25 juli 2024

Vanaf vandaag is de Nebraschijf te bezichtigen in het Drents Museum

Hemelschijf van Nebra (Saksen-Anhalt), ca. 1600 v.Chr., brons en goud, diameter 31 centimeter, copyright Staatsbureau voor erfgoedbeheer en archeologie Saksen-Anhalt. Foto: D.Bachmann/Wikipedia.

Vanaf vandaag tot en met 18 september 2022 presenteert het Drents Museum de eerste realistische weergave van de nachtelijke hemel: de Nebraschijf. Het unieke archeologische object dateert uit de bronstijd en heeft sinds 2013 UNESCO erkenning als Documentair en digitaal erfgoed en staat op de lijst van het ‘Memory of the World Register’. De schijf behoort tot de collectie van het Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle (Duitsland) en wordt zeer zelden uitgeleend. Het Drents Museum heeft met de tentoonstelling De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel een primeur in handen. Het zeldzame object is voor het eerst in Nederland te zien.

De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel
In de tentoonstelling maken bezoekers een reis van Nederland naar Nebra, waar de schijf is gevonden. Tijdens deze reis maken ze kennis met vondsten en met gebruiken uit de bronstijd. Samen met de bezoekers wordt gezocht naar het antwoord op de vraag waarom mensen al duizenden jaren lang geïnteresseerd zijn in de sterrenhemel. ‘De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel’ is te zien in de Abdijkerk van het Drents Museum. De met goud ingelegde bronzen hemelschijf is in 1999 gevonden in Nebra in de Duitse deelstaat Saxen-Anhalt. De schijf dateert van circa 1750 v.Chr. en is rond 1600 v.Chr. als offer in de grond begraven. De Nebraschijf toont de eerste realistische weergave van de nachtelijke lucht. De hemel is natuurgetrouw met sterren als stralende punten afgebeeld en niet als goden of mythische dieren. De schijf diende waarschijnlijk als een soort van kalender en laat zien dat men in de bronstijd over kennis van de sterrenhemel beschikte. Dit sleutelvoorwerp stelt ons in staat de Europese bronstijd in een totaal nieuw licht te zien.

Religieuze betekenis
Hoogstwaarschijnlijk heeft de hemelschijf van Nebra naast een praktische ook een religieuze betekenis gehad. Dat blijkt uit het feit dat het object als offer in de grond is begraven. Daarnaast zijn er in de loop der jaren veranderingen aan de schijf aangebracht. Zo zijn ‘horizonbogen’ toegevoegd die de zonsopgangs- en zonsondergangspunten van de zonnewendes aan de horizon ter plaatse aangeven. Later is een boot op de schijf gezet, omdat men destijds dacht dat de zon en maan werden voortgetrokken door een boot. Dit is ook te zien op talloze rotsgravures en bronzen vondsten.

Topstuk Europese archeologie
Het unieke archeologische object heeft sinds 2013 UNESCO erkenning als Documentair en digitaal erfgoed en staat op de lijst van het ‘Memory of the World Register’. De Nebraschijf behoort tot de absolute topstukken van de Europese archeologie. Het maakt deel uit van de archeologiecollectie van het Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle (Duitsland) en wordt zeer zelden uitgeleend. Het is dan ook zeer bijzonder dat dit speciale object gedurende zes weken in Assen getoond wordt. Tot en met 17 juli 2022 was de hemelschijf te zien in de tentoonstelling ‘The world of Stonehenge’ in het British Museum in Londen.

Activiteiten rond Nebraschijf
Bij de tentoonstelling is een uitgebreid activiteitenprogramma op de zondagen 7 en 14 augustus. In samenwerking met ASTRON (Nederlands instituut voor radioastronomie) zijn er op die dagen familielezingen van universitair docent astronomie André Offringa. Bovendien staat er op zondag 14 augustus in de Statenzaal een Mobiel Planetarium, een opblaasbare koepel van 3,5 meter hoog en 6 meter doorsnede waarin aan de binnenkant interactieve films worden geprojecteerd van de sterrenhemel en al het moois in het heelal. Ook zijn er workshops waarbij bezoekers helpen bij het bouwen van een zonnewijzer en is er de mogelijkheid om een handige ‘tool’ te knutselen die te maken heeft met de fasen van de maan.

De tentoonstelling De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel in het Drents Museum komt tot stand in samenwerking met het Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle (Duitsland). De tip voor deze Astroblog kwam van lezer Gerrit van de Veen, waarvoor dank! Bron: Drents Museum.

Share

Comments

  1. Zij zien er méér in (realistische weergave van de nachtelijke lucht, natuurgetrouw met sterren, kalender, horizonbogen) dan ik.

  2. De hoek van beide horizonbogen met elkaar, de afbeelding van vermoedelijk de Pleiaden en de dubbele link met een soortgelijke schjf uit een grafheuvel bij Stonehenge wijzen inderdaad op een astronomisch doel. Een mobiele en simpele kalender, maar ook religieus vermoedelijk.

    Zie evt de Engelse wiki voor de Nebra sky disc:
    https://en.wikipedia.org/wiki/nebra_sky_disc

    Ik had nog nooit van deze schijf gehoord. Heel interessant!

  3. Mijn eerdere reactie is weg, ik zal wel iets fout hebben gedaan toen ik hem aanpaste.

    De hoek die beide horizonbogen met elkaar maken, de vermoedelijke afbeelding van de Pleiaden en de dubbele link met een soortgelijke schijf uit een grafheuvel bij Stonehenge, wijzen er inderdaad op dat deze schijf naast een religieuze betekenis ook een astronomisch doel diende.

    Ik had er nog nooit van gehoord, dank weer voor een interessante blog.

    Mijn info komt van https://en.wikipedia.org/wiki/Nebra_sky_disc en ook van de daar gelinkte video in voetnoot 29 https://youtu.be/j47p5n5rF6Y

  4. Paul Bakker zegt

    Interessant. Goede reden om het Drents Museum in Assen weer een keer te gaan bezoeken ergens komende weken!

Speak Your Mind

*