23 juli 2019

Jonge sterrenstelsels hebben ook al spiraalarmen, balken en ringen

Links: een afbeelding van het sterrenstelsel ALESS 17.1 op 10 miljard lichtjaar van ons vandaan. De afbeelding is gemaakt met de ALMA-telescopen. De langwerpige witte vlek duidt op een balkvormige structuur. Rechts: NGC1300, een vergelijkbaar balksterrenstelsel dat op slechts 61 miljoen lichtjaar van ons vandaan staat. (c) Links: ALMA/Jacqueline Hodge et al. Rechts: ESO/P. Grosbøl.

Jonge sterrenstelsels zijn minder rommelig dan verwacht en blijken ook al spiraalarmen, balken en ringen te bevatten. Dat stelt een internationaal team van onderzoekers onder leiding van Jacqueline Hodge (Universiteit Leiden). De jonge, ver van ons verwijderde, sterrenstelsels waren tot nu toe wazige stipjes, maar werden door de ALMA-telescoop in Chili voor het eerst in meer detail zichtbaar. De onderzoekers publiceren hun bevindingen binnenkort in The Astrophysical Journal.

De onderzoekers zoomden in op het sterrenbeeld Oven (Fornax) aan de zuidelijke sterrenhemel. Ongeveer twintig jaar geleden ontdekten astronomen daar een nieuwe verzameling sterrenstelsels die slechts een paar miljard jaar na de oerknal waren ontstaan. Twintig jaar geleden waren de telescopen nog niet goed genoeg en zagen ze de sterrenstelsels op 10 miljard lichtjaar afstand alleen als vage vlekjes.

Links: een afbeelding van het spiraalstelsel ALESS 112.1 op 10 miljard lichtjaar van ons vandaan. De afbeelding is gemaakt met de ALMA-telescopen. Rechts: NGC 5247, een spiraalstelsel op ‘slechts’ 50 miljoen lichtjaar van ons vandaan. (c) Links: ALMA/Jacqueline Hodge et al. Rechts: ESO/P. Grosbøl.

De sterrenkundigen deden hun nieuwe waarnemingen met de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) in Noord-Chili. Dat is een verzameling radioschotels die op millimetergolflengten opereert en weinig last heeft van gas- en stofwolken rond verre sterrenstelsels.

Voor de astronomen kwamen de balken, ringen en spiraalarmen als een verrassing. Ze dachten altijd dat dit soort regelmatige structuren alleen voorkomen bij volgroeide, min of meer tot rust gekomen sterrenstelsels en niet bij jonge sterrenstelsels.

De onderzoekers zijn vooral opgetogen over de balkvormige structuren. Balken zijn namelijk een soort buizen die gas naar het centrum van het sterrenstelsel leiden. Daardoor kunnen er snel nieuwe sterren ontstaan. Hoofdonderzoeker Jacqueline Hodge (Universiteit Leiden): “We wisten al dat er snelle stervorming was, maar we konden het niet heel goed verklaren. Dankzij de balkvormige structuren is de snelle stervorming nu veel beter verklaarbaar.”

Eerder, in 2013, bekeken Jacqueline Hodge en collega’s hetzelfde stukje heelal. Toen ontdekten ze dat wat voorheen één sterrenstelsel leek, er vaak twee of meer waren. Nu, in 2019, zagen de astronomen voor het eerst duidelijke structuren.

In de toekomst willen de astronomen de jonge sterrenstelsels op meerdere momenten bestuderen. Zo krijgen ze een beeld van de bewegingen in de stelsels en kunnen ze hun hypothese over snelle stervorming toetsen. Bron: Astronomie.nl.

Laat wat van je horen

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.