Het was op 10 januari 1946 – gisteren precies 71 jaar geleden – dat moonbouncing begon, het zenden van radiosignalen naar de maan en de weerkaatste signalen vervolgens weer ontvangen. Het was de Amerikaanse marine die dat moonbouncing deed in het kader van Project Diana.
Vanaf een laboratorium op het militaire Camp Evans in Wall Township, New Jersey (VS) zonden John H. DeWitt en E. King Stodola die dag met een gemodificeerde SCR-271 radar set uit de tweede wereldoorlog een signaal van 3 kilowatt bij een frequentie van 111,5 MHz in pulsen van 1/4e seconde naar de maan.
De radarantenne van Project Diana. Credit: NASA
Dat signaal werd 2,5 seconde later opgepikt door de dipoolantenne van de basis. Dat was de tijd die het signaal nodig had om de 768.000 km lange reis (heen en weer naar de maan en terug) af te leggen. Met dit experiment werd ook de basis gelegd voor de radar sterrenkunde, waarbij radiosignalen naar een hemellichaam worden gezonden om na terugkaatsing weer te worden ontvangen. Dat gebeurt vandaag de dag nog steeds, zoals bij planetoïden die dicht bij de aarde komen, zodat meer over hun omvang en vorm bekend wordt. Moonbouncing wordt vandaag de dag ook gebruikt voor artistieke doeleinden, zoals de visual moonbounce van kunstenaar en Astroblog-auteur Daniela de Paulis, waarbij afbeeldingen naar de maan worden gezonden en weer ontvangen. Bron: deze tweet. Voor deze blog is ook gebruik gemaakt van de info over project Diana hier.
De radioschotels van het Europese VLBI Network zijn aan elkaar verbonden en aan de 305-m William E. Gordon Telescope van het Arecibo Observatory in Puerto Rico. Samen hebben ze de exacte positie bepaald van FRB121102 in zijn sterrenstelsel. Credit: Danielle Futselaar (www.artsource.nl)
Astronomen hebben de exacte locatie vastgesteld van een zogeheten fast radio burst (FRB). Deze FRB’s zijn snelle radioflitsen met een raadselachtige oorsprong, waarvan nu voor het eerst het gast-sterrenstelsel is geïdentificeerd. Het onderzoeksteam (met astronomen van ASTRON, JIVE, Universiteit van Amsterdam en Universiteit Leiden) heeft het resultaat vandaag gepresenteerd op de winterbijeenkomst van de American Astronomical Society (AAS) in Grapevine, Texas, VS. Het onderzoek is gepubliceerd in drie artikelen in Nature en Astrophysical Journal Letters.
Met hun bevindingen hebben de astronomen bewezen dat de repeterende FRB 121102 een extragalactische oorsprong heeft. Zowel de exacte afstand van het gast-sterrenstelsel waar FRB 121102 vandaan komt als de totale energie die de flits produceert is nauwkeurig vastgesteld.
Met de 8-m Gemini telescoop op Mauna Kea is de roodverschuiving gemeten van het sterrenstelsel, waarin FRB121102 plaatsvond. Dat stelsel blijkt 3 miljard lichtjaar ver weg te liggen. Credit: Danielle Futselaar (www.artsource.nl)
FRB’s zijn slechts een fractie van een seconde zichtbaar en waren sinds ze een decennium geleden voor het eerst opdoken een raadsel. De precieze lokalisatie vergde de inzet van de Arecibo-telescoop en een groep samenwerkende radiotelescopen, op grote afstand van elkaar. Met dit zogeheten European VLBI Network (EVN) konden na de aanvankelijke waarneming van de FRB met de Amerikaanse VLA-radiotelescoop, beelden worden gemaakt met een factor tien grotere nauwkeurigheid. Zsolt Paragi van JIVE, waar de EVN-dataprocessor staat, licht toe: “We kunnen met EVN gebeurtenissen aan de hemel zien die een duizendste van een seconde duren met een nauwkeurigheid van ongeveer tien milliboogseconden, wat is te vergelijken met de schijnbare grootte van een tennisbal in New York, gezien vanuit Dwingeloo.”
De schotels van de Karl G. Jansky Very Large Array hebben de positie kunnen vaststellen van FRB 121102 in diens ‘moeder-stelsel’. Credit: Danielle Futselaar (www.artsource.nl)
Met de Gemini North-telescoop op Hawaï is het spectrum van het gaststerrenstelsel bepaald en daarmee de roodverschuiving van het licht. De bron blijkt op een afstand van drie miljard lichtjaar te staan. “Daarmee hebben we het bewijs geleverd dat de bron zich diep in de extragalactische ruimte bevindt,” zegt Cees Bassa van ASTRON. Maar een nieuw raadsel heeft zich alweer aangediend. Het sterrenstelsel waar de snelle radioflits vandaan komt is een klein en zwak dwergsterrenstelseltje.
Het dwergstelsel bevat relatief weinig verrijkt gas, waardoor er veel zwaardere sterren kunnen gevormd dan in onze Melkweg. “Mogelijk is de snelle radioflits afkomstig van het ineengestorte overblijfsel van zo’n zware ster,” zegt coauteur Jason Hessels (ASTRON, Universiteit van Amsterdam). Maar een alternatieve hypothese is dat de FRB’s worden gegenereerd in de nabijheid van een zwart gat dat gas uit zijn omgeving opslokt. Om hier uitsluitsel over te krijgen is meer onderzoek nodig met de beste radio-, optische, röntgen- en gammatelescopen die voorhanden zijn. Hessels wil de regelmatigheid in het signaal gaan onderzoeken met de Arecibo-radiotelescoop. Daarmee zou hij kunnen vaststellen dat de flits afkomstig is van een roterende neutronenster. Bron: Astronomie.nl.
De NASA heeft een pagina op de bekende website GIPHY gelanceerd die vol staat met ruimte-gerelateerde giphy’s, plaatjes van ruimtevaart en sterrenkunde met beweging, animatie erin – de extensie van die afbeeldingen is ‘gif’, vandaar de naam. Iedereen die dat wil kan zelf ook giphy’s opsturen. Op het moment dat ik dit schrijf staan er al 5076 op de pagina, maar dat aantal groeit snel. Er staan werkelijk juweeltjes van giphy’s op, die je kunt liken of van commentaar kunt voorzien. Je moet er zelf ook maar eens gaan neuzen en als je wilt er een eigen bijdrage leveren. Bron: NASA op GIPHY.
Ja, hoor, hij is er weer: de astronomiekalender voor het nieuwe jaar 2017. Een handige en leuke kalender voor iedereen die zich interesseert in wat er aan de sterrenhemel te zien is. Naast een gebruikelijke kalender is dit een kalender die hemelverschijnselen en bijzondere astronomische gebeurtenissen vermeldt. Meestal gaat het om verschijnselen die met het blote oog vanuit Nederland en België te zien zijn, zoals samenstanden van planeten.
De fases van de Maan zijn elke maand snel te overzien en worden met symbolen weergegeven. Bij elke maand staat een mooie astrofoto.
Het is een maandkalender op A4-formaat, om op te hangen.
De kalender is te verkrijgen voor 9,50 euro per stuk + 4,50 euro verzendkosten.
De verzendkosten zijn ongeacht het aantal, dus 1 voor €14,-, twee voor €23,50, drie voor €33,-, etc).
Wil je de astronomiekalender 2017 graag hebben? Stuur dan een berichtje naar mij (Paul) op adres pr.bakker[apestaartje]tele2.nl
De donkere dagen voor Kerst naderen weer, dus dan komen ook allerlei suggesties boven drijven om het allemaal nog gezelliger te maken. Afgelopen vrijdag hadden we het bijvoorbeeld nog over de death star voor in de top van de kerstboom. Vandaag kwam ik een ander idee tegen, een erg leuke en kosmisch zeer verantwoorde gimmick: stropdassen en jurken met een print in de vorm van zwaartekrachtsgolven. 😀 Februari dit jaar maakten wetenschappers van de Advanced LIGO detector in de Verenigde Staten bekend dat ze voor het eerst zwaartekrachtsgolven hadden ontdekt, GW150914 genaamd. De rimpels in de ruimtetijd werden gemeten met de detectoren in Hanford en Livingston, rimpels die we nu terugzien in de stropdassen en jurken van Shenova. Hierboven een stropdas met zwaartekrachtsgolf-print, hieronder een jurk met dezelfde print.
Credit: Shenova / CALTECH/MIT/LIGO LAB
De stropdas kost € 47,05, de jurk eh… $ 179 – oeps! Nou ja, je hebt dan wel een zeer exclusieve print, van rimpels in de ruimtetijd veroorzaakt door de botsing van twee zware zwarte gaten op 1,4 miljard lichtjaar verwijderd van de aarde. Wie wil dat nou niet voor kerst hebben? Bron: Shenova.
Op dinsdagavond 8 november staat er een nieuwe activiteit op het programma van Volkssterrenwacht Bussloo: Astro College. Het lijkt op het bekende programma “College Tour” met Twan Huys. Deze avond is speciaal georganiseerd voor iedereen van 16 tot 21 jaar. Ouders, donateurs en andere belangstellenden zijn ook van harte welkom.
Net zoals in het programma College Tour is er een gast die centraal zal staan; ditmaal is dat Daniëlle Futselaar, een astronomisch illustrator. Daniëlle zal worden geïnterviewd door Astrid Eeuwes en er wordt ingezoomd op interessante vraagstukken. Vanuit het publiek is er de mogelijkheid om vragen te stellen en actief deel te nemen aan het interview. Dit alles wordt aangekleed met een presentatie waarop haar foto en illustratiemateriaal te zien zal zijn.
Daniëlle Futselaar en talloze illustraties die ze gemaakt heeft.
Danielle Futselaar – één van de auteurs op de Astroblogs – is inmiddels een wereldwijde bekende illustrator. Zij maakt in opdracht van bijvoorbeeld NASA en het SETI instituut de prachtigste afbeeldingen van sterren en planeten bij publicaties en berichtgevingen. Als er bijvoorbeeld een nieuwe planeet is ontdekt waarover een persconferentie wordt gegeven, krijgt Danielle de informatie over de ster of planeet en illustreert zij hoe dat eruit zou kunnen zien. Waarom doet ze dat? Hoe doet ze dat? Waar bestaat de informatie uit die zij krijgt? Waarom was zij te gast in Amerika en ontmoette zij vooraanstaande wetenschappers? Maar ook, wat heeft haar bekendheid haar allemaal gebracht in de astronomie? Deze vragen zullen in het interview uitgebreid aan bod komen. Het publiek zal toeschouwer en mede-interviewer zijn van een gedreven persoonlijkheid met een bijzondere interesse in astronomie, die dat met haar werk, haar bedrijf Artsource ten uitvoering kan brengen. Er zullen veel mogelijkheden zijn voor het publiek om vragen te stellen en deel te nemen aan het gesprek. Het is de bedoeling dat het een informatieve en toegankelijke avond zal zijn.
De avond begint om 19.30 uur en de entreeprijs is € 2,-. Heb je interesse in het bijwonen van deze avond stuur dan mail naar info@volkssterrenwachtbussloo.nl. Je ontvangt dan meer informatie en een bevestiging per mail. Deze avond is speciaal bedoeld voor geïnteresseerden van 16 tot 21 jaar. Ouders, donateurs en andere belangstellenden zijn ook van harte welkom.
Naast deze speciale activiteit is de sterrenwacht iedere vrijdagavond geopend voor het publiek met een actuele voordracht en bij helder weer gelegenheid om zelf met diverse telescopen naar de sterrenhemel te kijken. Meer informatie over de activiteiten van de Volkssterrenwacht Bussloo is te vinden op de website www.volkssterrenwachtbussloo.nl of telefonisch via (0571) 262006.
Komende vrijdag 30 september komt er een einde aan de missie van de Europese ruimteverkenner Rosetta, als ‘ie een zachte crash gaat maken op Deir el-Media, een plek gelegen op de kop van komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. De komeet – kortweg 67P genoemd, afgelopen twee jaar door de uitstoot van gassen zo’n 2 tot 4 meter slanker geworden – is afgelopen twee jaar uitvoerig bestudeerd door Rosetta en korte tijd ook door Philae, die op 12 november 2014 als eerste menselijke instrument ooit op een komeet landde. Aan de vooravond van die landing, die we als redactie van de Astroblogs vanuit Darmstadt rechtstreeks mochten bijwonen, kwam de Europese ruimtevaartorganisatie ESA met een artistieke video, genaamd Ambition. En nu aan de vooravond van het einde van Rosetta’s missie komt de ESA opnieuw met het vervolg op die video, Ambition Epilogue. De video is gemaakt door Maciej Jackiewicz en we zien in de video net als in Ambition Aisling Franciosi, ook wel bekend uit The Fall en Game of Thrones. Kijken!
Gisteren, ergens aan het einde van de middag ging de telefoon “Hallo Danielle, met Evelien, van ‘De Staat van Stasse van Radio 2. Zou jij eventueel bereid zijn om verslag te geven van
