zon – zoals bij dit kunstmatige beeld van de zonne-noordpool. Lees verder →

Melkwegstelsel blijkt gekromd te zijn

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: Xiaodian Chen (National Astronomical Observatories, Chinese Academy of Sciences).

Heel lang dachten de sterrenkundigen dat de schijf van het Melkwegstelsel plat was. Maar recent onderzoek door sterrenkundigen van o.a. de National Astronomical Observatories of Chinese Academy of Sciences (NAOC) laat zien dat de schijf gekromd is en dat die kromming sterker wordt naarmate je verder van het centrum komt. Voor het onderzoek maakten de sterrenkundigen gebruik van waarnemingen die gedaan waren door de Europese Gaia satelliet aan Cepheïden in de Melkweg, dat zijn veranderlijke sterren die dankzij een nauwkeurig gedefinieerde relatie tussen hun lichtsterkte en periode van veranderlijkheid als betrouwbare afstandsindicatoren kunnen worden gebruikt. Xiaodian Chen en z’n team maakten gebruik van de gegevens van 1339 klassieke Cepheïden en op basis daarvan konden ze een 3D model van de structuur van de Melkweg maken. Dat model is hieronder weergegeven.

Credit: Chen et al.

Daaruit kwam de kromming naar voren, waarbij de schijf een soort S-vorm bleek te hebben, waarbij de schijf aan één kant boven de centrale verdikking (‘bulge’) uitsteekt en aan de andere kant onder. Dergelijke vormen zijn niet uniek, want bij andere sterrenstelsels zijn ze ook gezien, zoals het voorbeeld hieronder toont, het spiraalstelsel ESO 510-G13.

Credit: NASA/Space Telescope Science Institute.

Men denkt dat de kromming veroorzaakt is door een botsing die het Melkwegstelsel in het verleden heeft gehad met een dwergsterrenstelsel. In het blad Nature verscheen over het onderzoek een vakartikel. Bron: Centauri Dreams.

2018 op #4 in top-tien van warmste jaren

Geplaatst op door Arie Nouwen
28

Credits: NASA’s Scientific Visualization Studio/Kathryn Mersmann

Vandaag hebben wetenschappers van de NASA en NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) de wereldwijde klimaatgegevens over 2018 bekend gemaakt. Daaruit blijkt de gemiddelde temperatuur in 2018 0,83 °C warmer was dan het gemiddelde over de periode 1951-1980 en dat 2018 daarmee wereldwijd op plek vier staat in de top tien van warmste jaren sinds 1880. De top drie is 2016, 2017 en 2015. Met die reeks vormen de laatste vijf jaren de warmste periode die we kennen sinds 1880. Globaal is de temperatuur sinds 1880, toen de wetenschappelijke metingen aan de temperatuur begonnen, met 1 °C toegenomen. Deze opwarming van de aarde komt vooral door de uitstoot in de atmosfeer van kooldioxide (CO2) en andere broeikasgassen, door de mens geproduceerd, aldus NASA’s Goddard Institute for Space Studies (GISS) directeur Gavin Schmidt. In de grafiek hieronder zie je de jaargemiddelden van de temperatuur wereldwijd sinds 1880, door verschillende instituten gemeten (aangegeven met verschillende kleuren) – even dubbelklikken voor de geanimeerde versie.

Credits: NASA’s Scientific Visualization Studio/Kathryn Mersmann

NASA, NOAA en andere instituten houden de temperatuur wereldwijd bij door een netwerk van maar liefst 6300 weerstations – hier alle data over 2018 voor de liefhebbers. De onzekerheid van de cijfers is zeer klein: 95% kans dat die onzekerheid kleiner is dan 0,1 °C. In de video hieronder zie je de opwarming van de aarde visueel weergegeven. Met blauw zie je in de video de gebieden waar het kouder was dan de gemiddelde temperatuur in de periode 1951-1980, met rood waar het warmer was.

Bron: NASA.

Bellen van gloednieuwe sterren

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Bellen van gloednieuwe sterren. Credit: ESO, A McLeod et al.

Dit wonderschone gebied van sterren-in-wording in de Grote Magelhaense Wolk (GMW) is vastgelegd met het Multi Unit Spectroscopic Explorer-instrument (MUSE) van de Very Large Telescope van ESO. Dankzij de relatief kleine hoeveelheid stof in de GMW en de scherpe blik van MUSE komen de complexe details van deze stellaire kraamkamer goed tot uiting in zichtbaar licht.

Dit deel van de Grote Magelhaense Wolk (GMW) vertoont op deze opname van het Multi Unit Spectroscopic Explorer-instrument (MUSE) van ESO’s Very Large Telescope (VLT) opvallende kleuren. De nevel, die bekendstaat als LHA 120-N 180B of kortweg N 180B, is een zogeheten H II-gebied (spreek uit als ‘H twee’) en een vruchtbare bron van nieuwe sterren.

De GMW is een satellietstelsel van de Melkweg dat vooral vanaf het zuidelijk halfrond goed te zien is. Met een afstand van slechts ongeveer 160.000 lichtjaar ligt het praktisch voor onze deur. Niet alleen ligt de GMW dicht bij huis, we zien zijn enige spiraalarm ook nog eens van bovenaf, waardoor gebieden zoals N180 B zich gemakkelijk laten onderzoeken.

Digitized Sky Survey-opname van het H II-gebied LHA 120-N 180B en omgeving. Credit: ESO/Digitized Sky Survey 2. Acknowledgment: Davide De Martin

H II-gebieden zijn interstellaire wolken van geïoniseerde waterstof – de kale kernen van waterstofatomen. Deze regio’s zijn stellaire kraamkamers, en de pas gevormde zware sterren zijn verantwoordelijk voor de ionisatie van het omringende gas, wat een spectaculair schouwspel oplevert. De karakteristieke vorm van N180 B bestaat uit een reusachtige bel van geïoniseerde waterstof, omgeven door vier kleinere bellen.

Het H II-gebied LHA 120-N 180B in het sterrenbeeld Mensa. Credit: ESO, IAU and Sky & Telescope

Diep in deze gloeiende wolk heeft MUSE een jet ontdekt die wordt uitgezonden door een jonge ster – een zwaar jong stellair object met twaalf keer zoveel massa als onze zon. De jet, die Herbig-Haro 1177 of kortweg HH 1177 wordt genoemd – is op bijgaande foto goed te zien. Het is voor het eerst dat zo’n jet buiten onze Melkweg in zichtbaar licht is waargenomen – doorgaans worden ze aan het zicht onttrokken door het vele stof in hun omgeving. Het relatief stofvrije karakter van de GMW maakt het echter mogelijk om HH 1177 op zichtbare golflengten waar te nemen. Met een lengte van bijna 33 lichtjaar is dit een van de langste jets van dit type die ooit zijn waargenomen.

HH 1177 geeft inzicht in de vroege levensfasen van sterren. De jet is sterk gecollimeerd: hij wordt naar het uiteinde toe nauwelijks breder. Jets zoals deze houden verband met de accretieschijven van hun ster en kunnen licht werpen op de manier waarop jonge sterren materie verzamelen. Astronomen hebben ontdekt dat zowel zware als lichte sterren gecollimeerde jets zoals HH 1177 uitstoten. Dat doen ze ongeveer op dezelfde manier, wat erop wijst dat de vorming van zware sterren op vergelijkbare wijze verloopt als die van hun lichtere tegenhangers.

MUSE is onlangs enorm verbeterd door de toevoeging van de Adaptive Optics Facility, die in 2017 zijn eerste licht zag in Wide Field Mode. Adaptieve optiek is het middel waarmee ESO-telescopen het beeldvertroebelende effect van de aardatmosfeer tegengaan dat sterren doet fonkelen. Op die manier kunnen toch scherpe, detailrijke opnamen worden gemaakt. Sinds het verkrijgen van deze beeldgegevens heeft MUSE door de toevoeging van de Narrow Field Mode een blik gekregen die bijna even scherp is als die van de Hubble-ruimtetelescoop van NASA en ESA. Daardoor kan hij het heelal nu gedetailleerder verkennen dan ooit tevoren. Bron: ESO.

André Kuipers introduceert ruimtevaartavonden bij RTL Z

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Dit jaar is het 50 jaar geleden dat de mens voor het eerst de maan betrad. Om deze reden staat in februari de Z docs in het teken van de ruimtevaart. Elke woensdag zullen er om 20.30 uur drie documentaires over de ruimtevaart worden uitgezonden. Hierin is onder andere te zien wat voor loodzware training astronauten volgen, hoe het dagelijkse leven in een ruimtestation eruit ziet en hoe de voorbereidingen voor de eerste passagiersvlucht naar Mars verlopen. Elke documentaire wordt persoonlijk geïntroduceerd door André Kuipers.

Credit: ESA/NASA

Het hoogtepunt van de ruimtevaartavonden is de BBC documentaireserie ‘Astronaut: De Pittigste Baan Van Het Heelal’, waarin twaalf onervaren – hoog opgeleide – deelnemers het extreme trainingsprogramma volgen dat astronauten normaliter doorlopen. De deelnemers worden blootgesteld aan enorme G-krachten en nemen onder meer plaats in de ‘Vomit Comet’, een vliegtuig dat gebruikt wordt om gewichtsloosheid te simuleren. Hun lichamelijke en fysieke toestand wordt nauwlettend in de gaten gehouden door een arts, een psycholoog en de beroemde Canadese astronaut Chris Hadfield, de voormalig commandant van internationaal ruimtestation ISS. Aflevering 1 tot en met 3 worden uitgezonden op 6 februari vandaag dus. Aflevering 4 tot en met 6 worden uitgezonden op 13 februari. Bron: RTL Z.

Lunar Reconnaissance Orbiter data bewerkt tot fraaie time-lapse van de maan

Geplaatst op door Angele van Oosterom
Beantwoorden

NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter heeft in zijn ruim tien jaar die de ruimtesonde rond de maan cirkelde veel beeld data verzameld en deze is  door NASA’s Scientific Visualisation Studio vorig jaar bewerkt tot prachtige time-lapse video opnamen. De LRO’s uitrusting bestaat uit zeven verschillende camera sensoren waardoor iedere heuvel, richel, en inslag alsook samenstelling en structuur van de maan van meerdere kanten en vrij gedetailleerd in beeld genomen kon worden. De video dook recentelijk weer her en der op op het web naar aanleiding van de superbloedmaan op 23 januari j.l. Lees verder →

Video: de enorme tank met vloeibare waterstof van de SLS wordt in de teststand getakeld

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Exploration Mission-1 zal naar verwachting pas ergens juni 2020 gaan plaatsvinden, maar nu al levert de voorbereiding van het testen van NASA’s Space Launch System (SLS) enorm leuke beelden op. Zoals de timelapse video hieronder, waarin je ziet hoe op 14 januari j.l. de ‘core stage’ van de SLS, de enorme tank (lengte 45 meter) met vloeibare waterstof, met kranen overeind wordt gehesen, klaar om te worden getest. Het gebeurde allemaal in NASA’s Marshall Space Flight Center in Huntsville, Alabama (VS), waar die trap in de nieuwe Test Stand 4693 werd gehesen. Zeer imposante beelden van dit gevaarte!

Bron: NASA.