Maandelijks archief: augustus 2019

Bekeken door een gammabril zou de maan helderder zijn dan de zon

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Dubbelklikken voor de animatie. Credit: NASA/DOE/Fermi LAT Collaboration

Als er een bril zou bestaan waarmee je gammastraling kan zien, het meest energierijke deel van het elektromagnetisch spectrum, dan zou de maan met zo’n bril bekeken in een deel van het gammabereik helderder zijn dan de zon. Met de Large Area Telescope (LAT) aan boord van NASA’s Fermi gammasatelliet hebben Mario Nicola Mazziotta en Francesco Loparco (National Institute of Nuclear Physics in Bari, Italië) de maan bestudeerd en er gammastraling van onderzocht. Gammastraling van de maan? Yep, de maan zendt gammastraling uit. Nou ja, op een indirecte manier dan. Er valt zeer energierijke kosmische straling, afkomstig van extreme bronnen zoals zeer actieve superzware zwarte gaten in kernen van sterrenstelsels, op de maan. Die heeft geen eigen magnetisch veld dat ‘m beschermt en daarom kunnen de deeltjes van de kosmische straling – vaak protonen – gemakkelijk het maanoppervlak bereiken.

Credit: NASA/DOE/Fermi LAT Collaboration

Daar botst de straling met het regolieth op het maanoppervlak en dan ontstaat er gammastraling. Die hebben ze met Fermi’s LAT waargenomen en wel gammastraling boven een energie van 31 miljoen electronvolt, meer dan tien miljoen keer de energie die zichtbaar licht heeft. De maan is er geen scherp begrensd beeldje, maar een wazige blob aan de hemel. De duur waarmee Fermi naar de maan keek wisselde van twee maanden tot maar liefst 128 maanden (10,7 jaar) en dat zie je in de afbeelding hierboven, waarin je de gammamaan steeds helderder ziet worden – elk beeld is 5 x 5 graad. Zou je de maan megt die gammabril zien dan zou hij geen maandelijkse schijngestalten hebben, maar altijd wazig maar vol schijnen. Ja, er zou een lichte variatie zijn, maar die hangt samen met de elfjarige cyclus van de zon van diens activiteit. Want als de zon in z’n maximum zit dan is z’n magnetisch veld op z’n sterkst en dan wordt meer kosmische straling buiten het zonnestelsel gehouden, zodat er minder op de maan terecht komt. De zon zendt overigens ook gammastraling uit, óók door z’n interactie met kosmische straling in de atmosfeer van de zon, alleen betreft dat gammastraling boven de 1 miljard eV, daarin is de zon helderder dan de maan. Het magnetisch veld van de zon houdt kosmische straling onder de 1 miljard eV tegen, de straling daarboven wordt er niet door tegengehouden en die kan dan vervolgens in interactie met deeltjes in de atmosfeer van de zon weer gammastraling veroorzaken. Bron: NASA.

Zeer bijzondere supernova waargenomen van een megazware ster

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Impressie van SN2016iet. Credit: Joy Pollard/Gemini

Sterrenkundigen hebben een supernova ontdekt die in alle opzichten zeer bijzonder is. SN2016iet, zoals ‘ie heet, werd in november 2016 ontdekt met de Europese Gaia satelliet en sindsdien is ‘ie bijna drie jaar lang uitgebreid bestudeerd door een bataljon aan telescopen, zoals het MMT Observatorium in Amado, Arizona en de Magellan Telescopens in Chili. Uit dat onderzoek blijkt dat de ster die SN2016iet veroorzaakte megazwaar was, een ster van maar liefst 200 zonsmassa’s. gedurende z’n korte leven blies ‘ie 85% van die massa al geleidelijk de ruimte in, wat overbleef bewaarde ‘ie tot z’n supernova-explosie. Ook die explosie is in alle opzichten bijzonder, qua helderheid, spectrum, chemische samenstelling. Zelfs z’n lokatie is bijzonder: ver van de kern (54.000 lichtjaar) van een – tot voor kort onbekend – dwergstelsel, dat op 1 miljard lichtjaar afstand van de aarde staat.

SN2016iet voor en na z’n verschijnen september 2014 en juli 2018. Credit: Center for Astrophysics.

Het lijkt erop dat de sterrenkundigen voor het eerst een echte ‘pair-instability supernova‘ hebben waargenomen, een supernova van een zeer zware ster die leidt tot de collaps van de kern tot een zwart gat – zie ook mijn overzicht van typen supernovae. In The Astrophysical Journal hebben ze er een vakartikel over gepubliceerd. Door studie aan supernovae zoals SN2016iet hopen de sterrenkundigen meer te weten te komen over deze bijzondere vormen van exploderende sterren. Bron: CfA.

Jupiter’s kern mogelijk vervormd door een gigantische inslag in vroege zonnestelsel

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Impressie van een jonge Jupiter, die botst met een andere planetaire embryo. Credit: Astrobiology Center, Japan

Waarnemingen met NASA’s Juno ruimteverkenner laten zien dat de kern van Jupiter niet klein en compact is, maar mogelijk groter, met een lagere dichtheid en wazig (Engels: ‘fuzzy’). De oorzaak van die kern is volgens onderzoekers van de Universiteit van Zürich en de NCCR PlanetS dat Jupiter kort na z’n vorming in het vroege zonnestelsel (zo’n 4,5 miljard jaar geleden) een enorme inslag moet hebben meegemaakt. Juno draait sinds juli 2016 om de grote gasreus heen en daar heeft ‘ie onder andere metingen aan het zwaartekrachtsveld van Jupiter gedaan. Die laten zien dat de kern anders is dan men voorheen dacht. Zo  bestaat ‘ie niet alleen uit rotsen en ijs, maar ook uit waterstof en helium en is er een geleidelijke overgang naar de mantel.

(Credit: Shang-Fei Liu)

Op grond van simulaties, waarvan je hierboven enkele fragmenten ziet, komen de onderzoekers tot de conclusie dat er een gigantische inslag moet zijn gebeurd toen Jupiter pas gevormd was. Die jonge Jupiter had nog een compacte solide kern, maar door de frontale botsing met een andere planetaire embryo, die pakweg tien keer de massa van de aarde moet hebben gehad, vond er een mix plaats van de kern met de mantel en veranderde de samenstelling van de kern. Vandaag verschijnt er in Nature een artikel over het onderzoek. Bron: NCCR.

Astroblogs in de clinch met het ANP en Permission Machine – deel 3

Geplaatst op door Arie Nouwen
25

Alle sterrenfoto’s zijn verwijderd – snif snif… Credit: pixabay.

De ontdekking dat één van die foto’s, waarvan het ANP meende eigenaar te zijn en mij sommeerde om een flink bedrag in hun kas te spekken voor onrechtmatig gebruik ervan, van de NASA is en niet van het ANP heeft in ieder geval geleid tot het intrekken van die claim – de claim van de andere foto van de R.C. Byrd radiotelescoop van Green Bank blijft staan ! Aldus een mail die ik vanmiddag van het ANP mocht ontvangen. Er staat echter ook in te lezen: “Ik raad u aan om zeker de andere foto’s op uw website en server te controleren, indien u deze niet heeft aangekocht of als u geen rechtstreekse (getekende) toestemming van het agentschap of de fotograaf voor heeft, kunt u deze beter verwijderen.” En dat klinkt als een serieus te nemen dreigement, dat ze met hun zoekmachines (die dus kennelijk kunnen falen) ook de rest van de Astroblogs af zullen struinen naar onrechtmatig materiaal. Op grond daarvan ben ik even overgegaan tot een drastische maatregel, namelijk het verwijderen van álle foto’s van voor 29 juli 2019 – de dag dat ik het eerste schrijven van het ANP en Permission Machine ontving. Het betrof meer dan 100.000 (!) foto’s [1]We hebben afgelopen 14 jaar pakweg 15.000 Astroblogs gepubliceerd. Mmm, dus meer dan zes foto’s gemiddeld per blog. Hebben we dan zoveel foto’s per blog? Nee, zoveel zijn er niet … Continue reading op de server, foto’s waarvan ik niet voor 100% met zekerheid kan vaststellen dat die allemaal de juiste credits en toestemmingen hebben. Ik kan ze laten staan, maar dan vrees ik m’n nachtrust, dromend van ome John die honderden ANP-foto’s heeft aangetroffen, brrrrr…. Het verwijderen van de foto´s van de server (die we uiteraard wel ergens in backup hebben staan) leidt tot dit soort droevige situaties:

Mocht je nog wel foto’s zien dan komt dat omdat ze nog in de cache van je browser staan, op de server zijn ze verwijderd. Het (tijdelijk) verwijderen van de foto’s is een maatregel die eerder ook al door Scientias is gedaan, toen zij ook in aanvaring kwamen met het ANP en PM. Na vandaag zullen we stapje voor stapje die foto’s langslopen en kijken of ze allemaal credit-waardig zijn, een immens karwei, maar het is niets anders. Samen met de auteurs van blogs zullen we kijken of de immense hoeveelheid foto’s ‘veilig’ is en weer teruggeplaatst kunnen worden. Komende tijd een visueel weinig aantrekkelijke Astroblog, maar dat hebben jullie aan het ANP/PM te danken, het is niet anders.

References[+]

References
↑1 We hebben afgelopen 14 jaar pakweg 15.000 Astroblogs gepubliceerd. Mmm, dus meer dan zes foto’s gemiddeld per blog. Hebben we dan zoveel foto’s per blog? Nee, zoveel zijn er niet gemiddeld te zien in de blogs. Maar stel dat we in een Astroblog één foto hebben gebruikt van bijvoorbeeld 1500 x 626 pixels, dan slaat WordPress meerdere varianten van die ene foto op de server op, een maximale versie, een versie van 500 x 400 om in de blog te gebruiken en een thumbnail versie. Kijk zo krijg je al snel meer dan 100.000 foto’s. 😀

Astroblogs in de clinch met het ANP en Permission Machine – deel 2

Geplaatst op door Arie Nouwen
25

Credit: Messenger magazine / NASA.

Sinds mijn blog over onze affaire met het ANP en Permission Machine hebben we veel reacties binnengekregen met steunbetuigingen en adviezen. Dat doet ons heel goed zoveel positieve reacties terug te krijgen. Gisteravond mailde collega-Astroblogger Enceladus mij voor wat adviezen – waarvoor dank! – en daarin herinnerde hij mij eraan dat de NASA altijd foto’s van hen toestaat, mits je de NASA als bron erbij vermeldt. Nou hadden we van één van de door ons gebruikte foto’s al vastgesteld wie de fotograaf was, Jim Lo Scalzo, die de foto van de Robert C. Byrd radiotelescoop van Green Bank heeft gemaakt. Maar van die andere (van voormalig NASA-baas Charles Bolden) konden wij vorige week de fotograaf niet vaststellen. Mmmm, als de NASA nou eens die foto heeft gemaakt, dacht ik na het mailtje van Enceladus. Ik ben toen gaan spitten op internet en wat kwam ik na tien minuten tegen? Dit artikel:

NASA’s Hidden Figures Helped Us Boldly Go Where No Man Has Gone Before

En wie zien we in het bijschrift van de foto als maker staan? Bill Ingalls, de officiële fotograaf van de NASA. Hier is de foto te zien op de officiële Flickr website van de NASA. En zoals Enceladus mij mailde mag je NASA-foto’s zonder toestemming gebruiken. Op hun website daarover valt te lezen:

“NASA content (images, videos, audio, etc) are generally not copyrighted and may be used for educational or informational purposes without needing explicit permissions. NASA should be acknowledged as the source of the material.“

Dat hadden wij ook keurig netjes in onze blog gedaan, als credits de NASA vermelden. Keurig netjes gehandeld conform de regels van de NASA. En nou begint ’t gelijk interessant te worden. Het ANP beschuldigt ons bij monde van Permission Machine van het onrechtmatig gebruik van hun foto van Charles Bolden. Ik citeer even uit hun schikkingsvoorstel d.d. 29 juli 2019: “Onlangs werd door ons geconstateerd dat u gebruikmaakt van een of meerdere foto’s van het Algemeen Nederlands Persbureau B.V. (ANP). […] U hebt een licentie (lees: toestemming) van het ANP nodig om de foto(’s) te mogen gebruiken. Uit onze gegevens blijkt niet dat u die toestemming hebt. Daardoor pleegt u een inbreuk op de auteursrechten van het ANP, zijn licentiegevers en/of zijn fotografen.” Het ANP zegt dus dat zij de eigenaar zijn van de foto van Charles Bolden en dat wij daarom inbreuk maken op de auteursrechten van het ANP. Ehhh… het ANP is helemaal niet de eigenaar van de foto, dat is de NASA! En wij hebben helemaal geen inbreuk gemaakt op de auteursrechten van de fotograaf! Kortom, naar mijn stellige mening is hier sprake van smaad/laster door het ANP, want wij worden door hen ergens ten onrechte van beschuldigd. Graag jullie reacties voor deze interessante wending van de zaak, hoe we hierin verder kunnen handelen. 😀

Ad Astra! Dr. Franklin Chang Díaz licht VASIMR(R) toe in kort Q&A

Geplaatst op door Angele van Oosterom
Beantwoorden

Zevenvoudig ISS astronaut en CEO van Ad Astra Rocket Company Dr. Franklin Chang Diaz heeft recent enkele vragen van mij beantwoord over de VASIMR(R) plasma motor en de commerciële toepassingen. Met zijn antwoorden licht Chang Díaz de huidige stand van zaken toe betreffende de VASIMR(R), de Ocelot, een concept space-tug (sleepboot) voor ruimteafval, en de toegevoegde waarde van een fusie motor. Dr. Franklin Chang Díaz werkt(e) 40 jaar lang met hart en ziel aan de VASIMR(R), ‘variable specific impulse magnetoplasma rocket’. Op 12 januari 2018 heb ik uitgebreid beschreven over het werk aan de VASIMR(R)* in een tweedelige astroblog. O.a. voormalig NASA hoofd Charles Bolden, en vele NASA collega astronauten  waaronder oud Apollo astronaut Tom Stafford, stonden mede aan de wieg van deze raketmotor die ook wel de voorloper van de fusieraket wordt genoemd. Momenteel is men bij Ad Astra Rocket Company druk bezig met de 100 uur duurtest van de VASIMR(R) en men hoopt bij Ad Astra deze in een aantal maanden te completeren. Het zou de kroon zijn op het werk van Ad Astra, de VASIMR(R) is echt hun vlaggeschip project en het team is vastberaden om hier een succes van te maken. Verder is het bedrijf ook nog druk bezig met integratie van enkele essentiële componenten in de VX-200SS prototype motor. Lees verder →

Astroblogs Nieuwsbrief tikkeltje aangepast

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Astroblogs, woehaha…


De abonnees op de wekelijkse nieuwsbrief van de Astroblogs zullen vorige week gemerkt hebben dat die iets is aangepast. Dat wil zeggen dat dat stijl van de nieuwsbrief anders is én dat de dag van de week van bezorging anders is, niet meer op maandagochtend, maar nu op donderdagochtend. Die andere stijl komt doordat er een andere plugin actief is om de nieuwsbrief te verzorgen. We hadden Mailchimp, maar die kon maar maximaal tien blogs per week verzenden, terwijl we vaak meer dan 20 blogs in een week hadden. Mailpoet is de nieuwe plugin voor de nieuwsbrieven en die heeft geen maximum. Ik moet nog wel even uitzoeken hoe die exact de nieuwe Astroblogs kan opnemen die sinds de verzending van de vorige nieuwsbrief zijn verschenen, wellicht dat er door het uitzoeken soms nog wat dingen dubbel gaan. Voordeel van Mailpoet is ook dat bij alle Astroblogs nu een afbeelding verschijnt, bij Mailchimp kreeg ik dat niet voor elkaar. Kortom, een nieuwe nieuwsbrief van de Astroblogs. Nieuwsgierig geworden en nog geen abonnee? Kijk dan hier en meld je aan!

De Komeet

Geplaatst op door Arie Nouwen
1


‘De Komeet’. Dat kan niets anders zijn dan de komeet 67P-Churyumov-Gerasimenko, die door de Europese missie Rosetta is onderzocht, welke vijf jaar geleden samen met z’n Philae bij de komeet arriveerde. Op basis van maar liefst 400.000 foto’s van de komeet, die door de ESA in 2017 zijn gepubliceerd, hebben bewegingsontwerper Christian Stangl en componist Wolfgang Stangl een schitterende video gemaakt van de missie, hieronder te bewonderen. Licht uit, spot/geluid aan. Oh ja, onder de video nog een nieuwtje over 67P, een recente ontdekking.

the Comet from Christian Stangl on Vimeo.

Dan nog dat nieuwtje: komeet 67P blijkt een piepklein maantje te hebben, een zogeheheten ‘moonlet’ van vier meter doorsnede (de komeet zelf is pakweg 4 km doorsnede). Enkele maanden terug bestudeerde de astrofotograaf Jacint Roger uit Spanje foto’s van 67P en na wat beeldbewerking viel hem op dat op foto’s die door  Rosetta’s OSIRIS narrow-angle camera op 21 juni 2015 waren gemaakt telkens een wit puntje om de komeet vloog, hieronder een foto ervan, hier de bewegende beelden ervan. Onderzoeker Julia Marín-Yaseli de la Parra heeft ‘m Churrymoon genoemd. 😀 Het brokstuk moet waarschijnlijk een keertje zijn losgelaten van de komeet, toen die door de nadering tot de zon actief begon te worden en gas en stof begon uit te spuwen. In ieder geval tot 23 oktober 2015 had Churrymoon een baan om de komeet heen.

in de cirkel de ‘moonlet’ van komeet 67P. Credit: ESA /Rosetta /MPS/OSIRIS /UPD/LAM/IAA/SSO/INTA/UPM/DASP/IDA/J. Roger (CC BY-SA 4.0).

Bron: Vimeo + ESA.

Meer bekend over binnenste van de Velapulsar dankzij z’n vreemde haperingen

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Artistieke impressie van het binnenste van een pulsar. Credit: Carl Knox, OzGrav ARC Centre of Excellence for Gravitational Wave Discovery.

Pulsars zijn zeer snel ronddraaiende neutronensterren – zeer compacte objecten van pakweg een zonsmassa in een bolletje van zo’n 20 km doorsnede – die elektromagnetische straling in bundels de ruimte in sturen, waarvan er eentje naar de aarde is gericht. De rotatie van pulsars is zeer constant, maar in 5% van de gevallen vertoont de pulsar af en toe een hapering, een ‘glitch’ zoals dat in het Engels heet. Ze beginnen dan sneller te draaien, hetgeen veroorzaakt wordt doordat delen van de binnenkant van de pulsar naar buiten bewegen. Recent hebben sterrenkundigen de hapering van de bekende Velapulsar bestudeerd, die op 1000 lichtjaar afstand staat in het zuidelijke sterrenbeeld Zeil, en daaruit blijkt de hapering vreemder te zijn dan eerst gedacht. De Velapulsar is een favoriete pulsar, want z’n hapering is heel periodiek, die treedt om de drie jaar op. Bij de laatste hapering, die in 2016 optrad, zagen Greg Ashton (Monash School of Physics and Astronomy) en z’n team dat er kort vóór de hapering met de versnelling eerst een vertraging in de rotatie plaatsvond. Vervolgens bleek de voorspelde versnelling nóg sneller te verlopen dan verwacht. Op grond van de waarnemingen denken Ashton en z’n collega’s dat ze meer kunnen zeggen over het binnenste van pulsars. Ze denken dat die uit drie componenten bestaat. Een van deze componenten, een soep van superfluïde neutronen in de binnenste laag van de korst, beweegt eerst naar buiten en raakt de stijve buitenste korst van de ster, waardoor deze omhoog komt. Nu blijkt dat er nog een tweede superfluïde soep is, die vanuit de kern komt, die de eerste soep inhaalt, waardoor de rotatie van de pulsar weer vertraagt. In Nature Astronomy verscheen dit vakartikel over het onderzoek aan de haperingen van de Velapulsar. Bron: Eurekalert.

Methaan op Mars niet afkomstig van erosie van rotsen door de wind

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Is de aanwezigheid van methaan op Mars een signaal dat er leven is? Credit: Universiteit van Newcastle/Jon Telling et al.

Onderzoekers van de Universiteit van Newcastle in Engeland hebben aangetoond dat het methaan in de atmosfeer van Mars niet primair kan zijn ontstaan door de erosie van rotsen door de wind, waarbij methaan dat ingesloten is vrij komt. Dat er methaan in de ijle atmosfeer van Mars voorkomt is al in 2003 aangetoond en sindsdien is duidelijk geworden dat het lokaal en tijdelijk kan variëren. Het methaan kan twee bronnen hebben: geologische processen en biologische processen. Met name die laatste variant is interessant, want als dat op Mars het geval zou zijn dan zou dat duiden op het bestaan van leven op Mars. De onderzoekers, die onder leiding stonden van Jon Telling, bestudeerden foto’s van het oppervlak Mars, gemaakt door satellieten die om Mars cirkelen, zoals de Amerikaanse MRO. Op basis daarvan kon men een inschatting maken van de snelheid van de erosie door de wind en dat gaf de onderzoekers weer genoeg informatie over het wel of niet vrijkomen van methaan uit ‘inclusies’ en scheuren in rotsformaties. Zou winderosie daadwerkelijk een mechanisme voor het vrijkomen van methaan op Mars zijn dan zou er in die rotsen op Mars meer gas moeten zitten dan de hoeveelheden koolwaterstoffen in de zachte soorten leisteen op aarde. Of het resultaat van hun onderzoek betekent dat de biologische oorzaak van het methaan nu meer kans maakt kunnen de onderzoekers niet zeggen. In Scientific Reports verscheen dit vakartikel over het onderzoek. Bron: Eurekalert.