Van “scheelkijker” naar Verrekijker!

8×30 verrekijker in vergevorderde staat van ontleding!

Verrekijkers en amateursterrenkunde gaan al vele decennia, zij het vaak ietwat ongemakkelijk, hand in hand. Wijs mij een amateur-astronoom aan, danwel beginnend danwel ouwe rot, die niet ergens in een stoffig donker hoekje zo’n ding heeft rondslingeren. Verrekijkers zijn zelden in gebruik als eerstelijns astro-instrumenten en vervullen derhalve in de wereld der praktiserende amateur hemelgluurders een beetje de rol van het ondergeschoven optische kindje.

Begrijpelijk, want vergeleken met een “echte telescoop” wordt een verrekijker vooral door nieuwelingen in de astrobizzz heel vaak gezien als een optisch speelgoedje voor “aardse zaken”, nuttig voor de pleziervaart of alleen maar geschikt voor het observeren van vogels e.d. Een vraag die ik meer dan regelmatig te horen krijg is of  en hoe dan je zo’n “vogelkijker” (want zo staat het toch op de verpakking) ook kunt gebruiken voor het waarnemen van de sterren?? Eh…..nou, je neemt het kreng mee naar buiten als het donker c.q. helder is en vervolgens kantel je het geval een graadje of 45 in opwaartse richting de sterrenhemel….et voila….het feest kan beginnen! Verrekijkers en de sterrenhemel….een onderschatte edoch hemelse combinatie!!!!

Een goede verrekijker als eerste waarneeminstrument is eigenlijk zelfs vaak een veel betere optie dan menig zogenaamde “speelgoedwinkel-sterrenkijker” verpakt in van die mooie dozen met soms de meest krankzinnige vergrotings-mogelijkheden erop gedrukt tot soms wel 500 keer, iets wat voor een dikke “echte” telescoop hoog op een Andes-bergtop vaak genoeg nog een dingetje is!!

Verrekijkers worden dus meestal, niet speciaal met astronomische plannen voor ogen, al dan niet tweede hands, zonder enige kennis van zaken, als het ware “in den blinde” aangeschaft en daar is op zich niets mis mee, mits de koper/gebruiker maar happy is met haar/zijn aanwinst.

Echter mocht je toch bewust met astronomische plannen in het achterhoofd op verrekijkerjacht willen gaan, dan zijn er wel degelijk een aantal (technische) zaakjes waarop gelet dient te worden!! In de eerste plaats is natuurlijk de vraag of je een handzaam binnenzak gevalletje wil of toch een zogenaamde “monster astrobino”???

DE REDEN om een verrekijker te willen hebben heeft te maken met het feit dat wij mensen uitgerust en ingericht zijn op het kijken met TWEE ogen. Door met één oog door een telescoop te kijken  doe je in feite jezelf te kort. Onze hersenen halen het maximum uit ons menselijk gezichtsvermogen wanneer  er met TWEE ogen gekeken kan worden.

Dit betekent dus dat wanneer je het met een  gewone telescoop ECHT GOED wil doen, je in feite niet één maar TWEE dezelfde  echte telescopen moet aanschaffen en die dan vervolgens zodanig “aan elkaar zien te knopen” dat je door beide kijkers tegelijk kunt kijken……enne….dit soort optische  “monstercontraptie’s” bestaan….tot 50cm dubbel Newton-telescopen aan toe…..ook dit zijn….eh…”verrekijkers….maar toch niet echt het soort waar ik het in dit epistel over wil hebben!!

Een ongeschreven regel “in de literatuur” stelt dat een verrekijker met twee 50mm lenzen….zoals bijvoorbeeld de nedrige alom aanwezige 7×50 huis, tuin en keuken verrekijker, omdat je met  twee ogen door twee 50mm lenzen naar de hemel kijkt,  niet de optische prestatie’s levert van een 50mm telescoop maar eerder van een 65mm telescoop. Ofwel…2×50=1×65!!

Verrekijkers worden gedefinieerd door twee getalletjes die je in de meeste gevallen gedrukt kunt vinden op de achterkant (de kant waar je je ogen plaatst) van de verrekijker.

8×30 of 7×50 of 20×60 of 25×100….etc..etc..etc…Het eerste getalletje geeft de vaste vergroting weer en daarmee hebben we meteen het grootste nadeel van de gemiddelde huis,tuin en keuken-verrekijker t.o.v. een “echte telescoop” te pakken…..je kunt geen oculairen wisselen en dus moet je het doen met slechts die ene  vergrotingsfactor.

Dit gezegd hebbende….bestaat er natuurlijk op elke vaste regel wel weer een uitzondering…en in “verrekijker-land” is dat in de vorm van peperdure speciaal voor sterrenkundige waarnemingen bestemde verrekijkers, voorzien van twee losse oculairen, die dus naar eigen believen gewisseld kunnen worden voor het verkrijgen van de gewenste vergroting net zoals bij een “echte telescoop”…….maarre…da’s met dit soort instrumenten ech wel een heel duur geintje,  want als je b.v. drie vergrotingsfactoren ambieert en je wilt daarbij ook nog eens een lekker wijd beeldveld van 100 graden, dan kan je voor de knallerprijs van die ZES (!!!) pecunia-slurpende widefield oculairen net zo goed een hele dikke ECHTE telescoop aanschaffen…..MAAR….voor wie dat wil, het kan…en voor het aanschouwen van de plaatjes die dit soort (meestal grootformaat) verrekijkers produceren moet je ook heel sterke bretels hebben, want  je broek zakt er in zeer positieve  zin echt vet van af!!! Maar goed, dit terzijde!!

Het twee getalletje geeft de diameter van het objectief/de lens aan……50 is 50mm….100 is 100mm is 10cm.  Wat die lensafmetingen betreft is net zoals met echte telescopen in feite heel simpel…..Wat je mag willen hebben hangt af van een al dan niet fijngevulde bankrekening, van je spierballen….maar bij de aanschaf van een verrekijker met een vaste vergroting, ook van je LEEFTIJD!!!! Dat ogenschijnlijk vreemde maar wel zeer belangrijke  gegeven zal ik strakkies nog even uitgebreid toelichten.

Een 7×50 verrekijker is (meestal) een zeer betaalbaar,  zeer effectief en makkelijk aan een touwtje om je nek  mee te nemen instrument. Een 25×100 monsterbino is daarintegen heel veel minder vriendelijk voor je spaarvarken en voor je nek en spierballen al helemaal….eh…”een (pijnlijke!!) uitdaging” te noemen. Ik heb zo’n ding ooit een paar jaar tot mijn grote optische genoegen mogen gebruiken….maarre….voor mijn, toen nog relatief redelijk jonge kadaver, was het “los uit de hand gebruik” een behoorlijk spierpijnlijke ervaring te noemen. Een (zwaar) statief is voor zo’n kreng echt een MUST!

Afijn….als de gewenste lensafmeting is bepaald dan komt de zo ogenschijnlijk onbelangrijke keuze van de gewenste (vaste) vergroting….enne….dan is, zoals eerder gezegd,  de leeftijd van de potentiële koper een bepaaldelijk niet te onderschatten factor!  Let me explain!!!.

De gewenste optimale vaste vergrotingsfactor is namelijk direct afhankelijk van de afmeting van de pupil van het menselijk oog.  Als je een verrekijker omhoog houdt tegen het licht dan zie je “zwevend ” aan de oculairzijde van de verrekijker een lichtend schijfje (zie foto) genaamd het “Ramsden-schijfje”. Dit Ramsdenschijfje wordt ook wel aangeduid met de optica-term “uittreepupil”.

Twee sets “Ramsden-schijfjes/uittreepupillen”. De bovenste is de 8x30verrekijker met een 4mm uittreepupil. De Onderste is de 7x50verrekijker met een 7mm uittreepupil.

Dit Ramsdenschijfje/uittreepupil is de afbeelding van de lensopening gemaakt door het optische systeem van de verrekijker. De afmeting van dit schijfje is direct afhankelijk van de afmeting van de frontlens en de toegepaste (vaste!!) vergroting.

AL HET HEMELLICHT gevangen door de frontlens is verzameld in dit schijfje. De afmeting van de uittreepupil reken je uit door de afmeting van de frontlens in millimeters te delen door de (vaste) vergroting. Bij een 7×50 verrekijker is de afmeting van de ramsdenschijf/uittreepupil 50 gedeeld door 7= 7mm.

Ofwel….als jij al het licht gevangen door die 50mm lens op je netvlies wilt krijgen dan moet “het doorlaat-gat” van jouw oog zijnde je pupil minimaal 7mm of groter  zijn!!!

Is dat doorlaat-gat kleiner dan plaats je in feite een natuurlijk diafragma in de lichtweg van frontlens naar de detector,  zijnde je netvlies…ofwel….de VOLLE LICHTMEP van die 50mm komt bij een “oogpupil-doorlaat-gat”  KLEINER dan die 7mm NIET aan op het menselijke detectie-netvlies.

Het “grote probleem” is nu dat de maximaal haalbare afmeting van de menselijke oogpupil helaas in negatieve zin afhankelijk is van de leeftijd van den nedrigen mensch.

Bevind de potentiële nieuwbakken verrekijker-bezitster/bezitter zich nog in de zogenaamd “snotneusleeftijd”, zeg maar ergens zo onder de 15 jaar,  dan zal zij of hij prima de volle potentie van die 7×50 verrekijker kunnen benutten omdat de maximaal haalbare afmeting van de jeugdige oogpupil dan nog zo rond die gewenste 7mm zit!! Uw nedrig astroblogs-scribent echter,  met zijn oude jongere leeftijd van maar liefst 60 lentes of waren het nu 60 nare gepekelde winters(??),  gaat die 7mm bij lange na niet meer halen. Op mijn rijpe (verrotte??) leeftijd mag ik de vlag uithangen als de afmeting van mijn oogpupil nu nog net iets aan de goede kant van 4mm blijft hangen!!

Dit laatste onvermijdelijke feit der vergankelijkheid houdt dus in dat, zeker op papier, ik met die 7×50 verrekijker eigenlijk de verkeerde verrekijker hoopvol voor mijn bejaarde oogjes plaats. Wil ik het…..”by the book..echt goed” doen dan zou ik eigenlijk NIET een 7×50 verrekijker moeten gebruiken maar meer iets van een 12(!!!)x50 verrekijker, immers…..50 gedeeld door 12=4.17……en dan is het Ramsden-schijfje/uittree-pupil van de verrekijker (in het donker!!) WEL ongeveer even groot als mijn 60 jaar jonge oogpupil!!!……

Als je dit optisch-biologische gegeven serieus wenst te willen nemen, dan betekent dat je bij het kiezen van een verrekijker met vaste vergroting je de kans loopt om nog wel eens….eh…”naast de pot te pissen”, want als die geambieerde 12×50 verrekijker nu simpelweg NIET BLIJKT TE BESTAAN…..wat dan te doen???

Tja……je kan er dan ook gewoon voor kiezen om heel die “uittreepupil-problematiek” te negeren en lekker toch die ozo universele, betaalbare en handzame (verkeerde) 7×50 aan te schaffen….enne….neem maar aan van de zeer tevreden bezitter/gebruiker van zo’n ding, daar ga je echt geen spijt van krijgen……prima optisch speeltje……MAAR…dit gezegd hebbende ……als ik nu op mijn huidige leeftijd, op serieuze “astrobino-hunt” zou willen gaan,  dan ga ik met dat leeftijdgebonden uitreepupil gegeven zeker rekening houden!!

Die 25×100 monsterbino (4mm uittreepupil) die ik ooit heb gehad zou dan zeker weer een optie kunnen worden….of…misschien, omdat het net wat handzamer is, toch maar een 20×80 (uitttreepupil 4mm)….of wellicht zo’n optisch geweldige oude russische 20×60 (uittreepupil 3mm…..erg handig als je de 70 jaar nog eens mag halen!!)…of…of….of…Nou ja, hoe dan ook…..dit is een onontkoombaar,  door Moeder Natuur gedicteerd,  gegeven waarbij het absoluut geen kwaad kan om bij de keuze van een nieuw aan te schaffen verrekijker rekening mee te houden. Het is maar dat U het weet!!!

Als die hindernis genomen is dan zijn er nog enkele andere optische zaakjes zoals de aanwezigheid van prisma’s van de betere glassoort en de aanwezigheid van de juiste coatings waar rekening mee gehouden mag worden.

Wat die prisma’s betreft, die worden of van BK7 of van BAK-4 glas gemaakt, waarbij die laatste de voorkeur verdient. De aanwezigheid van BAK-4 kan eenvoudig vastgesteld worden aan de vorm van het Ramsdenschijfje. Als deze NIET PERFECT ROND is maar een beetje hoekig dan zijn er prisma’s gemonteerd van de goedkopere mindere kwaliteitsglassoort BK4.  Wat betreft de aanwezigheid van de fijnste anti-reflectie-coatings dienen de frontlenzen bij strijklicht een mooie rode of groene kleurzweem te vertonen i.p.v. iets van vaal wittigs.

Waar ook over nagedacht mag en kan worden is het feit dat er in “verrekijkerland” twee zogenaamde “prisma-configuratie’s” worden gebruikt. Een verrekijker ontleent haar compactheid aan de aanwezigheid van een setje “optische opvouw-prisma’s” die geplaatst zijn in de kijkerbuis tussen de frontlens en het oculair.

De oudste prisma-configuratie is het zogenaamde “Porro-systeem” waarvoor in 1854 patent is aangevraagd door de italiaan Ignazio Porro. Dit type verrekijker/prismakijker is nog steeds het algemeen meest voorkomende soort verrekijker en al helemaal in de wereld der amateursterrenkunde.

Die andere, modernere, variant is de zogenaamde “dakkant prismakijker. Dit laatste type kenmerkt zich door een veel compactere bouwwijze dan de “Porro-prismakijker”.

Twee maal 8x30verrekijker. De kleine is een dakkant en de grote een Porro

In principe zijn beide types OK genoeg voor astronomische waarnemingen waarbij  het echter wel algemeen bekend is dat een 50mm Porro-prisma verrekijker door de bank genomen een helderder beeld geeft dan een 50mm dakkantprisma-kijker. Dakkantprismakijkers zijn ook nog eens duurder en ingewikkelder te maken maar door hun inherente steviger constructie ook wel weer veel minder gevoelig voor scheelheid. Monsterbino’s voor sterrenkundige doeleinden zijn vrijwel altijd Porroprisma-verrekijkers. Ik heb twee 8x30verrekijkers “rondslingeren”. één porro (nu met eigengemaakte stelschroefjes) en één strakke dakkant. Beide zijn op hun eigen specifieke manier goed genoeg voor mij!!!

Deze en nog een paar andere kleine verrekijker-dingetjes/gebreken, zijn echter voor mij, in al die lange tijd dat ik verrekijkers voor astronomische waarnemingen heb gebruikt, NOOIT echte superbezwaarlijke afkeurpunten geweest ….MAAR DIT GELDT DUS NIET VOOR DE ENIGE ECHTE GROTE GEMENE VERREKIJKER-PLAAGGGEEST en dat is…..

SCHEELHEID……aaaaarrrrrrggghhhhhh!!!!!!!!!!

Daar heb ik dus wel een enorme piep….piep…piep…kolere-hekel aan!!!!..enne….ik ben tot mijn grote ongenoegen toch helaas meer schele verrekijkers tegen het vege lijf gelopen dan niet schele verrekijkers.

Met het begrip “schele verrekijker” bedoel ik het verschijnsel van het niet precies op elkaar komen van de twee door de beide “kijkerbuizen” van de verrekijker geproduceerde afbeeldingen. Je richt je verrekijker op de Maan en dan hoor je één mooi haarscherp maanbeeldje te zien en niet twee aparte naast/onder/boven elkaar staande Maanbeeldjes…..Dat is, vind ik,  echt een heel verschrikkelijk irritant rotgezicht  en het verpest precies het grote voordeel van een verrekijker, het feit dat je met twee ogen tegelijk naar hetzelfde object kan kijken!!

Het mooie verschijnsel en tegelijkertijd het grote probleem is nu dat de menselijke hersenen deze verrekijker-scheelheid tot op zekere hoogte automatisch COMPENSEREN.

Je richt je schele verrekijker op de Maan (of overdag op een aards object) en je ziet in eerste instantie dus die twee separate maanbeeldjes en dan opeens zie je ze als het ware vanzelf naar elkaar toe bewegen tot je weer, zoals het hoort, één maanbeeldje ziet. Nou zou je kunnen denken…da’s mooi, da’s heel mooi….die compensatie-eigenschap van onze superhersentjes……enne….bij het werken met verrekijkers met een heel klein beetje “scheelheid” is dat zeker best wel..eh..handig…..MAARRE…..bij het langdurig waarnemen met een schele verrekijker zal dit  compensatie-mechanisme uiteindelijk resulteren in een zeer oncomfortabele en zeer pijnlijke (hoofdpijn!!) waarneemsessie….niet leuk!!! Uiteraard heeft dit compensatievermogen van de hersenen ook een grens, echt zwaarschele verrekijkers zullen dubbele beelden blijven produceren….en koppijn!!

Verrekijkers kunnen of standaard af fabriek al scheel en wel  aan de niets vermoedende klant  zijn geleverd ….OF…..een goede niet schele verrekijker kan alsnog scheel geraakt zijn  door woestwild menselijk handelen.

Hoe het ook zij, een verrekijker MOET altijd, vind ik, uitgerust zijn met een stelmechanisme om deze eventuele aanwezige scheelheid te corrigeren….Nu heb “in de literatuur” menigmaal  gelezen over de aanwezigheid van die anti scheelheid stelschroefjes….maarre…..tot op heden is dat helaas slechts bij lezen over gebleven,  want ik ben ze in elk geval echt nog NOOIT tegengekomen………tot een maandje of wat geleden!!!

Mijn sleutelmaatje Ben, 88 vitale lentes jong, kwam met een ogenschijnlijk degelijk ogende verrekijker op de proppen die hij ooit voor een redelijk bedrag bij de eerbiedwaardige instelling zijnde de Vogelbescherming had aangeschaft……enne…..kolere….wat was dat geval scheel, zeg!! Met het ene oog kon ik naar voren kijken en met het andere oog bijkans 180 graden naar achter. Met stip de scheelste verrekijker waar ik ooit doorheen heb gekeken. In principe was vriendje Ben al op “verrekijkerjacht” voor nieuw beter exemplaar,  maar als ik zin had om “iets” met die…piep…verrekijker overhoop te halen dan mocht ik ongebreideld mijn gang gaan. Aangezien er dus niets te verliezen was en ik aan de buitenkant (weer) GEEN stelschroefjes kon ontdekken heb ik hele geval meteen rigoureus uit elkaar geplukt….en toen….Loo and behold….spotte ik zowaar goed verstopt aan de binnenkant opeens wel twee stuks heuse stelschroefjes…wow…dat was een onverwacht plezante verrassing!!! Maarre….als die ….piep…stelschroefjes wel te zien zijn met de verrekijker helemaal uitgekleed, waarom zie ik ze dan niet aan de buitenkant, daar waar ik er met een schroevedraaiertje makkelijk bij kan????????????

Het enige wat zo’n stelschoefje  (per kijkerbuis één ranzig piepklein miezerig takke-stelschroefje) doet is één van de twee, in de kijkerbuis aanwezige, prisma’s een heel klein beetje omver duwen, zo mocht ik vaststellen. Trouwens, de manier waarop die prisma’s semi bewegelijk in zo’n  (verre)kijkerbuis bevestigd zitten, met twee van die tegen de kijkerbuis vastgeklemde losse bladveren…..tja….hmmmm….”het zal…eh..wel goed zijn”….laat ik het daar diplomatiek maar bij laten!!

Maar goed…….waarom oh waarom toch zijn die stomme stelschroefjes zo perfect zorgvuldig  onzichtbaar en onbereikbaar verstopt onder van die dikke retestrak-vastgeplakte hyperstevige moderne stylistische designer coating-zooi??????????????????????

Het bovenste gedeelte van dit drieluik toont het zorgvuldig verstopte piepkleine stelschroefje van de vogelkijker, de andere twee de zelfbouw stelschroeven van de in het eerste plaatje volledig gestripte 8x30verrekijker

Nergens aan de buitenkant ook maar enige vorm van aanwijzing waar die twee schroefje te vinden zijn…lekker fucking handig….grrrrr.  In de praktijk betekende dit uiteindelijk dat ik met een scherp mesje een stuk van die, in mijn ogen nutteloze,  siercoating moest wegsnijden om uiteindelijk bij die daaronder zorgvuldig weggewerkte stelschroefjes te kunnen komen….grrrrrr!!! Wat is er toch mis met een klein schroefgaatje in die coating??????

Dit is net zoiets stoms als een Newton telescoop bouwen en dan vervolgens….alleen maar voor het mooi……je hoofdspiegelstelschroeven dusdanig wegwerken/verstoppen dat je alleen maar pas na serieus sloop en breekwerk je newtonnetje kan collimeren. Een telescoopbouwer die zoiets op de markt brengt wordt meteen in een dwangbuis en stijf onder de pillen afgevoerd naar het optische gekkenhuis!!

Maar goed….(gestoord kleine..grrrr!!) stelschroefjes gevonden….stelschroefjes mopperend en wel vrijgemaakt…..stelschroefjes een slagje gedraaid met zo’n lullig klein instrumentmakers-schroevendraaiertje…..en zowaar….na zo vele jaren van optisch mechanische irritatie……visuele verbetering!!

Met slechts met een halve slag van dat ene stelschroefje zag ik die ogenschijnlijk waardeloze kneiterschele wegwerpverrekijker tot mijn opperste vreugde c.q. verwondering verworden tot een zeer fraai optisch (bijna)perfect instrument….ongelofelijk!!!!

Nu was er nog  één hindernis tot het optische verrekijkergeluk te nemen maar dat leek mij in eerste instantie een bijkans onmogelijke…..want hoe kan je nu op je gemakkie en perfect een verrekijker optisch-mechanisch uitlijnen als je eigen stomme hersens dat laatste stukkie steeds ongewild voor jou doen????? Ofwel…..hoe schakel ik dat compensatie-kunstje van het menselijk brein eventjes uit??? Na lang zoeken op het internet kwam ik gelukkig/eindelijk een artikeltje tegen waar een heel simpel en heel effectief trucje beschreven stond.

Dit trucje gaat als volgt: Onder een heldere sterrenhemel stelt je de ene kijkerbuis scherp op een heldere ster en de andere kijkerbuis juist helemaal onscherp. Als je dit zo doet, zo heb ik in de praktijk heel prettig mogen ervaren, dan blijft de verrekijker zijn optisch-mechanische scheelheid behouden. De, toegegeven zeker in het donker niet echt gemakkelijke, kunst is dan vervolgens om één van die twee stelschroefjes zodanig te verdraaien dat het scherpe sterbeeldje precies in het midden van het onscherpe stervlekje komt te staan…et voila….EEN PERFECT GECOLLIMEERDE VERREKIJKER…., waar eindelijk wel langdurig mee kan worden waargenomen zonder barstende koppijn!!!

Zo’n groot en irritant defect…..zo’n gestoord simpele oplossing…..enne….waar ik dus toen vervolgens behoorlijk pislink van werd (en nog steeds ben!!) was de gedachte aan het feit hoeveel verrekijkers ik wellicht onterecht in de vuilnisbak heb gedonderd omdat ik die stomme verstopte stelschroefjes niet heb kunnen vinden….of…. misschien heb ik ze juist wel terecht in de vuilnisbak gemikt omdat ze gewoonweg NIET waren uitgerust waren met die stelschroefjes.

Omdat ik toch in mopper en chagrijnstemming was heb ik meteen de proef op de som genomen en die op bovenstaande foto getoonde ook gestoord schele vintage japanse kwaliteits 8×30 verrekijker helemaal uit elkaar gehaald…..enne…..nergens ook maar één stelschroefje te zien. Kneiterscheel en geen stelschroefjes=enkele reis vuilnisbak??? Of toch niet?? Omdat ik met dit gebakkie toch niets meer te verliezen had ben ik toen maar een weekendje prettig driftig bezig geweest met gaatjes boren en draad tappen en  dan zelf maar proberen werkzame stelschroeven (GEEN M 0.00005 maar M 5…grrrr!!!!) in het geval te “flanzen”.

Trust me….niets zo genoeglijk om na al dit intensieve micro-mechanisch priegelprutswerk te zien hoe onder een heldere sterrenhemel met een paar schroevendraaier-slaagjes met je eigengemaakte stelschroefjes die twee sterbeeldjes mooi OVER ELKAAR te zien schuiven……beter dan s….x!!!!

Tot slot heb ik met deze onscherpe ster-methode ook nog even mijn hele fijne oude Russische 7×50 verrekijker gecontroleerd…..en hoewel ik bij deze ook geen stelschroefjes mocht ontdekken……bleek deze uiteraard, zoals Russische superoptiek betaamd, wel perfect uitgelijnd…..en die ga ik dus nog maar even niet te lijf met boormachine  en tappen setje.

Moraal van dit verhaal……hoed U voor schele verrekijkers en koop een exemplaar die dat dus vooral niet is…..Als ie dat onverhoopt toch wel is, dan is de (vindbare) aanwezigheid van sterschroefjes echt wel een pré tenzij je er niet tegen opziet om die stelschroefjes dan maar zelf te plaatsen….me dunkt, altijd goedkoper en aangenamer dan een zware koppijn-kater na iedere leuke nachtelijke waarneemsessie onder de sterren!!

Oeps…blogje geplaatst maar wel “mooi” een redelijk essentieel plaatje vergeten te plaatsen….en wel het plaatje dat laat zien hoe je snel en makkelijk “onder de motorkap van de verrekijker” kunt gluren als je hebt vastgesteld dat ie scheel is en of er dus eventueel stelschroefjes gemonteerd zijn en zo ja….waar je die aan de buitenkant toegankelijk kunt maken….en zo nee….waar je dan, als je de moed er voor kunt en wilt opbrengen, eventueel zelf stelschroefjes kunt aanbrengen.

De frontlens plus eventuele verlengbuis laat zich in de meeste gevallen redelijk gemakkelijk losschroeven en het prisma afdekplaatje zit meestal vast één of meerdere piepkleine kruisschroefjes. Als deze afdekplaat hebt verwijderd (let op die kleine rotschroefjes, je bent ze heel snel pleite!!) dan kun je in het binnenste van de verrekijker op stelschroefjesjacht.

Let er bij het weer assembleren goed op dat die frontlens (plus eventuele verlengbuis) voorzien is van een hele fijne schroefdraad waardoor je deze heel makkelijk en zeer fataal kunt mollen door hem met geweld er weer op te willen draaien. Heel voorzichtig en secuur monteren is hier het devies en mocht het allemaal onverhoopt toch niet lekker aanvoelen dan wil het nog wel eens helpen wanneer je het schroefdraad een likje (zuurvrije) vaseline geeft!!!

Zo….en nu ben ik wel klaar!!

 

AR 2882 door verse 15cm F8 planetaire Dobson

zonnevlek AR 2882 door 15cm F8 planetaire Dobson

Typisch gevalletje van goed voorbeeld doet goed volgen en een plezante samenloop van omstandigheden, want vorige week kreeg opeens weer een heftige aanval van “ATM-kriebels”, iets waarvoor ik trouwens heel zeker nooit een spuit voor in mijn mik wens te krijgen. Die “ATM-kriebels” (ATM=amateur Telescope Making) werden veroorzaakt door het aanzicht op het troosteloos als een gestrande walvis op haar buik liggende nog zo niet lang geleden nieuw aangeschafte en daarna heftig, zowel wat uiterlijk als innerlijk betreft, verbouwde 15cm F8 Skywatcher Newtonnetje.

Deze zogenaamde planetaire Newton, door de optische wijsheid in pacht hebbende opstandige lieden zoals den schrijver dezes steevast aangeduid met de term “APO-killer”, deze verse telescoop zou oorspronkelijk haar werkzame leven gaan slijten op de onlangs ook gepimpte Skywatcher EQ3 GoTo Montering…..MAAR….helaas (voor het kekke apo-killertje)……is deze plek onlangs “ingepikt” door de 10 cm Maksutov (Wim….Frieda!!) welke ik onlangs heb omgebouwd voor spectroscopie, een onderwerp waarover ik in de nabije dan wel verre toekomst, als ik  deze boeiende maar vet-moeilijke tak van sport ooit onder de knietjes weet te kregen,  een blogje over hoop te mogen schrijven.

Op zich is deze “montering-paleisrevolutie” overigens totaal geen ramp, hoor,  want de 15cm F8 (buislengte 120cm) bleek in dagelijkse praktijk eigenlijk toch net effe iets te veel “lange lel” voor de voor de  kleine prima EQ3,  echter…. zoiets compacts als de 10cm Maksutov staat op deze montering natuurlijk zo stevig gelijk de rots van Gibraltar!!

Eigenlijk zou de 15cmF8 op de EQ6 moeten staan….maar ja….die is al vele jaren de thuishaven voor mijn astrofotografische vlaggenschip, de 20cm F6 Orion Optics newton….en dus……had ik opeens een zeer fraaie gloedjenieuwe  opgepimpte maar nu wel zielig”dakloze” 15cm Newton binnen de optische gelederen….oh jee!!!

De reden waarom ik dit 15cm Newtonnetje in de eerste plaats heb aangeschaft is dat ik haar wilde inzetten als pure gespecialiseerde planetenkijker. Een goed gebouwde 15cm F8 Newton is namelijk niet alleen op de optische as perfect, maar ook tot aan de rand van het beeldveld, Dit vanwege het bij deze tamme openingsverhouding nagenoeg afwezig zijn van de primaire Newton-beeldkwaliteit-killer genaamd “coma”!!.

15cm F8 Planetaire Dobson in het vrije veld in Dwingeloo

Dit betekent dat het planeetbeeldje over het gehele beeldveld altijd dezelfde  kwaliteit heeft  daarom laat dit type kijker zich dus ook uitstekend  lenen om ingezet te worden als planetenkijker op een (stevige!!!) Dobsonmontering i.p.v. de gebruikelijke zware parallactische montering.  Nu zijn er bij mijn weten geen losse Dobsonmonteringen te koop en ik ben eerlijk gezegd ook niet echt onder indruk van de mechanische kwaliteiten van de Dobsonmonteringen bij de (goedkopere) commerciële Dobson-telescopen. Dat kan (IK!!) beter!!!!

Het mooie aan zelf bouwen is dat je heerlijk zelf net zolang aan kunt klooien met construeren totdat ie helemaal aan jouw  specifieke wensen voldoet…..enne….ook wat mijn persoonlijke “Dobsonwensen” betreft ben ik zoals als vaker vastgesteld een behoorlijke mierenneuker!!!  In principe zijn (vind ik!!) de standaard huis tuin en keuken Dobsonmonteringen nogal…eh….grofstoffelijk en heel vaak gewoonweg niet boterzacht bewegend goed genoeg. Vaak zie ik ze gemaakt van (wit) gefineerd keukenkastjes pisbakken spaanplaat uitgerust met veels te kleine  verticale en horizontale PVC-lagers op nylon lagerblokjes en soms ook zelfs met van die achterlijke veersystemen om de benodigde wrijving te verzorgen….jakkes. Watervast multiplex, Teflon en Stardust  #1782 formica, that’s the only Dobson-way to go!

Wat ik ook niet echt lekker elegant vind, dat zijn van die zware, toegegeven originele, maar ozo lompe grafkist-achtige Dobson-constructie’s……Ik hou van open lichte, NIET gelijmde, constructie’s  die helemaal uit elkaar te halen dank zij  bout en moer-verbindingen!  Het grote voordeel van het gebruik van bout en moer verbindingen i.p.v. lijmverbindingen is dat je na het grove constructiewerk heel je Dobsonmontering heel precies kunt na/afstellen. Met lijmverbindingen moet je alles in ene keer op orde hebben EN je kunt ook nooit meer heel de boel in kleine componenten uit elkaar halen mocht transportruimte eventjes heel beperkt zijn…. (vliegvakantie/krampeervakantie)!!

Het Dobson bouwproces in zes afbeeldingen

De hoogtelager-zijpanelen (18mm Multiplex) zitten aan de onderkant met bouten, moeren en hoekijzers op het draaiplateau bevestigd en zijn aan de bovenkant middels  twee verstelbare stukken draadeind (de bovenste M10 en die andere M8) aan elkaar verbonden. Door die verstelbare stukken draadeind kan je heel precies de bovenkanten van de hoogtelager-zijpanelen naar elkaar toe forceren om zo een minimale zijdelingse speling te verkrijgen. Op de zijkanten van de hoogtelagers zit ook Stardust #1782 formica geplakt en die wrijft zijdelings tegen twee extra teflonblokjes aan waardoor je een hele soepele en nagenoeg spelingvrije op en neer beweging krijgt.

De hoogtelagers zelf zijn perfect (als je het goed doet!!) rondgezaagde stukken multiplex bekleed met Stardust formica en steunen en draaien op vier kleine Teflonblojes die op de hoogtelager-panelen zijn geschroefd……en dus NIET van die PVC en Nylon bagger….grrrrrr!!!!!

De (zware) hoekijzers waarmee de hoogtelager-zijpanelen op het draaiplateau bevestigd zijn zijn ook verstelbaar gemaakt zodat je beide hoogtelager-panelen heel precies uitgelijnd kunt krijgen met de hoogtelagers!

Voor het verbinding tussen OTA….(Optical Tube Assembly) en hoogtelagers heb ik dankbaar gebruik gemaakt van het luxe feit dat de buisringen van het Skywatchertje aan BEIDE kanten twee solide bevestigingsplekken hebben voor de (Vixen style) zwaluwstaarten en/of camera’s in zogenaamde “piggyback mode” (met de telescoop meelift methode), waarvan je er normaliter eentje nodig hebt om je OTA op je parallactische montering te plaatsen.  Nu was het een simpele kwestie van een tweede zwaluwstaart op die twee kneiterstevige buisringen vastbouten om daarna vervolgens aan beide zijden, al dan niet met twee afstandhoutjes,  je “versgebakken” hoogtelagers te bevestigen.

Het mooie is nu dat je heel makkelijk dat hoogtelager-buisringensetje kunt openklappen en zo in een handomdraai je OTA er in kunt leggen……dichtklappen, twee handbouten aandraaien,  in de Dobsonmontering plaatsen en….hup….waarnemen geblazen!!

Nog een aangenaam en niet te onderschatten voordeel is het feit dat je nu met deze constructie niet meer gebonden bent dat ene vaste evenwichtspunt zoals bij de originele Dobson.  Door de beide buisringbouten even een beetje te lossen kun je heel makkelijk je OTA een klein stukkie op en neer schuiven als je bij voorbeeld een zwaardere zoeker, een lichtgewicht ToU pro webcam of dit keer, voor het fotograferen van die joekel-zonnevlek, een gewichtige digitale spiegelreflexcamera (de onvolprezen Canon 1000D) in de oculairhouder wilt plaatsen.

In het draaiplateau voor de horizontale beweging heb ik de originele centrale bout Dobsonconstructie gebruikt maar deze centrale bout heb ik wel voorzien van een extra teflon lagering voor het verkrijgen van de vereiste soepele schokloze horizontale beweging.  Een planetaire Newton MOET tenslotte heel soepeltjes kunnen bewegen wil je een Jupiter met 250 x plus schokloos in beeld kunnen houden. Dit gaat alleen maar lukken als je met heel veel aandacht en precisie je Dobsonmontering in elkaar sleutelt!!

Wat ik ook nog aangepast heb is de manier waarop deze Dobsonmontering met Moeder Aarde is verbonden. Normaliter gebeurt dat altijd door middel van drie simpele houten blokjes vastgelijmd/geschroefd onder het horizontale draaiplateau…..enne….dat is toch eigenlijk als je er goed over nadenkt een compleet gestoorde manier van “aarding” voor een telescoop die toch eigenlijk juist bedoeld is voor gebruik in het vrije veld.

Ik bedoel…..probeer maar eens je standaard huis, tuin en keuken Dobsonnetje zomaar ergens off road op een hobbelig grasveldje neer te knallen. Dat is altijd net zo wiebelig onstabiel als dat je een parallactische montering op een luxe stalen zuil-statief ergens op een modderige plekje in het open veld probeert  neer te zetten. Ieder weldenkend amateur astronoom-mens weet dat  je daar een veldstatief voor moet gebruiken in de vorm van de overbekende houten danwel lichtmetalen DRIEPOOT!!

Ik heb in het vrije veld met menig Dobsontelescoop zo vaak lopen te kloten met het onder het draaiplateau moeten plaatsen van zware stukken hout of zelfs stoeptegels om het kreng stabiel genoeg overeind te houden op dat prachtige romantische grasveldje. Ofwel…..ga je met je originele lichtgewicht Dobsonnetje het  vrije veld in…..zorg dan wel dat je altijd drie zware stoeptegels in je oculairenkoffertje hebt want anders pleurt ie mooi om…ach…ach…ach….    Alsof je een zeer capabele off roader zoals een Land Rover (zucht…zulke leuke auto’s!!) uitrust met fietswielen i.p.v. terreinbanden.

Toen ik dit vreemde gegeven eens door mijn neuronenzolder liet rollen kwam ik tot de toch wel tamelijk schokkende conclusie dat ik vanwege dit absurde feit eigenlijk altijd mijn vrije veld Dobson waarneemsessies heb proberen te doen met het Dobsonnetje stevig geparkeerd op…..asfalt…hoe maf is dat!!???

Ofwel…..hoe maak je een Dobsonstatief off road waardig??

Welnu……dat bleek achteraf bekeken helemaal niet zo moeilijk te verwezenlijken. Ik heb uit een, nog ergens in een stoffig hoekje op mijn nedrige rijksmonumentale zolder rondzwervend, paar honderd jaar stukkie “oud eiken” drie kleine hockeystick-vormige “pootjes” gefabriekt en die met een paar stevige bouten en moeren onder het draaiplateau bevestigd. Het lange gedeelte vormt de bevestiging aan het draaiplateau en het korte 15cm hoge  gedeelte het surrogaat “off road-pootje” welke een centimetertje of 10 buiten het draaiplateau steekt.

Dit korte surrogaat “veldpootje” moet je trouwens toch maar niet te ver buiten het draaiplateau laten uitsteken. Ook al zou dit zeer zeker de stabiliteit ten goede komen, de kans wordt dan wel erg groot dat je in het pikke-donker je nek erover gaat breken en dan zie je opeens biologische sterren i.p.v. “het echte werk”.

In de vrije veld praktijk blijkt dit surrogaat veld driepoot draaiplateau het wat extra off road stabiliteit betreft boven verwachting goed te voldoen, althans op het lokale grasveldje alhier aan de overkant van de straat. Hoe dat gaat uitpakken op een wat ruiger Drents open bos-veldje tijdens een vakantie-tripje, dat zien we dan wel weer…..maarre….voorlopig ben ik erg tevreden over deze aanpassing.  Uiteraard is de stabiliteit op vlak asfalt nu helemaal fantastisch.

Nog een voordeel van dit soort van “pootjes” is dat je de oculairhoogte, zeg maar de gemiddelde afstand van de grond tot het oculair nog meer naar je eigen hand kunt zetten waardoor je voor jezelf de meest comfortabele waarneemhoogte kunt verkrijgen.

Het verkregen resultaat blijkt nu zowel optisch (zie een eerder blogje betreffende deze OTA) als Dobson-mechanisch zeer aangenaam te voldoen aan het beeld wat ik voor ogen had. Ik had de combinatie al eerder tot grrot genoegen visueel uitgeprobeerd op Jupiter en Saturnus en toen Hopman Arie met de tip op de proppen kwam aangaande die joekel van een Zonnevlek, heb ik dat feit meteen aangegrepen om ook de fotografische vermogens van het “setje” eens goed aan de tand te voelen.

Nu is de (aangepaste en vintage) Philips ToU Pro vastgeknoopt aan mijn eveneens vintage windows 98 lap top  normaliter gesproken HET optische gereedschap van dienst voor Zon, Maan en planeten-klusjes maar daar had ik deze keer  effe geen zin an en heb ik gekozen om de Canon 1000D geplaatst in het primaire brandpunt (120cm) het fotonenvangwerk te laten doen…..eh….veilig voor het veels te intense zonlicht verscholen achter een Baader astro-solar objectief zonnefilter uiteraard!!!!.

ISO 100 en 1/100 seconde belichten et voila….een kekkie vlekkie….en de voldoening dat ook fotografisch het nieuwbakken Dobsongeval prima opgewassen is voor haar toekomstige taken. Missie geslaagd en U allen….tot een volgend keer en van harte gegroet!!!

 

Project 15cm F8/EQ3 special paint planetaire Newton!

15cm F8 special paint planetaire Newton

U zijt allen van harte gegroet bij deze 228ste editie van mijn astronomisch “Nachtboek van een hemeldwaler” Uiteraard wordt ook dit “blogje”, geheel in de aard der traditie, een “lel”…EN…omdat er, door die 17miljoen die er allemaal menen  verstand van te hebben, al meer dan genoeg over geluld is  welke mening de enig juiste is aangaande…ach…U weet wel wat, gaan we maar meteen braaf ende gezwind  over naar de echt leuke=astronomische orde van de dag….en dat is het heuglijken feit dat ik mijzelve een maandje of paar geleden getrakteerd heb op een heuse…telescoop….hoeraaaaa!!
Niet dat ik daar nou overigens een zwaar gebrek aan had, want dit optisch pretgevalletje is namelijk alweer “hemelgluurcontraptie nummero zes” in mijn bescheiden (nah!?!) “teletoetervloot”.

Het bucketlist-kijkertje in kwestie betreft een Skywatcher 15cm F8 zogenaamde apokiller/planetaire Newton, welke haar glorieuze hemelwerk moet gaan doen op een EQ3 GoTo montering, ook van Skywatcher.
Nu zou dit gegeven in principe het eind van dit blogje kunnen zijn…..tenslotte je koopt een telescoop, je haalt hem/haar uit de doos, je schroeft het hele zooitje in elkaar en je gaat kijken….wat valt er nog meer over te vertellen????……maar niet in dit geval…..want, mijn best astroblogs-publiek……wat doet een normaal mens die net een spiksplinternieuwe glim-telescoop heeft aangeschaft???
Precies…..die zet er meteen dezelfde avond nog resoluut “de zaag er in” en haalt hem/haar  helemaal tot op het laatste boutje-moertje uit elkaar…oh yeah!!!
Om hem/haar(??) daarna dan vervolgens weer ganz und geheil naar eigen mechanische en esthetische wensen terug in elkaar te zetten ter verkrijging van,  in mijn ogen althans, de ultieme Newton-telescoop…en daar dan  lekker een winter/corona-maandje of drie heel genoegelijk mee bezig te zijn!!!

In mijn  wereldbeeld voldoen nieuw (tweedehands) aangeschafte telescopen meestal niet danwel  niet geheel aan mijn, toegegeven lichtelijk neurotische,….eh….”mierenneuk-eisen”…..en….ook al ben ik mij zeer bewust van het feit dat meteen op de dag van aanschaf de haakse slijper in je nieuwbakken optische speelgoedje zetten……..niet echt gunstig is voor eventuele garantiezaken, TOCH weegt dit feit niet op tegen het zeer happy-makende vooruitzicht op een telescoop die na die extreme make over heerlijk helemaal naar eigen voornoemde “mierenneuk-wensen” is.

Het Newtonnetje in kwestie had ik de afgelopen twee/drie jaar al meerdere malen wellustig in de fraaie optische Newton-ogen (nou ja..oog) gekeken, in haar, voor mijn gevoel in elk geval,  woestlonkende rol als showroommodel bij mijn all time favo telescoopwinkel “Robtics” te Leidschendam.
Tja….en eind december van het afgelopen jaar ben ik dan toch uiteindelijk bezweken voor haar noeste en woeste avances…ach ja…het vleesch is zwak!!

Normaal gesproken zou Menno (van Robtics) dan vervolgens fluks het magazijn in rennen om een minuutje of wat later weer op te duiken met een hele grote doos met daarin de evenzo bekoorlijke tweelingzus van voornoemde optische showroom-diva…..MAAR JA….we leven op dit moment in een hele vreemde tijd met soms echt hele vreemde randverschijnselen c.q. voor en nadelen……..

Eén van die vreemde randverschijnselen is het heuglijken feit dat, omdat we nu gedwongen zijn tot niet echt sociale vrijetijdsbestedingen, DE social distancing hobby bij uitstek, zijnde de edele sport der praktische amateur sterrenkunde zo ongeveer ge-explodeerd is, althans  zo heb ik mogen vernemen van de “Robtics-knakkers”.
Blijkbaar is dus zo ongeveer heel Nederland fanatiek aan het sterrenkijken geslagen ….enne….da’s natuurlijk hartstikke leuk ende gezellig met die, pak hem beet, 17 miljoen nieuwbakken “hemelgluurders” erbij!!

Edoch het nadeel van deze trend is dan wel weer dat er, naast die ware plee-papier-plundering van vorig jaar, er ook een ware hamster-run is ontstaan op telescopen…..ofwel….teletoeters groot en klein plus bijbehorende accessoires zijn bijkans niet meer aan te slepen!
De vraag naar astronomisch speelgoed is dus, zeg maar behoorlijk “ontploft”, maar de fabrieken (in China) hebben vanwege “een zeker geniepig griepje” een behoorlijk lange tijd stilgelegen….en daar wringt op dit moment helaas de “astro-schoen” een beetje, want voor sommige heel populaire astrospeeltjes is de levertijd opgelopen tot soms wel enkele maanden….en dit bleek dus helaas ook het geval te zijn voor mijn lustig begeerde 15 cm F8 planetaire apokiller “corona-troost-Newtonnetje”.

Of ik er bezwaar tegen had om dan maar het showroommodel, zo uit de showroom en zonder luxe verpakking, aan te schaffen en mee te nemen naar Dordt, tegen de op dat moment geldende nieuwprijs??
Aangezien ik de combi van…een (nieuwe) telescoop in een, al dan niet zelfbouw, (zwaarkartonnen/houten/aluminium), joekel van een (luxe???) verpakking/-transportkoffer….altijd al heel onpraktisch en derhalve dus ook totaal nutteloos heb gevonden….had ik er echter juist totaal GEEN bezwaar tegen  om het hele zwikkie achterin  de BestelEend te “pleuren” en zo mee te nemen….en aldus geschiede!!

Luxe verpakkingen c.q. loodzware draagkoffers en (Newton)telescopen……doe me een lol, zeg….!! Sinds die ene keer toen toenmalig astrovriendje Jos tijdens een fiets-expeditie naar de Biesbos met z’n 11.5cm Newton keihard op zijn bek ging….(”klababber” en dan vervolgens heel surrealistisch ingehaald worden door de “lensdop” van voornoemde Newtonnetje)…..en er langs de kant van de weg even heel serieus “uitdeukwerk” gedaan moest worden om het Newtonnetje weer optisch uitgelijnd te krijgen…(Collimeren op grotesk niveau!!)…waarna het zwaargebutste Newtonnetje vervolgens weer braaf haar rete-strakke optische kunstjes liet zien…..welnu…sinds dat specifieke moment is mijn gevoel van nut voor “luxe verpakking c.q. draagkoffers” totaal verdwenen het grote zwarte gat der totale nutteloosheid!  Gewoon “kaal” op de bagagedrager/achterbank!

Een gedeukte, geroeste of zelfs kromme telescoopbuis zegt helemaal NIETS over het optisch prestatievermogen van de daarin gemonteerde optiek. Zolang de beschadigingen een correcte uitlijning maar niet in de weg zitten is er in feite niets aan de hand.
En derhalve bij deze een dringend advies aan al die nieuwbakken telescoopbezitters…..leer vooral toch eerst je instrument en haar noodzakelijke onontkoombare onderhoudsprocedures goed kennen en ga je daarna pas amuseren met randzaken zoals draagkoffers e.d.!!!
Dit dringende advies geldt vooral wanneer je een dikke kort focus Newton (15 cm F5….20cm F6….30cm F4…etc..etc) hebt aangeschaft…Deze instrumenten MOET (!!!!)  je, heel nauwkeurig,  KUNNEN afstellen/uitlijnen (collimeren) willen zij de prima optische prestaties kunnen leveren waar ze theoretisch toe in staat zijn! Er zijn hedentendage genoeg uitstekende high tech “asfstelspeeltjes” plus dito uitstekende handleidingen te vinden op het internet. “Collimeer-angst” is derhalve echt niet (meer) nodig!!!!

Grote spiegels/lenzen in combinatie met korte brandpuntsafstanden (lage F-nummers…F4..F5..F6) hebben eigenlijk maar twee echte voordelen….ze zijn lekker compact en derhalve makkelijk te transporteren en bij het fotograferen heb je met heel korte belichtingstijden al genoeg fotonen op de lichtgevoelige chip voor een redelijk kek-ogend plaatje ….maarre….als het gaat om het, met die korte brandpuntsafstanden/lage F-nummers, “op de mat kunnen leggen” van de theoretisch mogelijke esthetisch-optische prestaties behorende bij die grote lens/spiegeldiameters, dan is er best wel een behoorlijk optisch technisch spanningsveld!!

Het in toom (onzichtbaar) houden van onvermijdelijke optische fouten is bij een kijker met een kleine spiegel/lens met een lange brandpuntsafstand altijd het makkelijkst…..Ga je daar van afwijken, door of het doelbewust toepassen van kortere brandpuntsafstanden danwel het vergroten van de spiegel/lens of een combinatie van beide,  dan MOETEN er optische kunstjes worden toegepast/aangeleerd om die optische afwijkingen onder controle…(als in onzichtbaar kleiner verborgen binnen het diffractieschijfje)….te houden.

De makkelijkste truc is het toch maar doelbewust toepassen van een langere brandpuntsafstand omdat kijkers met lange brandpuntsafstanden nu eenmaal veel minder gevoelig zijn voor collimatie-fouten. Heb je geen trek in een lange telescoopbuis/lange brandpuntsafstand en je wilt toch de goede beeldkwaliteit over het GEHELE beeldveld gehandhaafd zien dan is extra corrigende optiek in de vorm van een zogenaamde coma-corrector gewoonweg verplichte kost!!!!

Coma corrector

Een beeldvullend open sterrenhoopje is een feest voor het oog als het allemaal retestrakke PUNTJES i.p.v. van die (onnodige!!) oerlelijke verwongen mini-komeetjes!!

Een combinatie van beide zou trouwens ook kunnen maar da’s misschien wel een beetje overkill.  Maar goed…..even heel aangedikt…..Liever een 15cm F8 (brandpuntsafstand 120cm) dan een 15cm F5 (75cm) ook al is die laatste wel weer fijn compacter….maar ook liever weer een 15cm F5 Newton dan een 20cm F5,  maar ook weer liever een 20cm F5 dan een 30cm F5…bla…bla…bla…..TENZIJ die laatste twee van corrigerende optiek zijn voorzien in de vorm van zo’n comacorrector!!…..

Een zogenaamde coma corrector is een essentieel optisch hulpmiddel waar eigenlijk IEDERE kortfocus Newton boven de 20cm spiegel diameter standaard mee uitgerust zou moeten zijn om te zorgen dat de theoretische optische perfectie in het centrum van het beeldcentrum van dit type kijker ook gehandhaafd blijft in het omringende beeldveld.  Het vreemde is nu dat deze vormen van corrigerende optiek in de professionale optische astronomie al heel lang geleden zijn ingevoerd…..de 5 meter Hale-telescoop op Mount Palomar is een optisch gedrocht zonder……maar in de amateurwereld lijkt het nog steeds maar niet echt ingeburgerd te willen raken, tja…..

De Newtontelescoop is het ENIGE kijkertype die (mits goed geconstrueerd!!) theoretisch op de optische as  PERFECT is!! Sorry…apo-fans…lees eens een “boekje” maar dat is de harde optisch theoretische realiteit!
Echter direct NAAST de optische as is de (kortfocus) Newton helaas wel meteen ” zwaar de lul”, met dank aan “koning Coma” als  dominante en zeer irritante optische fout,  die alleen maar effectief bestreden kan (MOET!!) worden middels het plaatsen van een coma corrector vlak voor het brandpunt OF door het toepassen van een zodanig lange brandpuntsafstand welke een Newtonsysteem geeft met een openingsverhouding van minimaal F8 of groter!!
Vanuit het oogpunt van het willen bereiken van optimale optische kwaliteit zijn dit voor de Newton de enig juiste getallen. Een 30cm F12 Newton uitgerust met een 1/12 lambda superspiegel bijvoorbeeld is optisch een planetaire “droomscoop” maar helaas wel een enorme mechanische nachtmerrie met een volkomen onhanteerbare buislengte van maar liefst 360cm!!
Kleine Lenzenkijkers (tot zo’n 15cm) zijn wat het bestrijden van optische fouten in zoverre zwaar in het voordeel omdat je met drie lenzen (zoals bij een zogenaamde “apo”) maar liefst ZES optische vlakken hebt waarmee je heel veel zo niet al die onvermijdelijk optische afwijkingen veel makkelijker in toom kunt houden vergeleken bij een pure (kortfocus) Newtontelescoop zonder coma corrector, die deze onmogelijke taak moet doen met maar slechts ÉÉN optisch werkbaar vlak, zijnde de parabolische hoofdspiegel!!
Maar ook voor de lenzenkijker geldt het adagium dat grote lenzen (zeg maar…lenzen groter dan 15cm) het niet lekker doen bij korte brandpuntsafstanden/ kleine openingsverhoudingen.
Een 10cm F6/F8 apo is een supertelescoop maar is en blijft een relatief klein instrument….een fijn veel grotere 15cm F6 apo wordt al een dure optische draak! Een 15cm F8 apo is dan alweer heel veel beter…maar wel loodzwaar (6 lenzen is heel veel glas!!) en gestoord pittig geprijsd vergeleken het spotgoedkope lichtgewicht 15cm F8 spiegel-alternatief!

En zie hier mijn “optische gruizigheid” jegens zoiets ogenschijnlijk “onbenulligs” als een 15cm F8 Newton. Het gebakkie lijkt, mits goed geconstrueerd en wederom naar mijn bescheiden mening,  precies in de sweetspot te vallen als het gaat om superieure optische prestatie’s, betaalbaarheid en hanteerbaarheid!

Het is en blijft echter wel nog steeds een heel vreemd verschijnsel dat een 15cm F8 Newton gezien wordt als een (spotgoedkoop) beginners-instrument en een, optisch theoretisch vrijwel gelijkwaardige, 15cm F8 apo als een peperduur high end instrument voor de gevorderde astro-liefhebber.

Als je beide systemen op de computer doorrekent dan liggen de uitkomsten heel dicht bij elkaar. Een foton zal het echt geen reet kunnen schelen of die nou gerefracteerd dan wel gereflecteerd wordt!!!
Economisch en mechanisch vergeleken zijn de verschillen tussen beide systemen in de dagelijkse praktijk dus wel enorm groot en daar zit in zoverre een begrijpelijke logica achter, daar op de algehele bouwkwaliteit van de high end refractor werkelijk alles uit de kast gehaald wordt, iets wat voor de standaard huis, tuin en keuken 15cm F8 Newton toch niet echt gezegd kan worden.
Niet dat zo’n Newtonnetje nou zo’n slecht (beginners) instrument is, integendeel zelfs….MAAR…bij dit soort instrumenten valt wel echter meestal nog behoorlijk wat te winnen. Waarom de markt dat niet van eigens dicteert is mij in elk geval een heel maf raadsel. De dikke lenzenkijker als poenige optische hoerensloep-statussymbool versus het onterecht miskende optische lelijke Newton-eendje??? Wie zal het zeggen….???

Maar goed…..De zwarte 15cm F8 skywatcher en de witte skywatcher EQ3 GoTo verwachtingsvol achterin het heilige Besteleendje gemikt en naar huis gescheurd….en daarmee zou het verhaal hier eindigen ware het niet dat de strakke sky watcher OTA (optical tube assembly) zwart van kleur is met witte appendages…enne….dat vind ik dus gewoon spuuglelijk…..net zoals ik de witte EQ3 montering met zwarte details zo mogelijk nog veel lelijker vind…..
Een telescoop, een instrument die in ons Nederlandse klimaat helaas toch de meeste tijd binnen staat te verstoffen, mag/moet naar mijn onbescheiden mening best wel een beetje (veel!!) “smoel hebben”!!!
Net zoals een montering in mijn belevingswereld gewoon zwart moet zijn net zoals mijn oude EQ6……en dus….uit mekaar met heel die zooi en rigoureus de verfspuit er overheen in een kleurenschema geheel naar eigen  smaak!!

15cm F8 Newton en EQ3 montering in tijdelijke staat van ontbinding.

Wat het mechanische aspect betreft moest de aluminium driepoot uiteraard het veld ruimen voor een stalen zuil uit eigen las, slijp en knutselkeuken…..maar de belangrijkste (optisch-mechanische) aanpassing betreft toch vooral de BINNENKANT van de telescoopbuis….want die is simpelweg gewoon nog niet af.
Om contrastverpestend strooilicht uit het brandpunt bannen zijn kwaliteitslenzenkijkers vrijwel allemaal uitgerust met een zeer effectief systeem van anti-strooilicht diafragma-ringen,  gemonteerd aan de binnenkant van de telescoopbuis….
Zo’n setje inwendige buisringen is een zeer effectief contrastverhogend middel die in principe ook aan de binnenkant van de Newtonbuis wonderen zou kunnen doen voor de beeldcontrastkwaliteit…..ware het niet dat een Newton helaas behept is met een OPEN telescoopbuis met alle dodelijke warmtehuishoudelijke ellende van dien.

Die OPEN  Newtonbuis werkt, als je het gebakkie vanuit je warme huiskamer in je vrieskou-achtertuintje zet,  in feite als een ordinaire beeld verziekende schoorsteenpijp!!  Die lastige warmtehuishoudingproblematiek is de echte killer als het gaat om Newton-beeldkwaliteit ten opzichte van de lenzenkijker met haar heerlijk GESLOTEN optiekbuis.
Er wordt altijd onterecht moeilijk gekeken naar die, in de lichtweg zittende ozo zichtbare, Newton vangspiegel…maarre…als die maar niet al te groot is, zoals dus zo’n piepklein gevalletje (obstructie minder dan 20%) in de planetaire F8 Newton, dan is het beeldbedervend effect hiervan zo goed als verwaarloosbaar…Iets wat dus  NIET gezegd kan worden van de warmtehuishouding van de Newtontelescoop.

Het probleem met het installeren van zo’n kek setje diafragma buisringen in een open newtonbuis is echter het feit dat deze de uit de buis opstijgende warme lucht als het ware in de stralengang van de Newton dwingt…met alle beeldverziekende gevolgen van dien…..ofwel…diafragmaringen zijn voor een open Newtonsysteem GEEN optie.
Het monteren van een optisch vlakke afsluitplaat in combi met diafragmaringen kan uiteraard weer wel….maar dan zit je weer met het super-irritante gezeik van het razendrap beslagen raken van die optisch vlakke afsluitplaat…..
Moet je daarvoor weer een hopeloos loeierlange dauwkap bijplaatsen of…erger nog….van die stomme elektrische anti-dauw-lint om de voorkant van je OTA wikkelen….of nog stommer dan stom…..het moeten gebruiken van een fohn….aaaarrrgghh…ben toch….piep…vette krachtterm…….geen kapper!!
Zo’n Schmidt-cassegrain stijl OTA-afsluit/correctieplaat was voor mij DE reden waarom ik ooit lang geleden na slechts twee weken mijn gloedjenieuwe zwarte celestron C8 weer de deur uit heb getrapt, nadat dat kreng tot twee keer toe in de vochtige Biesbos in no time meende te moeten beslaan…not funny!

Dure mooi strakglimmende C8 eruit en een onooglijk lelijke rioolpijpgrijze tweede hands engelse 15cm F8 Fullerscopes Newton erin….top optiek in een no nonsense 120cm lange dauwkap!!!

Afijn…..Wat gelukkig wel heel goed werkt, dat is…of de Newtonbuis helemaal met matzwart kurk of vilt bekleden…of…wat ik gedaan heb, de OTA aan de binnenkant beschilderen met matzwarte verf vermengt met grof houtstrooisel,  zodat je een heel effectief ruw matzwarte telescoopbuis-binnenkant krijgt waar ook nog eens warme lucht zonder problemen uit kan ontsnappen.

Het meest simpele middel wat die warmtehuishoudingproblematiek betreft is toch vooral gewoon de OTA de tijd te geven zich aan te passen aan de buitenlucht en bewaar je kostbare Newtonnetje bij voorkeur toch maar liever niet in je crematorium-warme huiskamer en als je op pad gaat zet dan de kachel in de auto uit en een autoraam (de autoramen) open.  MAARRE…..als je je kek en woestkleuriggespoten special paint Newtonnetje wel in je warme huiskamer wil laten pronken dan kan je OTA, om die warmtehuishouding-problematiek toch iets rapper het hoofd te bieden, ook voorzien van mechanische kijkerbuis-ventilatie.

Kijkerbuisventilator

Een fan uit een sloopcomputer (of gewoon een nieuwe uit de compu-sjop) strategisch en zo trillingsvrij mogelijk gemonteerd aan de achter (hoofdspiegel)kant van je kijkerbuis is een zeer snelle effectieve manier om je Newtonnetje waarneemklaar te krijgen. Waar je dan wel even over moet nadenken is of deze dan tegen de spiegel van achteren naar voren laat blazen…of andersom…..waarbij de warme lucht als ware via de acherkant uit de buis wordt gezogen. Na wat rondneuzen op internet lijkt de tendens naar dat laaste te nijgen. Op deze manier blaas je en geen straatvuil in je kijkerbuis en het algehele proces van afkoeling schijnt toch wat sneller maar ook rustiger te verlopen. Eh…..ik hoop het deze week hopelijk  wederom avondklokboeteloos uit te kunnen proberen!!

Om de telescoopbuis met verf aan de binnen en buitenkant “te grazen” kunnen nemen heb ik heel de buis kaalgemaakt. De binnenkant van de buis heb ik meerdere malen gedaan met een lange kwast. De buitenkant van de buis heb ik gespoten.
Wat betreft het vervangende kleurenschema voor op de oorspronkelijk egaalzwarte buitenkant heb ik het maar tot mijn “huisstijl” gemaakt om al mijn buistelescopen te voorzien van een duotoon camouflage-schema.

Mijn astrofoto-telescoop, de (oorspronkelijk maagdelijk saai-witte) 20cm F6 Newton, doet al vele jaren haar werk in een “camouflageschema” van lichtgrijs en roze. Mijn “Oer-Elfje” heeft een metallic blauw/goud jasje….enne….voor het project 15cmF8 special paint planetaire Newton is mijn keuze uiteindelijk gevallen op een zandgeel/donkergroen-camouflage kleurenschema, welke ik toevallig tegenkwam op een oude WO2 kleurenfoto van een……..Messerschmitt 262 jachtvliegtuig, ach ja!!

Voordat ik aan het strippen van de OTA kon beginnen wel eerst nog even een om ergonomische redenen tweede zoekervoetje geplaatst omdat mijn 59 jaar oude kippennek nu toch net effe wat minder soepel is dan toen ik nog jong, dom en van elastiek was!!
Het schuur en spuitritueel (met twee custommade spuitbussen autolak) is niet veel anders dan het ritueel toegepast in de profi-autospuiterij….met dien verstande dat ik voor het gewenste overvloei-effect beide kleuren heel geduldig (is voor mij echt een “dingetje”!!) en tegelijkertijd in meerdere dunne laagjes (druipers niet gewenst!!) op de OTA heb aangebracht.
Profi-autospuitlak werk erg aangenaam omdat het veel minder stinkt dan van die goedkope “Aktie-spuitbussen”, droogtijd fijn kort is, de lak een stootje kan hebben en het eindresultaat in het algemeen altijd zeer bevredigend is, zelfs voor iemand die wat ervaring betreft natuurlijk niet in de schaduw kan staan van de echte vakman-autospuiter.
Ik ben in elk geval zeer content met het nieuwe uiterlijk van mijn special paint Skywatchertje….het is nu echt MIJN telescoop geworden!!!

Tja….en dan die ranzig witte EQ3…..

De Skywatcher EQ series monteringen zijn echt hele fijne goede en ook nog eens zeer betaalbare monteringen….maarre…..waarom toch dat oorspronkelijke stijlvolle kinky matzwart met zwoelrode detaillering gewijzigd in dat….mag ik effe overgeven…………..nietszeggende veiligbrave burgerlul wit….aaarrrgghhhh??!!???….Ik vind het dus helemaal niets en daar zullen “de witjassen” en de modepolitie ongetwijfeld wel een mening over hebben die totaal niet de mijne is …maarre..dat kan mij dus echt geen ene bilnaad kan schelen!!

De EQ3 tot op het bot uit elkaar geplukt, schoongemaakt, daar waar ik dat nodig achtte mechanisch aangepast, kaalgeschuurd, afgeplakt en er vervolgens drie lagen kinky matzwarte autolak er overheen gespoten.
Voor het ultieme eindeffect heb ik ook nog eens de asklemmen in “spetterend metalic paars” gepaint. Het hele geval staat nu stoer gemonteerd op mijn homemade matzwarte stalen zuilstatief…en het geheel maakt uw nedrig scribent zo trots als een eend met zeven….nou ja….dat moogt U lekker zelf invullen!!!

Trouwens, wat de mechanische kwaliteit c.q. stabiliteit van zo’n EQ3’tje betreft, die valt mij voor zo’n, in verhouding tot die pittig lange F8 OTA, redelijk “schriel ogend” assenstelsel eigenlijk best wel heel erg mee.
Natuurlijk is de EQ6 een “rots van Gibraltar” vergeleken met de EQ3….maar zij die het..eh…”(on)genoegen” moeten “genieten” om een EQ6 naar een waarneemplek te moeten zeulen, zullen het rapid responce vedergewicht van de EQ3 echt zeer waarderen.

OK….vanuit deep sky astrofotografisch standpunt bekeken is de 15cm F8 Newton zeker een pietsie overkill voor de EQ3…net effe iets teveel trillingsgevoelig voor langbelichte opnames…maarre…. voor een plezant avondje losse pols GoTo visueel astrotoerisme of eventueel zelfs een webcam maanplaatje , zonder de spierpijn van EQ6-olympisch gewichtheffen, is dit een verrassend heerlijk instrument gebleken.

15cm F8 special paint Newton in aktie!!

Wat betreft die vermeende/gehoopte superieure optische kwaliteit betreft, daar kan ik nog geen definitief juigend eindoordeel over geven. Ik heb er nog net voor het ingaan van de  avondklok een heel plezante deep sky GoTo sessie mee gehad in de Biesbos.  Daarna, omdat de weergoden nog niet echt hebben willen “meespelen” en niet vanwege die achterlijke avondklok want die heb ik in relatie tot mijn geliefde astrohobby verkozen te negeren, heb ik er hier voor de deur….op straat(!)….wel een paar zeer bevredigende webcam-Maan(foto)sessies mee gehad!!

Voor zover ik het tot nu toe heb kunnen beoordelen zijn mijn eerste indrukken aangaande de prestaties het kakelverse Newtonneke in elk geval zeer positief!!

Wat betreft haar nieuwe uiterlijk…tja…daarover valt natuurlijk altijd en tegelijkertijd ook weer totaal niet over te twisten…”beauty is in the eye of the beholder” en meer van dat soort wijsheden…..maarre…….elke keer als ik mijn m(J)ancave “binnenstruikel” en mijn woestgekleurd 15cm Newtonnetje onder de oogjes krijg dan wordt ik, uw nedrig astroblogs-scribent, in elk geval zeer gelukkig….enne….geluk is me dunkt, zeker in deze zeiktijd, een innig te koesteren en schaars goedje. Afijn…tot zover mijn verhaal… Blijft allen gezond maar vooral toch gelukkig….salut!!

NGC 6888, Crescentnebula ofwel Sikkelnevel in Cygnus

De Crescent of Sikkelnevel, NGC6888 in Cygnus met de 500mm F8 Maksutov telelens

Van harte gegroet Zij U allen, waarde thuisblijvers en vakantiegangers!!

Hmmm….. in dit specifieke geval zou ik dit object eigenlijk nu even (tijdelijk) de “Hamer en Sikkelnevel” moeten noemen omdat ik, nu ik echt zwaar de smaak te pakken hebt gekregen, ook dit redelijk illustere object wederom bij de astrofotografische kladden heb gevat met mijn kleine maar ozo fijne 500mm F8 vintage Maksutov telelens uit “het land van Oom Vladimir” !! En….ach vooruit om de russische stemming nog een tikkie verder op te voeren heb ik net ook maar weer eens mijn eveneens vintage dubbel-CD van het “Sovjet army choir” opgezet….Ooit langgeleden gekocht toen ik een jaartje of wat voor de lol op de avondschool russisch aan het leren was. Ik had al een jaartje engels (cambridge certificate) en drie jaar frans achter mijn kiezen en ach, dan kon een rondje russisch er ook nog wel af om mijn talenknobbel op peil te houden.

Het mooie is nu dat ik bij al die jaren 80 koude oorlogtijdperkfilms,  waarbij de Russen toen altijd ” The bad guys” pleegden te spelen, ik nu kan zien of er “steenkolen-onzin-russisch” danwel “echt correct russisch” is gebruikt bij opschriften en dergelijke. Bij het James Bond-gebeuren is/was dat over het algemeen redelijk in orde….maarre….bij die geweldig foute jaren 80 pulp serie “The A-team” heb ik toch een paar bijkans vette rolberoertes van het lachen gehad vanwege de soms echt  ozo genante in your face ruski-nonsense!! Overigens de inspiratiebron om russisch te willen leren was in feite mijn moeder die zelf in die bewuste donkere jaren 80 (Doe Maar…als de bom valt..bla..bla..bla) ook russisch is gaan leren omdat, in de geest van de grote vrees van die tijd,…”als ze nou toch zouden komen”…..” we ze tenminste netjes konden begroeten!!”

Nou ja….het is allemaal nooit zo ver gekomen…enne…wat er uitendelijk WEL vanuit het koude woeste oosten is gekomen waren gelukkig alleen maar hele fijne optische astrospeeltjes, hyper-elegante Soyuz bemande ruimtevaart draagraketten, ingezet voor minder duistere zaken dan  het lukraak rondstrooien van atoombommen en een enkele hele grappige russische mannenkoor-CD’tjes, waarvan ik alleen maar kan zeggen dat die laatstgenoemde “in combinatie met een teiltje wodka (jakkes!!) echt de leukste manier is om eens lekker een avondje heerlijk depri te geraken”..hihi!!!

Afijn….dit allemaal wederom terzijde en nu weer aan het werk en terug naar de sterren.

De Sikkelnevel danwel in het engels Crescentnebula genaamd, is een emissienevel die te vinden is in hart van het sterrenbeeld de Zwaan (Cygnus). Wat omvang betreft is ie een flink stukkie kleiner dan zijn direkte buren, de grote Cygnus-showpieces zoals de Noord Amerikanevel, de Sluiernevel en de Pelicaannevel. De Sikkernevel (NGC 6888) gelegen op een afstandje van zo’n 5000 lichtjaar is ontstaan door enkele zeer krachtige”oprispingen” (sterrenwinden) van de Wolf-Rayet ster WR 136 toen deze een jaar of 250.000 geleden van “brave gewone waterstofbrandende hoofdreeks-ster” overging naar het rode reuzenstadium, zijnde het stadium dat vooraf gaat aan “la derniere grande finale” van een “Joekelster” zoals deze, namelijk het zogenaamde “supernova gaan”. In deze laatste fase voor het definitieve einde worden in enkele stevige kosmische burpjes met grote snelheid delen van de buitenste gaslagen van de rode reus de interstellaire ruimte ingeslingerd, die vervolgens met die grote snelheden (80km per seconde!!) in botsing komen met de in de rustig in de lokale omgeving rondzwevende neutrale waterstofwolken. De schokgolven die bij dit soort botsingen ontstaan vormen objecten zoals o.a. de Crescentnevel (Sikkelnevel) en de Sluiernevel.

 

De Praktijk van het plaatjes schieten

 

Om dit soort van zogenaamde deep sky objecten op de gevoelige plaat te zetten heb je EERST en VOORAL een dikke vette zware op beide assen aangedreven parallactische montering nodig en NIET een dikke telescoop!!!

Ook ik ben daar uiteraard, als jong en onervaren “astrobroekie”, met open ogen ingetrapt door stom..stom..stom…eerst en vooral…spannend glamour…spannend…op dikke telescopenjacht te gaan en slim..slim..slim…niet eerst op saai..saai..saai…dikke monteringjacht!!

Ach…had ik maar op mijn achtste levensjaar meteen die zalige EQ6 gehad want…echt waar…..een stevige montering is eigenlijk best wel het belangrijkste onderdeel in het astrospeeltjes-arsenaal van de amateur astronoom die ook zelf van die mooie plaatjes als die uit de “astroglossies” wil schieten.  Als je eenmaal zo’n dikke montering (plus autoguider!!!) voor de rest van je leven hebt staan, dan maakt het eigenlijk niet meer uit wat je er aan optisch astrofoto-speelgoed op mee laat liften…..een peperdure refractor (ik, Newtonm(j)an in hart en nieren,  onthou mij nu wijselijk even heel braaf en onpartijdig van gevat commentaar..hihi!!), een dikke vette Newton, een monster van een Schmidt-Cassegrain…of…een schattig piepklein Maksutov-telelensje….

Het maakt namelijk niet meer uit waarmee je waarneemt danwel plaatjes schiet…..jouw “montering voor de rest van je leven” kan namelijk alles wat je ooit gaat aanschaffen probleemloos langs de hemel leiden.

De keuze van het optische speeltje hangt nu alleen maar af van wat de astroknakker danwel astroknakkerin voor ogen heeft te willen bereiken. Hiermee bedoel ik te zeggen dat formeel gezien de keuze om het 500mm telelensje te willen gebruiken voor het schieten van DIT specifieke kleine object (NGC 6888) eigenlijk een beetje de verkeerde is…want gezien de afmetingen van dit object zou het in stelling brengen van de 20 cm F6 Newton met een brandpuntsafstend van 1200mm i.p.v. de 500mm van het telelensje de betere keuze zijn…..MAAR DAAR HAD IK DUS GEWOON EFFE GEEN ZIN IN, want ik ben nu gewoon even lekker in de ban van dat kleine Maksje…EN…ik kan me dat dus ook probleemloos permiteren..want de EQ6 heeft totaal geen moeite met de 20cm Newton, laat staan met dat lullige kleine maar ozo kekke telelensje….Deze vorm van keuzevrijheid heb je dus NIET als je eerst op dikke telescopen-jacht bent gegaan en oh ja…het kreng moet ook nog met je zielige laatste euro op een goeiekope wiebel de wiebel-montering worden geplaatst!!

En dus…met het hele circus, hop maar de Biesbos….maarre… voordat je het gaspedaal fijnmilieuvriendelijk tot op de bodem intrapt………(en dit is trouwens GEEN grap…rustig rijden..het nieuwe rijden…is juist rot voor het milieu omdat een met een fluwelen rechterpoot behandelde verbrandingsmotor  nooit warm genoeg wordt en daardoor juist als een gek gaat vervuilen…heb deze week zelf bij mijn “gewone auto” weer  eens ondervonden bij de APK….en dus planken met die hap…ok…een heel ander verhaal..maar toch…”zucht”!)……..wel eerst effe heel goed checken of je echt ALLES achter in je nedrig voituurke gemikt hebt!!

Op de waarneemplek aangekomen staat je dan het elke keer terugkerende ritueel van het opbouwen en afregelen van je apparatuur te wachten…..HET GROTE NADEEL van het (noodgedwongen MOETEN) uithangen van de “veld-astrofotograaf” t.o.v. de astrofotograaf die vanuit een vaste (al dan niet thuis) waarneemplek zijn kunstje mag doen.

Een van de ogenschijnlijk lastigste procedures die doorlopen MOET worden is het op de poolster uitlijnen van de meegenomen parallactische montering.

Er zijn vele manieren bekend om dit heel nauwkeurig voor mekaar te krijgen. Veel van deze manieren zijn vaak dus welliswaar heel precies…maarre…ook best wel ingewikkeld en ook heel tijdrovend…enne…dat laatste, dat is iets wat veldastrofotograaf zich nou net niet kan permiteren en vooral niet tijdens die ozo kort donkere zomernachten.

Het overlevingsmoto van een blije al dan niet beginnende danwel ervaren veldastrofotograaf is/zou moeten zijn…”keep it simple, stupid”!!!!

Mijn ervaring is…enne mijn opnames laten dat ook me dunkt best wel duidelijk zien….dat die vaak ozo ingewikkelde tijdrovende en menig beginner afschrikkende poolster-uitlijn-procedures helemaal niet nodig zijn om uiteindelijk tot een goede hemelopname te komen.

Natuurlijk is er meer ruimte voor onnauwkeurigheden als je je parallactische opstelling in een stief kwartiertje probeert af te regelen…maar ik heb daar bij het schieten van subjes tot 10 minuten met mijn 20cm Newton (120cm brandpunt) eigenlijk maar zelden echt onoverkomelijke problemen mee gehad.  De korte belichtingstijden (tot 10 minuten max) van de  benodigde subjes zijn daar de prettige oorzaak van!!

Yep…natuurlijk zou ik er meer tijd aan besteden als ik een vaste thuis-sterrenwacht/waarneemplek zou hebben…maar die heb ik niet…en dus als het niet kan zoals het mot…dan mot het maar zoals het kan!!!

Mijn manier van poolster-uitlijnen is dus heel simpel maar wel met één ECHTE MUST-VOORWAARDE..en dat is dat je de in de poolas ingebouwde poolzoeker zo precies als maar mogelijk is parallel afgesteld MOET hebben aan de (holle) poolas waarin dit kijkertje is ingebouwd. Dit afregelen van de poolsterzoeker t.o.v. de poolas is een klusje wat je een keertje overdag kunt/moet doen met behulp van een vergelegen object zoals bijvoorbeeld een torenspits o.i.d. Als de poolzoeker is afgesteld dan hoef je dat in principe eigenlijk nooit meer te doen behalve dit zo nu en dab nog een keertje te controleren..iets wat ik trouwens..oeps….mea culpa…al in geen 10 jaar meer heb gedaan!!

Afijn…er van uitgaande dat je poolzoekertje goed in de poolas zit afgesteld, dan is het slechts een kwestie van (bij de EQ6 althans) aan de hemel de sterrenbeelden Grote Beer en cassiopeia localiseren….vervolgens al door je poolaszoekertje loerend de afbeelding van die twee sterrenbeelden op het glazen poolzoekerplaatje (waar deze sterrenbeelden in zijn gegraveerd) middels het ronddraaien van de poolas zodanig te positioneren dat deze overeenkomt met de positie van voornoemde sterrenbeelden  als gezien aan de hemel. Als de poolas ronddraait dan zie je in het midden van dit gegraveerde sterrenbeeldenplaatje ook nog een cirkel met daar weer in het midden een kruisje meedraaien en op die cirkel ingegraveerd nog een heel klein cirkeltje. De grote cirkel is de baan die de Poolster om de hemelpool draait en het kruisje de ware hemelpool…waarop de poolas van je montering op gericht dient te worden/te zijn.

Met behulp van de sterrenbeelden Grote beer en cassiopeia gegraveerd op dat glazen poolzoekerplaatje kan je precies (genoeg!!) de positie van de poolster t.o.v. de ware hemelpool bepalen.

Na het positioneren van de poolas is het de kunst om danwel of je gehele statief naar links en rechts en/of op en neer (dat doe ik) te bewegen danwel je parallactische kop zodanig te bewegen dat de Poolster precies IN dat piepkleine ringetje naast dat kruisje komt te staan. Deze ietwat grove methode is in een kwartiertje of zo gepiept en is mij tot op heden prima bevallen.

Hierna is het vervolgens een kwestie van verder opbouwen en aansluiten van alles wat nodig is aan mechanica en elektronika. Voor de stroomvoorziening van de EQ6 heb ik vanaf de één van de twee zekeringkastjes op het schutbord in de motorruimte van mijn AZU 250 (kleine Besteleend) een dikke zwaar overbemeten kabel via enkele holle ruimtes naar de achterkant het bestelhok van mijn nedrig voituurke geleid met daaraan zo’n aansluitplug uit de autoaccesoire-handel.

De parallactische kop van de EQ6 staat alweer jaren op een zeer stabiele zelfgelaste stalen zuil waarin ik ook tevens alle benodigde kabels en aansluitpluggen heb geintegreerd voor stroomvoorziening, handcontroler en sinds kort dus ook voor de Lacerta Mgen stand alone autoguider.

De gemodificeerde Canon 1000D plus 500mm F8 maksutov telelens, een 8×30 zoeker en de Lacerta Mgen autoguider gekoppeld aan een 50mm zoeker zitten allemaal op een (zelfmaak)-zwaluwstraart gemonteerd.

Voor de Lacerta autoguider heb ik een stelmechanisme gemaakt waarmee de autoguider onafhankelijk van de camera/telelenscombinatie bewogen kan worden, om zo een zo ruim mogelijke keuze aan volgsterren te faciliteren!! Als het hele circus is opgebouwd, aangesloten en uitgebalanceerd is dan is het tijd voor het opstarten van de EQ6 en haar GoTo functie en tevens voor het scherpstellen van Canon/Maksutov-combi.

Voor het scherpstellen maak ik gebruik van de ozo handige (10x) live view functie van de 1000D.

Met de Goto-functie (of als dat sneller is…gewoon “old school” met sterrenkaart en zoeker) zoek ik het te kieken object op.

Wat hierna volgt wil nog wel eens het nodige aan problemen geven en soms zelfs behoorlijk wat tijd kosten…want als het object,  zoals bij deze sessie de vrij zwakke Crescentnevel, na het GoTo-gedoe niet mooi precies in het midden van de opname staat…of erger nog…zo zwak is dat ie amper op het kleine beeldschermpje van de 1000D te zien is, dan kan het mooi in het midden positioneren best nog wel een behoorlijke opgave zijn. Het is dan simpelweg een kwestie van opnames blijven maken en met de handcontroler een beetje op goed geluk het hele circus (hopelijk) in de juiste richting bewegen. Dit is soms voor mij de reden waarom ik dan toch liever met de sterrenkaart en zoeker het object opzoek omdat dat, hoewel lichamelijk iets intensiever, (vaak) meteen een betere positionering van het object op de chip geeft dan met de GoTo-functie!!

Met het object mooi gepositioneerd moet er nog wel even heel serieus aan de balans van het circus worden gewerkt…en wel zodanig dat de parallactische montering met het hele optische circus juist een tikkie in ONBALANS is….enne…dit is iets wat absoluut een MUST is, want om gewiebel door de altijd aanwezige en tevens  ook noodzakelijke (anders loopt het aandrijfmechniek van de montering onherroepelijkvast!!) tandwielspeling te ondervangen moet ie zodanig (NIET) uitgebalanceerd worden dat ie als het ware in z’n tandwielspeling hangt. Hoeveel dit moet wezen is helaas vooral een kwestie van “gevoel”…te weing betekent gewiebel en onherroepelijk volgfouten en..te veel…kan een opgeblazen volgmotor tot gevolg hebben…maar om dat laatste voor mekaar te krijgen moet je wel heel erg wild met je contragewichten lopen schuiven, hoor!!

Zo…het hele zooitje is nu eindelijk klaar voor aktie??

Nope….nog niet…want er moet nog een volgster worden gevangen….enne…”hoort wederom aan mijn autoguider-lofzang”….want nadat de handcontroler van de Mgen is opgestart…oh ja..en niet vergeten is om toch vooral de…LENSDOP…van de zoeker-guider-combi te VERWIJDEREN…oeps…..zie je op het kleine Mgen-beeldschermpje in live screen mode….(uiteraard afhankelijk waar je aan de hemel bezig bent!) werkelijk een overdaad aan sterren verschijnen…en derhalve dus een overdaad aan potentiele volgsterren!

Toen ik met de Mgen begon te werken wilde ik eerst helemaal niet aan zo’n lullig 50mm zoekertje en heb ik mijn eerste autoguide-sessie nog gedaan met mijn oude 76mm volg-Newton….maarre…de chip van die Mgen is werkelijk zo gevoelig dat een 50mm zoeker inderdaad meer dan genoeg is om ten allen tijden een bruikbare volgster te kunnen vinden.

Het enige wat je moet doen is met de pijlknopjes op de handcontroler het geprojecteerde vierkantje ter grootte van een paar luttele pixels over een sterretje op het beeldscherm plaatsen……vervolgens moet de volgster, de Mgen en de gebruikte montering wat bewegen betreft digitaal aan elkaar gekoppeld worden, calibreren heet dat (duurt een seconde of 30 max) en als de Mgen tevreden is met het volgresultaat dan druk je op het knopje “ag=autoguide” waarna je jezelf in opperste verbazing kunt gaan vergapen aan het feit hoe dat ene sterretje al die tijd precies ende braaf in het midden van het volgschermpje blijft staan. Op de handcontroler kun je, middels de continue aan en uit flitsende rode lampjes,  zien welke “volgknoppen” jij had moeten indrukken en in welk tempo,  om handmatig dezelfde rete-strakke sterpuntjes te krijgen….enne…trust me, ik heb het een dikke 10 jaar best wel leuk met de hand gedaan,  maar tegen dit soort van uiterst aangenaam ontspannen (voor den toekijkenden mensch tenminste!!) “digitaal volg-geweld” kan geen mens tegen op!!

Zo…en dan nu….subjes schieten!! Wat de belichtingstijd van die subjes aangaat en de hoeveelheid het volgende. De beste belichtingstijd van zo’n subje hangt helemaal af van de aard van het gebruikte “optische circus” die de fotonen aflevert op de chip en op de plek waar je staat te fotograferen (lichtvervuild danwel niet lichtvervuild)…..als een soort van richtlijn kan het histogram op het camerabeeldscherm gebruikt worden…..de “linkervleugel” van de piek moet net effe goed los staan van de linkerkant van het histogram.

Wat de hoeveelheid subjes betreft…de hoeveelheid aan licht-data die je moet (mag) binnenhalen is het eigenlijk heel simpel…hoe meer, hoe beter….en daarom zie je bij sommige van die fraaie glamour-opnames ook wel eens belichtingstijden staan van 30 tot soms wel 40 uur…da benne heul veul subjezzzzz!!!.

Na het subjezz schieten is weer opbreken geblazen en zonder brokken knus in het vriendelijke 2CV’tje gezetten door het diep-nachtelijke verkeer naar huis navigeren. De al dan niet benodigde calibratie flats, dark flats en dark frames schiet ik altijd op de dagen/nachten daarna…..daar ga ik geen kostbare biesbos-data-aquisitie-tijd aan besteden!!

Daar dit ook dit blogje alweer een behoorlijkvolwassen BLOG aan het worden is schuif ik deel twee, het digitale afwerkproces, toch maar even verstandelijkerwijze door naar een volgend astroblogs-epistel…

U allen nog een heel prettige voortzetting van uw al dan niet welverdiende vakantie toegewenst!!

 

 

Oom Vladimir en de wilde Eend

Messier 11, de “wilde Eend-nevel in het sterrenbeeld Scutum met de 10cmF10 MTO 11-CA Maksutov

Beste Oom Vladimir, wat is het toch jammer dat het de laatste tijd blijkbaar niet zo wil boteren tussen onze beide werelden en dat het aan beide zijden van het voorheen “ijzeren gordijn” tegenwoordig nogal politiek incorrect lijkt te zijn om elkaar op z’n minst een beetje te bewonderen. Want..eh…ik kan er echt niets aan doen, wat zeg ik, ik WIL er niets aan doen…..enne…ik heb het alhier op Astroblogs al eens eerder gezegd..ik ben best wel een beetje een fan van onzer aller Russen!! En…yep…of beter nog..”da”…ik ben me natuurlijk zeer bewust van alle tegens en ogenschijnlijke tegengestelde levensopvattingen tussen “onze werelden” die de laatste tijd maar misschien ook gewoon altijd al hebben “geschuurd” en waarschijnlijk ook wel zullen blijven “schuren”, zoals ook nu weer in deze, hopelijke maar weer tijdelijke, koude oorlog…maarre….beste oom Vladimir….misschien toch maar weer beetje terug naar een iets warmere vrede c.q. wederzijdse respect en bewondering voor malkanders werelden??

Ik heb namelijk helemaal geen zin om bijvoorbeeld uw prachtige oerdegelijke R7 (Soyuz) draagraket, die al zo lang zo veilig en betrouwbaar diens doet te verketteren…alleen maar omdat ie russisch is. Ik heb nog niets eens over de vormgeving van dat ding…want ik vind die R7 met z’n cluster van vier “opduwraketten” echt zo’n ongelofelijk elegante machine…maar als je ook eens kijkt naar de “failrate” van dat ding (op de iets van 1800 lanceringen als ik het goed heb…maar een paar missers, die net zoals de meest recente, ook nog goed af zijn gelopen voor de bemanning), dan is die oeroude R7 een heerlijk stukje oerdegelijk en typisch russisch no nonsense engineering piece of rocket hardware.

Tja…en zo zijn er nog wel meer van die maf-mooie dingen uit het land der russen….Ik heb thuis bijvoorbeeld een dubbel CD liggen van het “sovjet army choir”…enne…ik zeg het maar meteen…ik heb totaal NIETS met koormuziek…..”waarom kunnen die mensen niet gewoon hun mond houden als het orkest speelt???”…en voor deze opmerking zou ik zo aan de schoonouderlijke schandpaal kunnen worden genageld want zowel mijn geachte ega als zo ongeveer heel haar familie zijn fanatieke koorzangers…..maar ja….die dubbel CD van het “sovjet army choir” vind ik dan toch echt om onverklaarbare redenen weer zo geweldig….zoveel vreemde prachtige en vol overtuiging gezongen “mooie typisch russische(?) triestigheid”….wat een heerlijke manier om een lekker avondje eens lekker plezant depri te geraken!!!…Met als hoogtepunt het oude sovjet volkslied dat van mij samen met het Wilhelmus en het engelse semi-volkslied “Jeruzalem” (wordt altijd door een Royal Albert hall vol met van die dolmaffe engelsen voluit meegebrult tijdens de last night of the promms…rillingen!!) bovenaan mijn top3 van mooiste maar vooral ook meest tranentrekkende “volksliederen aller tijden” zouden mogen staan!!

Oh ja…..en dan is er natuurlijk ook weer….russchische optiek….Oh jammie…..wat komen er toch veel smakelijke optische juweeltjes uit dat koude verre oosten naar ons tropische kikkerlandje getrippeld. Vorig jaar ben ik achteraf ozo stom geweest een bepaaldelijk niet te dure, zeer smakelijke 20cm Klevtzof NIET te kopen…en begin dit jaar had ik bijna dat kleine Maksutov telelensje omgetoverd tot “colaglas”…wat ik gelukkig net op tijd dan toch maar weer NIET heb gedaan, nadat ik die ergens diep in de spelonken van het internet tot mijn stomme en blijde verbazing de optische hemel in geprezen zag worden. Welnu….dat kleine Maksutovje heeft ook nog een grote broer in de vorm van een 10cm F10 Maksutov telelens/telescoop, die ik ooit heel lang geleden heb gehad..Toendertijd “voor weinag” op de kop mogen tikken op de zwarte markt in Beverwijk. Samen met een astromannetje/astrovrouwtje of acht van ons lokale Dordtse sterrenkluppie zijn wij toen een gezellig middagje wezen “Maksutov stropen”!

Uw nedrig scribent heeft er toen meteen maar twee (die kleine en die grote) mee naar huis heeft genomen. Het grote Maksutovje is o.a. meegeweest op huwelijksreis naar “down under” en ik heb daar lekker en voor het eerst in mijn leven mee naar de Magelhaense wolken staan loeren…tot er opeens uit het outback-pikkedonker een joekel (vergeleken met een Dordts biesbos konijn, althans!!) van een kangeroo naast mij en mijn kekke hemelgluur-Maksutovje neerplofte!!!. Volgens mijn geachte wederhelft kwam ik lijkbleek en letterlijk DOOR de moteldeur naar binnen gerend. OK…achteraf hoorde wij van de “No worries,mate-uitbater” van het Motel dat dit “Mathilde de huiskangeroo” was en dat ze al een tijdje niet gezien was omdat ze waarschijnlijk op jacht was naar een..eh…geschikte echtgenoot!! Tja….tja..tja….ok, ik had me wellicht gevleid kunnen voelen om aangezien te worden voor leuk en sappig jong buitenlandertje…maarre…aangezien ik toch niet zo op het..eh.. “vrolijk hippende lange staarten-geslacht” val…enne…oeps..ook omdat ik natuurlijk op huwelijksreis was….heb ik dit aanzoek toch maar even links en down under laten liggen….Je maakt toch wat mee onder de sterrenhemel met zo’n leuk klein en fijn russisch maksutovje!!! Afijn….dit leuke en vooral handig compacte 10cm Maksutovje heeft daarna nog een tijdje dienst gedaan maar aangezien ik toendertijd nog in mijn “elk jaar een andere telescoop-fase” verkeerde heb ik “em” uiteindelijk spijtigerwijze weer verkocht.

En dus…..wist ik heel goed wat mij te doen stond toen er een paar weekjes geleden zomaar aus blauen hinein van mijn zeer ge-achte longtime astrovriendjes Wim en Frida (tevens ook doorwrocht Astroblogsgluurders..hoi..hoi!!) een appie op de digitale deurmat plofte of ik wellicht toevallig nog iemand wist met belangstelling voor….zo’n leuk (hun) russisch 10cm Maksutovje!!! Nou, op die vraag wist ik wel een antwoord, hoor….” IKKE zei de gek!!!! Normaal doe ik met de eend zo’n dikke twintig minuten over het ritje van mijn naar hun huis….nu was ik er in amper 10…gevolgd door een “klein dumpje-spoor” aan prenten voor te hard rijden!!

Afijn….gezellig oude astro en andere levenskoeien uit de sloot gehaald en vervolgens zo blij en trots als een hond met zeven lu…”piep..censuur”…naar huis gesjeesd om aldaar diezelfde avond onder de sterren te herontdekken dat er ook met dit Maksutovje, net zoals met mijn toenmalige huwelijksreis-exemplaar, iets serieus optisch mis was…oh jee!!

DE manier om optiek te testen is even snel een willekeurige gemiddeld heldere ster op te zoeken, het sterretje vervolgens onscherp te stellen en dan het sterbeeldje te checken op de vele soorten optisch onheil die er kunnen rondspoken in de wondere wereld van sterrenkijkspeelgoed. Deze zogenaamde “stertest” dient echter wel pas gedaan te worden NADAT de optiek op temperatuur is gekomen…heel belangrijk…zeker vanuit een 20graden warme huiskamer minimaal 30minuten voor uittrekken!!!! Tja….enne…toen ik dit kekke “Maksen-kind” diezelfde avond dus aan zo’n stertest onderwierp, zag ik ook bij dit exemplaar, net als bij mijn oude huwelijksreis-maks, weer die hele nare optische afwijking die “astigmatisme” wordt genoemd. Als een telescoop last heeft van astigmatisme dan is het onscherp gestelde sterbeeldje niet rond maar elliptisch. Ga je vervolgens het sterbeeldje scherpstellen, dan lijkt die ellipticiteit te verdwijnen maar net VOORDAT je het punt van maximale scherpte bereikt zie je het ellipsje opeens 90 graden draaien en weer groter worden. Bij een telescoop die lijdt aan astigmatisme krijg je dus NOOIT een scherp sterpuntje en je blijft altijd maar een beetje nutteloos heen en weer focuceren rond dat punt van maximale scherpte…Om echt compleet maf van te worden en absoluut onacceptabel en vooral ook totaal niet logisch omdat het algemeen bekend is dat de optiek heren en dames van Moedertje Rusland een hele goede reputatie hebben als het gaat om het fabriceren van degelijke en deugdelijke kwaliteits-optiek.

Bij mijn oude Maksje heb ik dit probleem toen dus helaas niet kunnen traceren en oplossen, maar ja…toen was ik nog een jonge domme snotneus die leefde in een prehistorische wereld……aaarrrrgghhhhh….zonder internet!! Nu ben ik al best wel van een leeftijd dat ik het me zou kunnen permiteren om te zeggen dat “het vroegah allemaal veel beter was”…en dat “die jeugd van tegenwoordig allemaal totaal niet zou deugen en zo”….maarre, echt nie!!! Dankzij “die jeugd van tegenwoordig” is er nu internet en zijn er smartfoons als plezante digitale back up voor mijn, zo nu en dan welleens een “seniorenmomentje” vertonende, “Neuronenzolder”!! Ofwel….toch maar eens op het internet rondgedoold of ik iets bruikbaars kon vinden aangaande dit ranzige astigmatisme-probleem van het 10cm Maksutovje (officieel MC MTO-11 CA genaamd, trouwens!!)…OK…behalve de nodige ebay advertenties niet echt veel…maar aangezien je er uiteindelijk toch maar één nuttige nodig hebt, heel fijn op een duitstalige website terecht gekomen alwaar het probleem plus oplossing in geuren en kleuren uit de doeken werd gedaan….enne…die oplossing is een hele simpele…namelijk niets mis met de slijpkwaliteit van de optiek maar gewoon een kwestie van een bij het assembleren net iets te, maar in het geval van dit specifieke Maksutovje danweer helaas een echt wodka-strak, vastgezette hoofdspiegel.

Dit is nou ook weer zoiets waar ik geregeld tegenaan loop als ik word benaderd door mensen die net hun eerste telescoop hebben aangeschaft, de neiging om veels te vaak optiek te willen schoonmaken en onrust vanwege een zogenaamde “rammelende hoofdspiegel”…. Vooral novice eigenaren van Newtontelescopen lopen hier vaak tegen aan…Open buis en dus rap vuil op de hoofdspiegel die je die dan ook nog eens heel vaak kan horen en voelen bewegen…oh jee, paniek in de tent!!

Wat dat vuil op de hoofdspiegel betreft geldt natuurlijk altijd hoe schoner hoe beter..MAARRE…even een tikkie aangedikt, een hoofdspiegel moet echt bijkans bedolven onder de shitzooi zijn wil je dat aan het oculair gaan merken, hoor!! Heb ooit eens gelezen dat er in de VS ergens op een berg bij een professioneel observatorium een grote spiegeltelescoop nog dagelijks zonder problemen voor serieus wetenschappelijk werk in gebruik is met enkele…kogelgaten..in de hoofdspiege, ach jal!!!

Wat de bevestiging van optiek betreft is het uiteraard niet “handig” als de spiegel de polonaise kan dansen in z’n vatting..MAARRE…strak, te strak vastgezette optiek is eigenlijk nog veel dodelijker voor de beeldkwaliteit! Onzichtbaar voor het menselijk oog als je in de optiekbuis gluurt, maar des te zichtbaarder aan het oculair, gaat een, onder te veel “vastzet-stress” staande hoofdspiegel/vangspiegel, maar ook een Maksutov meniscuslens danwel schmidt-cassegrain corrector, een heel klein beetje in willekeurige richtingen vervormen..met alle niet zo plezante optische malheur van dien. In het engels kom je in dit soort van situaties heel vaak de term “pinched optics” tegen.

Maar goed….het kekke russische 10cm Maksutovje met dat pittige astigmatisme-probleempje dus. Het enige wat je in dit soort van situaties kan doen is gewoon effe dapper zijn en het hele ding maar eens lekker openmaken en daarna met wat “on the spot engineering” het een en ander na behoren te fixen. En aldus geschiede….Na wat eigen spuurwerk en een beetje afkijken op die duitse website lag het degelijk geconstrueerde Maksje in no time uit mekaar…en toen begon het gedonder in de gevulde wodka-glazen…want…jemig de pemig… die hoofdspiegel opsluitring zat echt moer en moer strak vast…en wel zodanig dat er een serieuze hamer en een stukje zelfgemaakt speciaal gereedschap nodig bleek om uberhaupt enige beweging in die opsluitring te krijgen!…

Leuk hoor, degelijk en overgedimensioneerd geconstrueerd spul…maarre…elk voordeel hep ook hier weer zo z’n nadeel!! Was oorspronkelijk van plan om, net zoals op die website, die ring helemaal los te maken, een en ander te controleren en daarna met beleid het hele zooitje weer in elkaar te schroeven….maarre….naar een stief half uurtje er lustig op los hameren….trust me, erg “pillen-smekend” met een lustig rondzwiepende vuisthamer zo dicht bij de hoofdspiegel….besloten om het maar te laten bij het wegnemen van de spanning op de hoofdspiegel….EN….dat is dan ook…oh joy..oh joy….wel weer prima gelukt. Nadat ik de hoofdspiegel dan eindelijk toch kon horen en voelen rammelen, het hele ding weer in elkaar gezet en wederom, met dank aan die heerlijke klimaatsverandering, diezelfde avond nog aan een vlag en wimpel stertest kunnen onderwerpen!

En…ach wat een fijn en optisch prima kijkertje is het nu…zwaluwstaart erop geknutseld, zoekertje erop, nog paar andere details opgepimpt…en vervolgens naar “ome Robtics” gerend om een plezante (tweede hands) sky watcher GoTo EQ3 voor “de kleine Vladimir” aan te schaffen. Deze EQ3 is bedoeld voor het visuele veldwerk….als het gaat om het serieuze deep sky astrofotografie-gebeuren dan verhuist ie even naar de EQ6 om daar te worden samengevoegd met de 76mm volgNewton.

Met deze combinatie, 10cm F10 Maksutov/Canon 1000D/76mm volgnewton op de EQ6 ben ik onlangs, bijkans ontploffend van nieuwsgierige en hooggespannen verwachtingen..(een heel gevaarlijke gemoedstoestand!!) naar de Biesbos getogen voor een eeste “testopname”…ofwel….zie daar het bovenstaande plaatje van de open sterrenhoop Messier 11 in het sterrenbeeld Schild (scutum) met de mij “om vanzelfsprekende redenen”  zeer aansprekende naam “de wilde eend-nevel”….enne….wodka nog an toe…..wat ben ik daar happy de beppy mee. Visueel was ik al een gelukkig mensch en voor het astrofotografie-gebeuren is de kleine Vladimir ook van harte aangenomen!!

Wel met die kantekening dat er wel wat langer dient te worden belicht omdat het nu eenmaal een F10 instrument is…maarre dat is met deze, voor de EQ6 zeer te behappen, vederlichte combinatie danweer wat het volgen betreft redelijkerwijze “een makkie”. Ik heb voor deze specifieke opname 6 subjes van 6 minuten geschoten, twee dark frames van ook 6 minuten plus nog een stuk of veertien flatfields. Het digitale traject bestond weer uit het gebruikelijke hoofdmenu van deep sky stacker plus een toetje van canon digital pro en photoshop!

En dus…beste oom Vladimir….kap met het hierheen sturen van spionnen en zo…en zet daarvoor inplaats “de Maksutov-kraan” lekker wagenwijd open..en ach, als U dan toch bezig ben, doe er dan ook nog maar zo’n kekke R7/Soyuz met een volle tank erbij, voor een veilig en vooral stijlvol klassiek “rondje (of tig) om moeder Aard”…leuk voor het jaarlijkse Astroblogs-redactie uitstapje, Arie…hint…hint….hint!!!!

 

Supermaan 01 01 2018

Supermaan door 20cm F6 Newton

Hoewel ik mij er tenzeerste van bewust ben het spreekwoordelijke zeer voor de handliggende zwarte gat in te trappen toch…bij deze iedereen ook namens mij van harte heel veel van het goede voor 2018 toegewenst!!
De zogenaamde, voor mijzelve sprekende, best wel immer zwaarbeladen “feestdagen” zijn gelukkig weer voorbij en dus kunnen we weer overgaan tot de orde van de normale dag….enne….dat laatste heuglijken feit heb ik gisteravond, hoewel eigenlijk meer gisterochtend 2 Januari “gevierd” met een korte astrofoto-sessie, welliswaar nu even niet op de heilige jachtvelden der Dordtse Biesbos maar gewoon effe rap op de stoep pal voor mijn centrum Dordt voordeur.

Twee redenen voor deze rappe “voordeur astrofoto-sessie”. Ten eerste het testen van een nieuwe focusseerinrichting en ten tweede even leuk een plaatje schieten van die “nieuwjaars-supermaan” waar Arie een blogje of wat terug over heeft geschreven.

Een paar maandjes terug mocht ik het genoegen proeven om van zeer ge-achte astroblogs-collega Paul tijdens een soort van bescheiden “astroclub onderdelen ruilbeurs” een heuse 2 inch Orion optics Crayford focuser “voor weinag” te mogen overnemen.
Deze focuser is een flink stukkie zwaarder dan mijn, overigens echt niet zo verkeerde, standaard tandheugel focuser..EN….het ding heeft ook nog een extra vertragingsmechaniekje waardoor je veel beter kunt precisie-scherpstellen…iets wat met die standaardfocuser bij het bedrijven van webcamfotografie van maan en planeten een nogal behoorlijk lastige bedoening was.
Aangezien ik..eh..een nogal bij het neurotische af “mechanische mierenneuker” ben, heb ik mij de afgelopen paar weken ook met dit speledingetje weer zeer plezant bezig gehouden met het modificeren en naar mijn hand zetten der bewegende en niet bewegende componenten van deze nieuwe tweedehands “made in ye good olde Blighty” focusseerinrichting.
Overigens is deze Orion Optics focuser, net zoals de rest van het astrospeelgoed van Orion Optics, in basis een prima ding, hoor…..maarre….ik vind het “klooien aan mechanische dingen” of het nou auto’s, rijksmonumenten danwel telescopen zijn…gewoon zo leuk…en dit klusje heeft me lekker door de “donkere dagen voor en na kerst” geholpen.

Op Nieuwjaarsdag, al knagend aan de laatste zieltogende oliebol, een en ander in en op mijn astrofotografie-werkpaard, de 20cm F6 Newton, geplakt…enne….hoe goed je dingen ook hebt uitgedacht, gemeten, gezaagd, geboord etc..etc..etc….de ultieme “ready and go for launch-test” is toch echt het eerste en dan graag foutloos geslaagde ritje langs de sterrenhemel…..en in dit geval zou het verrekte lollig zijn als ik dat eerste testritje even kon combineren met dat “2018 nieuwjaarsdag-supermaan-gedoe”.
Helaas kunnen we van de afgelopen paar winterweken bepaaldelijk niet zeggen dat ze hebben voldaan aan het romantische winterbeeld met die talloze kraakheldere bitterkoude sterrennachten…..Afgezien van die paar dagen met een dik pak sneeuw van een weekje of wat terug is het vooral wolken en regen geweest wat tot nu toe de winterklok heeft geslagen en dus had ik voor dat nieuwjaarsdag supermaan-testrondje niet echt hooggespannen verwachtingen.

Ik had de moed zo tegen half een ’s nachts eigenlijk al lang en breed opgegeven en ik was al onderweg naar “Klaas Vaak z’n vlooienbunker” (mijn nest!) toen ik opeens door mijn slaapkamerraam alsnog de (volle) maan te voorschijn zag komen vanachter het dikke  wolkendek…en dus…abrubte wijziging van de nachtplanning…Klaas Vaak kon effe rap de boom in…hup naar buiten met heel het astrofotocircus.

Uiteraard der zaak trok, net toen ik alles had opgesteld en afgeregeld, het hele zooitje weer potdicht en begon het zelfs…..grrrrr..licht te regenen, iets wat mijn goede voornemen om in 2018 de “edele kunst” der beziging van allerlei  doorwrochte krachttermen aan banden te leggen,  meteen de Oude Maas in deed mikken.  Maar goed, na drie kwartier wachten en tieren, het was inmiddels alweer kwart over één in de nacht en met oudejaarsnacht nog stevig in mijn mik niet geheel meer zo fris, brak gelukkig het wolkendek alsnog open en kon ik tot mijn grote vreugde constateren dat al mijn fijnmechanische pruts en priegelwerk niet voor niets was geweest.  Zowel visueel als fotografisch alles perfect in focus….en hier bedoel ik  mee dat de focuser genoeg bereik heeft om zowel met de camera aan de kijker “geplakt” als visueel met het oculair scherp te kunnen stellen!!
Bovendien kan ik ook niets anders zeggen dat dat extra fijnscherpstelmechaniekje (een 10x extra vertraging boven de normale mechanische overbrenging) werkelijk perfect en zeer aangenaam z’n werk doet……je kunt er echt heel goed mee scherpstellen!!
Na al dit genoegelijk geslaagde testwerk heb ik als kroon op het noeste nachtwerk nog even een kiekje gemaakt van die zogenaamde perigeum supermaan (afstand Aarde-Maan 360 000km) met de bedoeling om op een later tijdstip in 2018, bij een volle maan in het apogeum (afstand 384 000km)….ofwel als de volle maan plaatsvind als ie op z’n verst van Moeder Aard is verwijderd,  nog een plaatje te maken, met als doel om dat 7% verschil in schijnbare grootte zichtbaar te maken.
Dit gezegd hebbende vind ik em zo ook wel grappig met zo’n stukkie wolk ervoor en zo…enne…dat is een dik vet compliment aan de maan,  komende uit de,  aan fuzzy blobs verslaafde,  snuit van iemand die eigenlijk niet zoveel op heeft met die “soepballen”….Het zullen wel de laatste soft-sentimenteel makende melancholische feestdagen-resten zijn die nog in mijn “systeem” rondtoeren.
Voor de volledigheid nog enkele gegevens betreffende dit plaatje….20cmF6 Newton (brandpuntsafstand 120cm), camera Canon 1000D (geplaatst in het primaire brandpunt)….ISO 800 belichtingstijd 1/320ste seconde

De bouw van een 25 x 100 frontlens zenitspiegel bino Dobson

25 x 100 frontlens zenitspiegel bino dobson op stalen zuil statief

INTRODUKTIE

Ja…ja…zeer geachte Astroblogslezeressen en lezers….da’s een hele mond vol…enne…ik moet eigenlijk best wel bekennen dat ik het verzinnen van een passende naam voor mijn nieuwste zelfbouw astrospeeltje zo ongeveer het moeilijkste onderdeel heb gevonden in het hele proces van bedenken en construeren. Een proces overigens waarmede ik mijzelve bijna een jaar zeer plezant mee heb vermaakt! Nu moge het gevoegelijk bekend zijn dat ik “iets en zeer gepassioneerd heb met spiegels” en “iets maar dan in tegenovergestelde richting als het gaat om dingen met lenzen” en het moge ook gevoegelijk bekend zijn dat dat vooral te maken heeft met de “prijs-pret-verhouding betreffende dingen met lenzen” en niet zozeer om de kwaliteit van “dingen met lenzen”. Lenzentelescopen zijn prima instrumenten edoch