Lezing: ‘OLFAR – de nieuwe radiotelescoop in de ruimte’ vrijdag 24 januari bij Huygens

Impressie van OLFAR./ Credit: ASTRON / Mark Bentum

Op vrijdag 24 januari houdt Mark Bentum bij sterrenkundevereniging Chr. Huygens in Papendrecht een lezing getiteld: ‘OLFAR – de nieuwe radiotelescoop in de ruimte’. Bentum is hoogleraar Radio Science aan de Technische Universiteit Eindhoven. Daarnaast is hij werkzaam bij ASTRON in Dwingeloo. Hij werkt aan nieuwe technieken en nieuwe radiotelescopen op lage waarneemfrequenties; is actief binnen het nieuwe instrumentatieprogramma van de Square Kilometer Array en is daarnaast een enthousiaste docent op het gebied van Electromagnetisme en draadloze communicatie.

Voor de radioastronomie is het gebied beneden de 30 MHz één van de laatste onbekende frequentiebanden. Wetenschappelijk gezien is dat een bijzonder interessant frequentiegebied. Daarbij kunnen we denken aan het bestuderen van rood verschoven radiogolven afkomstig van waterstof uit het vroegste Heelal, het ontdekken van planeten en zonuitbarstingen in andere zonnestelsels en het bestuderen van ruimteweer. Helaas is dit frequentiegebied onbereikbaar vanaf de Aarde ten gevolge van de invloeden van de ionensfeer. Dus moeten we de ruimte in!!! In het OLFAR-project worden technieken ontwikkeld voor een radiotelescoop in de ruimte met behulp van een zwerm van circa 50 kleine satellieten in een baan rond bijvoorbeeld de Maan. In een samenwerkingsverband tussen een aantal universiteiten, instellingen en bedrijven wordt in de komende jaren hard gewerkt aan nieuwe technologieën om dit concept mogelijk te maken. In de lezing zal het OLFAR-project gepresenteerd worden, zowel de technische aspecten, als ook de wetenschappelijke mogelijkheden. De zaal is geopend om 19:30 uur en ze beginnen bij Huygens om 20:00 uur. Bron: Huygens.

Hoe de eerste foto van een zwart gat tot stand kwam

Raquel Fraga-Encinas bij sterrenkundevereniging Chr. Huygens

Afgelopen vrijdag (1 november) was Raquel Fraga-Encinas te gast bij sterrenkundevereniging Chr. Huygens in Papendrecht om daar een lezing te geven over de allereerste foto van een zwart gat. Dat ging over de (inmiddels) beroemde foto van het zwarte gat in het centrum van het elliptische sterrenstelsel M87, het zwarte gat M87* (alias Powehi), die met de Even Horizon Telescope (EHT) gemaakt is. Het was voor mij een druk weekend (o.a. halve marathon zondag van de Drechtstedenloop in de druilerige regen), dus vandaar dat ik er nu pas toe kom kort verslag te doen van de lezing.

Dé eerste foto van zwart gat, M87*, gemaakt met de EHT. (c) EHT Collaboration.

De EHT is een radiotelescoop, die feitelijk bestaat uit acht over de gehele wereld verspreid staande telescopen [1]Dat zijn de Submillimeter Telescope in Arizona, het Atacama Large Millimeter Array en het Atacama Pathfinder Experiment in Chili, het Submillimeter Array en de James Clerk Maxwell Telescope in … Continue reading , werkend volgens het principe van de Very Long Baseline Interferometry (VLBI). Zoals Fraga in haar zeer boeiende lezing schetste is de ‘aperture synthesis’, die gebruikt wordt bij de VLBI, ontwikkeld door de Britse radiosterrenkundige Martin Ryle. Het is een techniek die niet alleen in de sterrenkunde wordt toegepast, maar ook in andere sectoren, zoals de medische wereld bij tomografie en CAT scanning.

Fraga is sterrenkundige bij de Radboud Universiteit, waar ze werkt in het team van Heino Falcke, die één van de initiatiefnemers is geweest van de EHT. Het team achter de EHT is een samenwerkingsverband van meer dan 300 sterrenkundigen [2]… die afgelopen weekend in de VS de 2020 Breakthrough Prize in Fundamental Physics uitgereikt kregen. en op 10 april dit jaar maakten ze via verschillende persconferenties, die tegelijk werden gehouden, hun eerste resultaat bekend, een foto van de fotonengordel rond de waarnemingshorizon van het superzware zwarte gat en van de schaduw van die horizon van het 6,5 miljard zonsmassa zware zwarte gat M87*.  Die foto kwam niet zo maar tot stand en het duurde ná de vijf opnamedagen in 2017 meer dan een jaar hard werken van correleren en calibreren van de verzamelde data (zie afbeelding hieronder).

Credit: Siggraph.

 

Dat op 10 april géén foto werd gepresenteerd van het superzware zwarte gat Sgr A* in het centrum van ons Melkwegstelsel, maar wel van het zwarte gat M87, kwam best wel als een verrassing voor velen, een verrassing die ook heel lang en heel goed geheim is gehouden door de 347 EHT-wetenschappers. Fraga legde uit waarom het M87* werd die als eerste werd gefotografeerd en niet Sgr A*. Dat kwam door het grillige karakter van Sgr A*, die zo dichtbij ons staat (27.000 lichtjaar versus 55 miljoen lichtjaar voor M87), dat alle activiteit in z’n omgeving tot veel meer ‘fuzzyness’ leidt, wazige, blurred foto’s. Dat men nu bezig is om van Sgr A geen foto te maken, maar een video, was al eerder bekend, maar Fraga wilde geen enkel tipje van de sluier daarover oplichten – niet echt verrassend, haha…

Raquel Fraga-Encinas bij sterrenkundevereniging Chr. Huygens

Afijn, alle details van de lezing zal hier verder niet geven, maar laat ik afsluiten met de melding dat ik het een zeer leerzame en boeiende lezing vond. Als de foto/video van Sgr A* gepubliceerd is (hetgeen in ieder geval dit jaar niet zal gebeuren, verzekerde Fraga ons) dan zullen we haar weer vragen een lezing daarover te verzorgen.

References[+]

References
1 Dat zijn de Submillimeter Telescope in Arizona, het Atacama Large Millimeter Array en het Atacama Pathfinder Experiment in Chili, het Submillimeter Array en de James Clerk Maxwell Telescope in Hawaï, de Large Millimeter Telescope in Mexico, de South Pole Telescope op de Zuidpool, en de IRAM 30m telescope in Spanje.
2 … die afgelopen weekend in de VS de 2020 Breakthrough Prize in Fundamental Physics uitgereikt kregen.

Vrijdag 1 november lezing bij Huygens over de eerste foto van een zwart gat

Eerste foto van zwart gat, M87*, gemaakt met de EHT. (c) EHT Collaboration.

Op vrijdag 1 november zal Raquel Fraga-Encinas (Radboud Universiteit) bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens in Papendrecht een lezing houden over de eerste foto die ooit van een zwart gat gemaakt is, de foto van het superzware zwarte gat in het centrum van het elliptische sterrenstelsel M87, gemaakt met de Event Horizon Telescope. De lezing is in het Engels. Hieronder meer informatie daarover.

Raquel Fraga-Encinas is a Spanish born astrophysicist who fell in love with the night-sky at an early age. She did her Bachelor’s degree in Astrophysics at the University of New Mexico in the USA and proceeded to get a Master’s in Astronomy at the University of Maryland. After working in Spain several years as support scientist for ESA’s Athena X-ray observatory, she decided to carry out her PhD research at Radboud University in Nijmegen. She is part of the Event Horizon Telescope collaboration and she investigates the properties of Sagittarius A*, the supermassive black hole at
the center of our own galaxy, which is the other main scientific target of the Event Horizon Telescope along with M87.

The lecture will begin with an overview of the history of black holes, what we know about their physics via theory and observations. Then Raquel will introduce the topic of interferometry and how observations are made with radio telescopes. In addition, she will tell us about the Event Horizon Telescope, a world-wide network of radio telescopes that has taken – for the first time ever – a picture of a black hole. The lecture will cover the process for obtaining this amazing image, its
challenges, and what we can learn about this supermassive black hole in heart of M87.

De zaal is geopend om 19:30 uur en ze beginnen met de lezing om 20:00 uur. Bron en meer info: Chr. Huygens.

Focus op: Messier 30

Eind augustus was ik met een aantal sterrenvrienden een week op AstroVacance in de Dordogne bij het dorp Villefranche-du-Périgord om daar te genieten van de donkere sterrenhemel, de relatief grote kans op helder weer en de vrijgemaakte tijd om ons op de hobby te kunnen richten. Het was jammer dat Arie niet mee was, dan hadden jullie vast uitgebreide (live) verslagen gekregen van het gebeuren! Alhoewel, één van de minpunten van deze voor ons nieuwe locatie was dat de wifi-internetverbinding super traag was en 4g was er niet. Een ramp voor een (astro)blogger. Maar een van de grote pluspunten was dat we 6 heldere nachten hebben gehad!

Genoeg tijd dus om mooie astrofoto’s te maken. Helaas ging al snel mijn usb-filterwiel stuk en was er meer technische tegenslag. Dat was een flinke handicap, maar ik heb toch de nodige data kunnen verzamelen om een paar objecten van de Messier-lijst aan mijn verzameling toe te kunnen voegen.

Bolvormige sterrenhoop M30

Zie hier Messier 30. Het is een bolvormige sterrenhoop in het sterrenbeeld Steenbok, M30 werd in het jaar 1764 ontdekt werk door Charles Messier zelf. Het is visueel een niet al te groot object, maar in de 60-cm telescoop van André Heijkoop natuurlijk wel een juweeltje. Door de sterke concentratie van sterren in het centrum en allerlei lijntjes van sterren die eruit schijnen te springen lijkt het net een kosmische spin.

De diameter van M30 is ongeveer 100 lichtjaar en de afstand is zo’n 26000 lichtjaar. De bolhoop bestaat uit een waanzinnig aantal van minimaal 200.000 sterren.

Uitsnede van foto hierboven

De sterrenhoop heeft een bijzonder compact centrum. De helft van de stermassa zit binnen een straal van 8,6 lichtjaar. Moet je je voorstellen hoe anders de sterrenhemel er daar uitziet voor een denkbeeldige sterrenkijker op een leuk planeetje daar ergens in het midden. Het krioelt er van de zonnen! Toch schijnen botsingen nog zeldzaam te zijn.

Technische gegevens opname:
ATIK383L camera gekoeld tot -20 graden (viel me mee dat dat ging, het was erg warm)
gekoppeld aan 25cm Newton OOCT10 telescoop met comacorrector, brandpunt 1240mm.
Montering: Gemini41 met FS2-besturing, of-axis gevolgd met SX Lodestar x2 volgcamera.
Een relatief korte belichting door LRGB filters maar toch verdeeld over 4 nachten (L10R5G12B16 x 150s)
Nabewerking met PixInsight en beetje Photoshop

 

Vrijdag 6 Sept. lezing Tim de Zeeuw over de bouw van de meest geavanceerde telescopen ter wereld door ESO

Tim de Zeeuw. Credit: ESO

Vrijdag 6 september begint het najaarsseizoen van sterrenkundevereniging Christiaan Huygens in Papendrecht en wel met een lezing van Tim de Zeeuw getiteld ‘Bouw van de meest geavanceerde telescopen ter wereld door ESO‘. De Zeeuw promoveerde aan de Universiteit van Leiden in 1984. Daarna had hij postdoctorale posities aan het Institute for Advanced Study en aan het California Institute of Technology voordat hij terugkeerde naar Leiden in 1990 als professor in de theoretische sterrenkunde. Zijn onderzoek richt zich op de vorming, structuur en dynamica van sterrenstelsels, inclusief onze eigen Melkweg. Hij was co-PI van het SAURON-project, dat theoretische modellering en baanbrekende spectroscopische waarnemingen combineerde om het begrip van de aard en de vorming van vroeg-type (elliptische) sterrenstelsels grondig te herzien. Hij heeft 30 proefschriften begeleid, was medeoprichter van het Lorentz Centrum in Leiden, was de eerste Directeur van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie NOVA en Directeur van de Leidse Sterrewacht, diende in toezichtcomités voor AURA, ESA, ESO en NASA, en leidde de ontwikkeling van de European Science Vision for Astronomy in 2007. Hij was directeur-generaal van ESO van 2007-2017, een periode waarin de Very Large Telescope werd uitgerust met tweede generatie instrumenten, de bouw van ALMA werd voltooid en de bouw van de 39m Extremely Large Telescope goedgekeurd, gefinancierd en gestart. Hij is sindsdien weer in Leiden en heeft ook een seniore gastpositie aan het Max Planck Instituut voor Buitenaardse Fysica in Garching. De Zeeuw ontving de 2001 Prix Descartes-Huygens, de 2010 Brouwer Award van de Dynamische Divisie van de American Astronomical Society, en ontving eredoctoraten van de Universiteiten van Lyon, Chicago en Padua.

De ALMA telescoop in Chili. Credit: ESO/Y. Beletsky

De huidige telescopen maken het mogelijk het heelal te bestuderen vanaf de vroegste stadia tot nu, en ze tonen stevig bewijs voor planeten rond andere sterren. Ze kunnen – in de nabije toekomst – het bestaan van het leven op andere werelden onthullen. De ontwikkeling van nieuwe technologie en internationale samenwerking zijn de sleutel tot vooruitgang, zowel in de ruimte als op de grond. De lezing zal een korte inleiding bevatten over het verband tussen technologie en astronomie, en zal dan focussen op de telescopen die door ESO zijn gebouwd en worden gebruikt, waaronder de Very Large Telescope op Paranal, met zijn vier 8,2 m telescopen en een wereldwijd toonaangevend instrumentarium, ALMA, ’s werelds krachtigste telescoop voor de detectie van sub millimeter radiogolven, gelegen op Chajnantor op 5000m hoogte en de toekomstige 39m Extremely Large Telescope, die wordt gebouwd op Armazones nabij Paranal met het eerste licht voorzien in 2026. De zaal is geopend om 19:30 uur,  ze beginnen om 20:00 uur. Hier de routebeschrijving naar Huygens.

Vrijdag 7 juni: lezing bij Chr. Huygens over Astrofotografie van deepsky-objecten

Op vrijdag 7 juni heeft sterrenkundevereniging Chr. Huygens in Papendrecht een lezing van Arie Nagel over ‘Astrofotografie van deepsky-objecten’.  Arie Nagel (1944) is vanaf zijn tienerjaren met astrofotografie bezig. Dat was nog in het ‘natte tijdperk’ met de badkamer als ‘donkere kamer’. De digitale fotografie maakt dat we veel betere foto’s kunnen maken. In 1976 was hij medeoprichter van de Werkgroep Astrofotografie. In 1980 werd Arie door Hans de Rijk gevraagd om de redactie van Zenit te versterken. In die tijd was het normaal dat je je eigen apparatuur maakte.  Arie maakte diverse kijkers en daarnaast een montering. In het begin was de melkweg nog te zien in zijn achtertuin in de lichtstad, maar hij moest later toch verhuizen naar zolder, boven de lichten in de omgeving. Vervolgens verhuisde hij naar een donkere plek op een camping en tenslotte naar een donkere plek in Spanje: remote. Deepsky betrof steeds zijn voorliefde. Arie studeerde werktuigbouwkunde en bedrijfskunde. Hij was docent en onderzoeker aan diverse universiteiten met als onderwerp: Technologie Management.

De voordracht start met een kort overzicht van de manieren om deepskyfoto’s te maken. Van stilstaande camera, via camera’s met lenzen die meerijden op de kijker tot deepsky-fotografie in het focus van de kijker.  Ook wordt aandacht besteed aan ‘remote sensing’. De fotograaf bevindt zich dan op een andere locatie dan de kijker. Die kijker staat in het ideale geval onder een donkere, wolkeloze en transparante hemel. Daarop neemt de spreker ons mee op een rondgang langs zijn opeenvolgende sterrenwachten en de gebezigde apparatuur. De lezing vervolgt met de procedure voor het fotograferen van deepsky-objecten. Welke stappen dien je achtereenvolgens te maken? We zullen moeten bijsturen, volgen. Aan de orde komen de verschillende manieren van volgen en een manier om de handelingen automatisch te doen verlopen. Tenslotte wordt aandacht besteed aan de bewerking van astrofoto’s met PixInsight, APP en Photoshop. Uiteraard wordt de lezing rijk geïllustreerd. De zaal is geopend om 19:30 uur, ze beginnen om 20:00 uur. Bron: Huygens.

Volkssterrenwacht Mercurius dringend op zoek naar een nieuwe beheerder

Credit: volkssterrenwacht Mercurius.

Volkssterrenwacht Mercurius in Dordrecht is dringend op zoek naar een nieuwe beheerder. Oprichter Frans van der Graaf is tijdelijk ingevlogen om gedeeltelijke sluiting van de sterrenwacht te voorkomen, zo blijkt uit een gisteren in het AD/Dordrecht verschenen artikel en uit een raportage op RTV Rijmond. Mercurius werd op 21 oktober 1998 geopend in het natuurgebied de Merwelanden in Dordrecht en in oktober 2018 werd het twintigjarig bestaan gevierd. In diezelfde maand echter maakte oud-beheerder Harrie van Zijp, die vanaf april 2014 bij Mercurius werkte (en die dat tot voor kort met zijn echgenoot Hennie deed), bekend een nieuwe baan te hebben gevonden. En een opvolger, die verstand heeft van sterrenkunde, ruimtevaart en weerkunde én in de weekenden wil werken, is niet een-twee-drie gevonden.

Daarom dreigt volgens oprichter Frans van der Graaf, die nu tijdelijk invalt tot 1 april, dat de sterrenwacht doordeweeks dicht moet. In het ergste geval gaat de tent volgens v.d. Graaf helemaal op slot. De sterrenwacht draait grotendeels op vrijwilligers, waarvoor ook nog steeds geworven wordt. Van de Graaf riep onder andere de hulp in van RTV Rijnmond en dat resulteerde in de video hierboven

Frans v.d. Graaf bij volkssterrenwacht Mercurius. Credit: RTV Rijnmond.

In Dordrecht en omgeving is ook de sterrenkundevereniging Christiaan Huygens actief, die met meer dan zestig leden de afdeling Zuid-Holland-Zuid van de Koninklijke Nederlandse Verenigingen voor Weer- en Sterrenkunde vormt. In een recent verleden zijn er pogingen gedaan om meer tot samenwerking te komen tussen de sterrenwacht en de vereniging, maar die mislukten echter. Wellicht dat in de nieuwe situatie opnieuw gekeken kan worden of er sprake kan zijn van één of andere vorm van samenwerking. Halverwege 2019 ontvangt de sterrenwacht naar verwachting de 150.000ste bezoeker, dus het zou zonde zijn als die mijlpaal niet gehaald kan worden. Bron: AD + RTV Rijnmond.

Vrijdag a.s. geef ik een lezing bij Chr. Huygens over zwaartekrachtgolven

Komende vrijdag 2 november geef ik bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens in Papendrecht over zwaartekrachtgolven, een onderwerp dat hier met de regelmaat van rimpels in de ruimtetijd op de Astroblogs passeert. Ik zal dan meer vertellen over de geschiedenis van de theorie van de zwaartekrachtgolven, over de instrumenten waarmee ze ontdekt zijn en waarmee ze in de toekomst onderzocht zullen worden, over de waarnemingen aan de zwaartekrachtgolven en over de implicaties ervan. Met de ontdekking op 14 september 2015 van zwaartekrachtgolf GW150914 werd bevestigd wat op grond van de Algemene Relativiteitstheorie van Albert Einstein al werd voorspeld, namelijk dat de ruimtetijd zelf rimpelgewijs kan krommen. Met die ontdekking werd een nieuw venster op het heelal geopend, een venster dat de sterrenkundigen veel kan vertellen over de exacte eigenschappen van extreme objecten zoals neutronensterren en zwarte gaten. Zwaartekrachtgolven kunnen ons zelfs veel leren over de oerknal waarmee het heelal 13,8 miljard jaar geleden begon. De zaal is geopend om 19:30 uur en de presentatie begint om 20:00 uur. Iedereen is welkom, leden en niet-leden van Huygens. Hoe je er komt? Nou, zo.

Over het leven na de dood van sterren

E.P.J. van den Heuvel bij sterrenkundevereniging Chr. Huygens

Gisteravond was Edward van den Heuvel bij sterrenkundevereniging Chr. Huygens in Papendrecht om daar een lezing te geven over het leven na de dood van sterren. Een zeer boeiende lezing in een goed gevulde zaal, die ging over witte dwergen, neutronensterren en zwarte gaten, de drie bekende categorieën van extreme objecten na de fase van fusieverbranding van sterren – met enige regelmaat onderwerpen van blogs alhier.

De Krabnevel, ook bekend als M1, is een supernovarest in het sterrenbeeld Stier (Taurus). Credit: NASA/ESA

In z’n lezing kwam op een gegeven moment de Krabnevel (M1 – zie de afbeelding hierboven) in het sterrenbeeld Stier ter sprake, het restant van de supernova die in 1054 aan de hemel verscheen en die maanden te zien was, zelfs overdag. Van die supernova was bekend dat ‘ie onder andere door Chinese astrologen was waargenomen, maar dat er geen meldingen van waarnemingen uit West-Europa bekend waren. Maar dat klopte niet, want van den Heuvel meldde dat er wel degelijk een waarneming in Vlaanderen was gedaan, door een monnik, die de verschijning van de nieuwe ster in verband bracht met de dood van de paus. Ik had daar niet eerder van gehoord en daarom ben ik even in die waarneming gedoken. Het blijkt te gaan om een monnik, die hoorde bij de St. Pieterskerk in het Vlaamse Oudenburg. In een kroniek genaamd Tractus de ecclesia S. Petri Aldenburgensis staat te lezen dat op het moment van de dood van Paus Leo IX (1002-1054) er over de hele wereld ‘een cirkel verscheen van buitengewone helderheid’, die ongeveer een half uur te zien was. Hieronder een fragment van de oorspronkelijke tekst in het Latijn (onderaan) en de Engelse vertaling.

Paus Leo IX stierf op 19 april 1054, twee en een halve maand eerder dan de 4 juli 1054, die altijd als datum wordt aangehouden voor het verschijnen van de supernova. Vandaar dat drie Italiaanse sterrenkundigen in dit vakartikel uit 1994 beargumenteren dat de datum van SN1054 herzien moet worden en ongeveer drie maanden naar voren moet worden geschoven.

Edward van den Heuvel is emeritus hoogleraar van de Universiteit van Amsterdam. Het boek dat hij samen met prof. Cornelis de Jager in 1972 schreef, ‘Ontstaan en levensloop van sterren’, ken ik al meer dan veertig jaar, want toen ik ergens medio 1976 actief aan sterrenkunde ging doen was dat één van de eerste boeken die ik aanschafte. Gisteravond had ik de eer om samen met collega-blogger Jan Brandt Van Den Heuvel van het station in Dordrecht op te halen en naar de sterrenclub te brengen. Ik had de klassieker van Van den Heuvel meegenomen in de auto en ik vroeg hem uiteraard deze te willen signeren. Dat deed hij (zie boven). Jan moest ook nog ergens een exemplaar van het boek op zolder liggen, maar talloze speurtochten afgelopen week leverden hem nog minder op dan de speurtochten naar donkere materie. Als goedmakertje konden we wel een leuke selfie met ons drietjes maken, toen we Van Den Heuvel na afloop weer bij het station afleverden.

 

Vrijdag 25 mei: Lezing bij Huygens over leven na de dood van sterren – neutronensterren, witte dwergen en zwarte gaten

Prof. Edward van den Heuvel

Op vrijdagavond 25 mei geeft Prof. Edward van den Heuvel bij sterrenkundevereniging Chr. Huygens in Papendrecht een lezing over het leven na de de dood van sterren: neutronensterren, witte dwergen en zwarte gaten.

Sterren hebben een eindige levensduur, omdat ze hun eigen materiaal als brandstof gebruiken om hun licht mee op te wekken. Sterren zoals de zon leven heel lang, ongeveer 10 miljard jaar. Zwaardere sterren leven veel korter. Een ster die 8 maal zwaarder is dan de zon, leeft maar 20 miljoen jaar en een ster 25 maal zo zwaar als de zon leeft slechts 5 miljoen jaar.
Na hun dood blijft er een object over dat nog veel activiteit kan vertonen. Lichte sterren, tot 8 maal de massa van de zon, overlijden rustig en laten een “witte dwerg” achter, een zwak lichtend object dat afkoelt en langzaam onzichtbaar wordt. Sterren zwaarder dan 8 maal de zon eindigen hun leven met een explosie, en laten een neutronenster of een zwart gat achter. Deze objecten zijn in alle opzichten extreem. Een neutronenster heeft 400 000 maal de massa van de Aarde maar is niet groter dan Amsterdam (20 km). Een neutronenster is in feite één grote atoomkern, bijeen gehouden door de zwaartekracht. Sterren zwaarder dan ongeveer 20 tot 25 maal de zon laten een zwart gat achter: sterren waaruit zelfs geen licht meer kan ontsnappen. We kennen thans duizenden neutronensterren en tientallen zwarte gaten in ons Melkwegstelsel, die nog veel activiteit vertonen. Van den Heuvelen vertelt over hoe deze activiteit kan worden waargenomen.

Zwaartekrachtgolven van botsende zwarte gaten.

Recentelijk zijn zwaartekrachtsgolven van met elkaar versmeltende dubbele zwarte gaten en neutronensterren waargenomen. Deze waarnemingen en hun belang zal worden besproken. Prof. Edward van den Heuvel is emeritus hoogleraar sterrenkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Van den Heuvel vervulde onder meer bestuursfuncties bij de KNAW, de Stichting Ruimte Onderzoek Nederland en de stichting ASTRON en bij Diergaarde Artis, waar hij een van de oprichters was van het planetarium. Hij werd vooral bekend door zijn werk op het gebied van vorming en evolutie van compacte objecten (neutronensterren, zwarte gaten en witte dwergen) in dubbelsterren en op het gebied van de studie van gammaflitsen. Onlangs is de nieuwe editie van zijn boek ‘De Wonderbaarlijke Eenheid van het Heelal’ uitgekomen.

De lezing begint om 20.30 uur, de zaal gaat 20.00 uur open, en de toegang is gratis. Bron: Huygens.