SpaceX’ Starhopper testvlucht geslaagd – nu op naar de volgende test (20 km)

De Starhopper bij z’n eerste testvlucht. Credit: SpaceX.

De testlancering dinsdag (27 augustus) van de Starhopper van SpaceX, een prototype van de raket waarom Elon Musk over enkele jaren mensen naar Mars wil sturen, is geslaagd. Op een oefenterrein bij het plaastje Boca Chica in Zuid-Texas ging de Starhopper met één Raptor raketmotor de lucht in en kwam ‘ie tot een hoogte van 150 meter. Daarna daalde ‘ie zachtjes op een plek iets verderop. De volledige vlucht duurde 57 seconden. Hoger dan die 150 meter mocht ‘ie ook niet komen, want die grens was gesteld door de U.S. Federal Aviation Administration.

Hieronder beelden van die eerste lancering en korte vlucht.

Het was de vierde keer dat de Starhopper gelanceerd werd. Bij de eerste twee testen begin april kwam ‘ie nauwelijks van de grond, bij de derde lancering op 25 juli kwam ‘ie 20 meter hoog. En nu dus 150 meter. De volgende testvlucht staat voor ergens in oktober gepland en Musk wil dan een hoogte van 20 km bereiken, aldus deze tweet van hem.

Die vlucht zal met de opvolger van de Starhopper gebeuren, de Starship Mk 1, die uitgerust zal worden met 3 Raptor motoren. De uiteindelijkk te bouwen Starship, die 100 mensen tegelijk moet kunnen vervoeren, krijgt zes van de motoren en de eerste vlucht daarvan staat gepland voor ergens in 2021. Bron: Space.com.

NASA maakt zich klaar voor komst van orkaan Dorian

Orkaan Dorian op 30 augustus gefotografeerd vanuit de ruimte. Credit: NASA.

Orkaan Dorian,die afkoerst op de Amerikaanse oostkust, is uitgegroeid tot een orkaan van de vierde categorie, de op één na hoogste. Dorian dreigt dinsdag de staat Florida te raken. Op het pad van de orkaan ligt mogelijk ook NASA’s Kennedy Space Center (KSC) in Cape Canaveral, waar 8000 mensen werken. Als voorbereiding op de komst van Dorian heeft de NASA de status van HURCON IV ingesteld, dat wil zeggen dat alle faciliteiten, zoals de enorme Vehicle Assembly Building (VAB), moeten worden klaargemaakt voor een storm met windsnelheden van meer dan 120 km/u, die drie dagen duurt. Dorian zou de sterkste orkaan kunnen zijn die de oostkust van Florida raakt na orkaan Andrew in 1992.

Lanceerinstallaties worden ook ‘binnengezet’, zoals te zien in de volgende tweet.

De laatste orkaan waarvoor NASA zich klaarmaakte met de HURCON IV status was orkaan Irma, die in september 2017 langstrok. Die veroorzaakte gelukkig geen grote schade. Orkaan Dorian is ook vanuit het internationale ruimtestation ISS gefilmd, zoals hieronder te zien is.

Bron: The Verge.

SRON ontvangt 790.000 euro voor infrastructuur-röntgenonderzoek

Impressie van Athena, de toekomstige röntgen-ruimtetelescoop. Credit: ESA.

SRON ontvangt 790.000 euro vanuit het Research and Innovation Action programma van de Europese Unie. Deze subsidie is onderdeel van het AHEAD2020 voorstel dat is ingediend door het Italiaanse INAF. Andere Nederlandse partijen die meedelen zijn Nikhef, UvA en de Universiteit Leiden.

Jan-Willem den Herder is de aanvrager namens SRON. Hij gaat het geld op vier vlakken inzetten binnen de Europese infrastructuur rondom onderzoek aan het heelal met behulp van röntgenstraling. Ten eerste wil hij een nieuwe generatie uitleeselektronica ontwikkelen om die van röntgentelescoop Athena op te volgen. Verder gaat SRON promovendi van over de hele wereld ontvangen om ze te leren hoe met röntgendata om te gaan. SRON-onderzoeker Jelle Kaastra krijgt twee jaar de beschikking over een postdoc om laboratoriumdata te interpreteren om beter inzicht te krijgen in hete plasma’s in het heelal. En tot slot neemt Den Herder in het kader van valorisatie deel aan de bouw van een prototype laboratoriuminstrument dat is gebaseerd op SRON’s Transition Edge Sensors. Bron: SRON.

Meld je nu aan voor ESA’s Open Dag in Nederland – zondag 6 oktober

Halvemaanvormige Aarde gezien vanaf de maan. Credit: ESA.

De registratie voor ESA’s Open Dag in Nederland op zondag 6 oktober zijn nu geopend. Dit is jouw kans om astronauten en ruimte-experts te ontmoeten en een kijkje te nemen achter de schermen in ESA’s technische hart. Dit jaar is het thema ‘Naar de maan met ESA’. Nederlands astronaut André Kuipers zal worden vergezeld door voormalige Apollo-astronauten Walt Cunningham van de eerste bemande Apollo-missie en Rusty Schweickart, de eerste piloot van de Lunar Module (maanmodule) en tester van het eerste EVA-maanpak.

Registreer hier

Jaarlijks trekt de Open Dag meer dan 8000 bezoekers – voor een veilig en plezierig bezoek voor iedereen moeten wij het aantal tickets beperken, dus vergeet niet hier te registreren. Omdat wij verplicht zijn het totale aantal bezoekers te beperken, om zo iedereen een geweldige ervaring te kunnen bieden, wordt het aanbevolen om zo vroeg mogelijk tickets te reserveren. Dit jaarlijkse evenement vindt plaats in het kader van het Nederlandse nationale Weekend van de Wetenschap en de World Space Week. Meer informatie over de Open Dag: ESA

Nee, die twee zwaartekrachtgolven kort na elkaar zijn niet het gevolg van een zwaartekrachtlens

Daar kwamen ze vandaan, S190828j en S190828i. Credit: LIGO/Virgo collaboration.

Woensdag 28 augustus detecteerden de LIGO en Virgo detectoren in de VS resp. Italië binnen een tijdsbestek van slechts 21 minuten twee passerende zwaartekrachtgolven – binnen 21 minuten, alsof je op de volgende bus zat te wachten, zoals het LIGO team zelf het omschreef.

Toen vervolgens duidelijk werd dat de twee ‘events’ – S190828j en S190828i – ook nog eens ongeveer vanuit dezelfde locatie aan de hemel afkomstig waren kwamen er gelijk geruchten op internet. Zou dit niet één zwaartekrachtgolf kunnen zijn, die door een tussen de bron en de aarde liggende zwaartekrachtlens, zoals een massieve cluster van sterrenstelsels, gesplitst is in twee zwaartekrachtgolven? Zwaartekrachtslenzen kennen we in optische beelden al tientallen jaren, waarbij we van ver verwijderde sterrenstelsels door tussenliggende clusters meerdere beelden zien, rondom de lens.

Een voorbeeld van een zwaartekrachtlens in optisch licht. Credit: NASA, ESA, and STScI.

Waarom zou dat ook niet met zwaartekrachtgolven kunnen gebeuren, dat die rimpels in de ruimte, veroorzaakt door catastrofale gebeurtenissen zoals de botsing van zwarte gaten, door de kromming van de ruimte door zwaartekrachtslenzen worden vermeerderd – zeg maar de Algemene Relativiteitstheorie van Einstein in het kwadraat. In New Scientist verscheen vandaag een artikel waarin die mogelijkheid beschreven wordt, dat S190828j en S190828i inderdaad van één en dezelfde bron komen, gesplitst door eens zwaartekrachtlens. Echter…. S190828j en S190828i waren twee aparte zwaartekrachtgolven, beiden veroorzaakt door twee geheel verschillende ‘mergers’, botsingen van zwarte gaten. Ten eerste kwamen de zwaartekrachtgolven wel vanuit dezelfde richting aan de hemel, maar was de lokatie niet exact dezelfde. Er zat echt een duidelijk verschil in de vermoedelijke lokatie, zoals te zien in de volgende tweet.

Belangrijkste argument dat we met twee aparte zwaartekrachtgolven te maken hebben is dat de sterkte van het signaal zeer sterk verschilde. Die sterkte drukt men uit in de kans dat het signaal vals is en dat was 8,5 × 10^-22 voor S190828j en 4,7 × 10^-11 voor S190828i. Zou het om een zwaartekrachtlens en twee gesplitste zwaartekrachtgolven gaan dan zou dat signaal dezelfde intensiteit moeten hebben gehad. Bron: Francis Naukas.

Aanwijzingen gevonden voor bestaan Exo-Io, een vulkanisch actieve exomaan

Impressie van de exoplaneet WASP-49b en een door natrium omhulde exomaan. Credit: Thibaut Roger/University of Bern.

Sterrenkundigen hebben aanwijzingen gevonden dat er rondom de exoplaneet WASP-49b mogelijk een vulkanisch actieve maan draait. In ons zonnestelsel kennen we ook zo’n maan, Io die rondom Jupiter draait en die door de getijdekrachten veroorzaakt door de gasreus van binnen wordt gekneed, waardoor ‘ie constant lava uitspuwt (zie foto hieronder). Een team van sterrenkundigen van de Universiteit van Bern (Zwitserland) heeft de gegevens bestudeerd die van WASP-49b bekend zijn en daaruit kwam naar voren dat er op grote hoogte van de planeet, die een sterk magnetisch veld heeft, natrium en kalium voorkomt. In 2006 – lang geleden alweer inderdaad – hadden Bob Johnson (University of Virginia) en Patrick Huggins (New York University) al eens geopperd dat natrium en kalium op grote afstand van een planeet kan wijzen op het bestaan van een maan in de buurt van de planeet of op een ring van materiaal om de planeet. En die eerste mogelijkheid lijkt nu het geval te zijn bij WASP-49b, die op 550 lichtjaar van ons staat, in de richting van het sterrenbeeld Haas (Lepus). WASP-49 is een gele dwergster.

De enige echte maan Io met bovenin een duidelijk zichtbare uitbarsting van een vulkaan. Credit: NASA/JPL/University of Arizona.

In eenvoudige systemen bestaande uit een ster, een planeet en maan op korte afstand van elkaar zou een maan een stabiele baan kunnen hebben als ‘ie door vulkanische activiteit natrium en kalium uitstoot. Of dat echt het geval is bij de hypothetische maan bij WASP-49b is niet helemaal zeker, maar van de vijf onderzochte exoplaneten met een hoog natriumgehalte is dit wel de planeet met de grootste kans erop. Verder onderzoek aan de ster en z’n planeet moet daar uitsluitsel over geven. Hier het vakartikel over de waarnemingen aan WASP-49b, te verschijnen in the Astrophysical Journal. Bron: NCCR.

Grote exoplaneet ontdekt met een wel zeer langgerekte baan

De baan van HR 5183 b geprojecteerd op het zonnestelsel. Credit: W.M. Keck Observatory/Adam Makarenko.

Sterrenkundigen hebben een grote exoplaneet ontdekt – drie keer de massa van Jupiter – die een zeer langgerekte baan om z’n ster heeft. Hij heet HR 5183 b en z’n baan is zo elliptisch dat als ‘ie deel uit zou maken van ons zonnestelsel het binnenste deel zou liggen tot aan de planetoïdengordel (die ligt tussen de banen van Mars en Jupiter) en dat het buitenste deel tot ver buiten de baan van Neptunus zou liggen, de buitenste planeet in ons zonnestelsel. Er zijn wel vaker Jupiterachtige exoplaneten ontdekt met zeer eccentrische (=langgerekte) banen, maar die bevinden zich allemaal zeer dicht in de buurt van hun ster. HR 5183 b dus niet, die ligt ergens in de buitenregionen van de ster HR 5183 en dat maakt dan ook dat we hier niet met een Hete Jupiter van doen hebben. De planeet doet ongeveer 50 jaar over één omloop om de ster en da’s een record, nooit eerder werd een Jupiterachtige planeet ontdekt met zo’n lang ‘jaar’. De planeet werd ontdekt met de methode van de radiële snelheid van de ster, dat wil zeggen dat de aanwezigheid van de planeet werd verraden door de ster, die door de zwaartekrachtswerking van de planeet iets wiebelde – dat wiebelen zien de sterrenkundigen in het spectrum van de ster als een kleine rood- of blauwverschuiving, als de ster van ons vandaan resp. naar ons toe komt.

Men denkt dat HR 5183 b eerst een meer cirkelvormige baan om z’n ster had, omdat de stofschijf waaruit planeten ontstaan ook zo’n baan heeft, maar dat ‘ie door interacties met andere planeten of wellicht een andere ster die in de buurt kwam, in z’n huidige, eigenaardige baan terecht kwam. Hier het vakartikel over de waarnemingen aan HR 5183 b, te verschijnen in the Astronomical Journal. Bron: McDonald Observatorium.

NASA-baas Jim Bridenstine wil ook dat Pluto weer een planeet wordt genoemd

Pluto, gefotografeerd door de Amerikaanse New Horizons ruimteverkenner. Credit: NASA/JHUAPL/SWRI.

De discussie of Pluto wel of geen planeet is woedt nog steeds voort. Augustus 2016 nam de Internationale Astronomische Unie (IAU) in Praag het besluit op grond van een toen aangenomen definitie van het begrip planeet om Pluto de status van planeet te ontnemen en om ‘m dwergplaneet te noemen. Pluto was ontdekt door de Amerikaan Clyde Tombaugh in 1930 en het was de enige planeet die door een Amerikaan was ontdekt. Niet zo vreemd dus dat vooral in de VS geprobeerd wordt om de status van Pluto als planeet te herstellen, Pluto te rehabiliteren. En nu lijken ze daarin een belangrijke speler gevonden te hebben, die hun zaak steunt: NASA-baas Jim Bridenstine. Vorige week vrijdag was hij op het congres ‘FIRST robotics’ in Colorado en daar riep hij zonder er doekjes om te winden: “Just so you know, in my view, Pluto is a planet, and you can write that the NASA administrator declared Pluto a planet once again.”

Nou is het leuk dat Bridenstine dat roept, maar het is en blijft een mening. Er ligt een IAU-besluit en alleen als de IAU het besluit intrekt of komt met een nieuwe definitie van het begrip planeet dan kan Pluto weer planeet worden genoemd – mits Pluto dan voldoet aan die nieuwe definitie uiteraard. En dan is het grote risico dat er naast Pluto nog heel veel meer planeten bijkomen. Want dát was de reden dat er in 2006 een besluit over de definitie van het begrip planeet werd genomen, de ontdekking in de jaren ervoor van heel veel objecten in de buitenste delen van het zonnestelsel die qua grootte vergelijkbaar waren met Pluto. Bron: Space.com.

Ook gammaflitser GRB160821B blijkt een kilonova – een botsing van twee neutronensterren –  te zijn geweest

Animatie van GRB160821B op basis van HST waarnemingen. Credit: ESA /NASA /E. Troja.

Op 17 augustus 2017 werd de eerste kilonova ontdekt, een botsing van twee neutronensterren in een sterrenstelsel, ver verwijderd van de aarde. Van die botsing zagen we niet alleen de zwaartekrachtgolven (GW170817, gedetecteerd met LIGO/Virgo), maar ook de elektromagnetische straling van kilonova AT2017gfo. Een team van sterrenkundigen onder leiding van Eleonora Troja (University of Maryland, VS) heeft nu de gegevens onderzocht van een zogeheten gammaflitser die op 21 augustus 2016 verscheen, GRB160821B, een zeer kortstondige uitbarsting van gammastraling, ontdekt met NASA’s Neil Gehrels Swift Observatory in de ruimte. Dankzij de waarnemingen aan GW170817 wisten Troja en haar collega’s wat de kenmerken van een kilonova zijn en met die kennis wisten ze dat GRB160821B ook een kilonova moet zijn geweest. Deze vond plaats in een sterrenstelsel ruim twee miljard lichtjaar verwijderd van de aarde. Er zijn geen zwaartekrachtgolven van gedetecteerd.

Infrarood straling van GRB160821B vergeleken met de straling van kilonova AT2017gfo en van een andere kilonova-kandidaat, GRB130603B. Credit: E. Troja.

In 2016 zag men de infraroodstraling van GRB160821B in de weken na de gammaflits niet toenemen, zoals wel de verwachting was. Maar ook GW170817 miste zo’n toename van IR-straling, dus dat hoort kennelijk bij kilonovae. Het lijkt erop dat het resultaat van de botsing van de twee neutronensterren bij GRB160821B een magnetar was, een zware neutronenster met een zeer sterk magnetisch veld. Die magnetar zou vervolgens in elkaar zijn geklapt tot een zwart gat. Bij de botsing werd zeer veel goud en platina geproduceerd, zoals ook bij GW170817 werd waargenomen. En da’s best opvallend eigenlijk, want van magnetars dachten ze altijd dat die de productie van goud en platinum verhinderen, maar dat is kennelijk niet het geval. Hier is het vakartikel over GRB160821B, verschenen in the Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Bron: Science Daily.

Rond één op de zes zonachtige sterren draait een aardachtige planeet

NASA’s Kepler ruimtetelescoop die uitkijkt op een soort van Vincent van Gogh’s Starry Night. Credit: NASA/Ames Research Center/W. Stenzel/D. Rutter

Sterrenkundigen hebben op basis van waarnemingen gedaan met NASA’s exoplaneten-jager Kepler en ESA’s Melkwegstelsel-jager Gaia dat zo’n één op de zes op de zon lijken de sterren een op de aarde lijkende planeet herbergt. Een team sterrenkundigen onder leiding van Danley Hsu en Eric Ford (Penn State University) deed een statistisch onderzoek van de Kepler- en Gaia gegevens en daar kwam uit naar voren dat pakweg één op de zes zonachtige sterren een planeet heeft met een massa tussen drie kwart tot anderhalf keer de massa van de aarde en met omlooptijden tussen 237 en 500 dagen (omlooptijd van de aarde is bekend, toch?). Het zijn gemiddelden, dus die schatting loopt uiteen van één aardachtige planeet per twee zonachtige sterren tot één aardachtige planeet per 33 zonachtige sterren. Hier voor de liefhebbers het vakartikel over de berekeningen aan de aardachtige planeten bij zonachtige sterren van Hsu et al, te verschijnen in The Astrophysical Journal. Bron: Astronomy.now.