Mag ik even voorstellen: planetoïde 2012 KT42, ergens tussen de drie en tien meter in diameter. De grote kiezel werd gisteren ontdekt door A.R. Gibbs middels de Mt. Lemmon Survey met een 1,5-m reflector + CCD. 2012 KT42 zou totaal onbekend zijn gebleven als ‘ie niet het lef had gehad om vanochtend om 09.00 uur Nederlandse tijd op slechts 14.400 km langs de aarde te scheren. Van de Top-10 van aardscheerders neemt ‘ie nu met deze afstand plek 6 in, een lijstje dat wordt aangevoerd door meteoroïde 2004 FU162, die op 31 maart 2004 6500 km langs de aarde vloog. Je vraagt je wellicht af wat er zou gebeuren als 2012 KT42 recht op de aarde af zou zijn gekomen en de afstand 0 km zou zijn. Impact? Boem? Rampen? Nee, niets van dat alles. De planetoïde zou door z’n geringe omvang grotendeels verbranden in de atmosfeer. Net zoals gebeurde op 7 oktober 2008 met de mini-planetoïde (Ø 5 m) 2008 TC3, die toen ergens boven Noord-Soedan verbrandde. Bron: Universe Today.
Credit: beeld van Planetary Resources’ YouTube channel
Deze week kwam de Amerikaanse onderneming Planetary Resources met het nogal gedurfde plan om op planetoïden mijnbouw te gaan plegen. Planetoïden die de aarde naderen – de zogenaamde NEO’s, Near Earth Objects, in ’t Nederlands aardscheerders genoemd – zouden bezocht kunnen worden door landers, die waardevolle grondstoffen zoals platinum uit de planetoïde kunnen halen. Je zou wellicht zeggen dat het plan een tikkeltje té ambitieus is en neigt naar pure science fiction. Maar kijkend naar de initiatiefnemers van Planetary Rescources (Eric Anderson van Space Adventures, Peter Diamandis van Google’s X Prize program en Chris Lewicki, baas van NASA’s Spirit en Opportunity Marsrovers) én de sponsors (o.a. Google-bazen Larry Page en Eric Schmidt, biljonair Ross Perot Jr. en regisseur James Cameron) moeten we hier serieus naar kijken. In stapjes wil men uiteindelijk toe naar de commerciële exploitatie van planetoïden: eerst wil men een serie telescopen in de ruimte brengen die NEO’s gaan opsporen en bestuderen. Eind 2013 kunnen de eerste telescopen al gelanceerd worden, de zogenaamde Arkyd 101, die een spiegel van 22 cm hebben. Hieronder zie je zo’n ruimte-telescoop, niet groter dan 40 bij 40 cm.
Credit: Planetary Resources
Als een geschikte kandidaat NEO gevonden is wil men er een sonde op afsturen, iets wat technisch gesproken niet heel moeilijk is. Vervolgens wil men in twee fasen de nuttige grondstoffen in de planetoïde gaan ‘ophalen’: eerst de vluchtige grondstoffen, zoals water, zuurstof en stikstof. Planetoïden schijnen daar vol mee te zitten en voor toekomstige bemande ruimtevaart zijn dat waardevolle grondstoffen. Het idee is dat die grondstoffen uit de planetoïde worden gehaald en vervolgens bewaard in depots in de ruimte, waar bemande capsules ze vervolgens weer op kunnen halen. De tweede fase is dat duurdere grondstoffen worden gewonnen, zoals platinum en palladium. De mogelijkheid wordt overwogen om planetoïden gedurende de exploitatieperiode te ‘parkeren’ in een baan om de maan.
Credit: Planetary Resources
In de volgende infografiek wordt nog eens op een rijtje gezet hoe de mijnbouw op planetoïden er precies uit gaat zien.
Impressie van ‘aardscheerders’, planetoïden die vlakbij de aarde kunnen komen. Credit: ESA – P.Carril.
Sterrenkundigen houden al maanden de planetoïde 2011 AG5 goed in de gaten. De 140 meter grote steenklomp werd in januari 2011 ontdekt door sterrenkundigen verbonden aan de Mount Lemmon Survey in Tucson, Arizona. Berekeningen laten zien dat er een kans van 1 op 625 is dat 2011 AG5 op 5 februari 2040 tegen de aarde botst. Zekerheid hierover hebben de sterrenkundigen nog niet, want de baan van de planetoïde is nog niet geheel bekend. In de periode 2013-2016 zal ‘ie beter zichtbaar zijn en daardoor hoopt men de baan beter te kunnen bepalen en daarmee het risico van een mogelijke inslag in 2040. Van belang is het zogenaamde sleutelgat (‘keyhole’) dat 2011 AG5 in februari 2023 zal passeren. Dat zijn kleine gebieden vlakbij de aarde, waar zo’n planetoïde sterk gravitationeel kan worden beïnvloed door dezelfde aarde. Vliegt de planetoïde door het sleutelgat, dan is de kans groot dat bij een volgende passage een inslag volgt, wordt lángs het sleutelgat gevlogen dan is die kans een stuk kleiner. Het sleutelgat van 2023 ligt 3 miljoen km van de aarde en de diameter van het gat is 100 km. Mocht uit de waarnemingen in 2013-2016 blijken dat 2011 AG5 dóór het sleutelgat zal gaan, dan is er een mogelijkheid om bij de sleutelgat-passage de baan van de planetoïde te beïnvloeden door menselijke sondes of door nabije inslagen van een raket die vlakbij de planetoïde een kernbom tot ontploffing brengt. Begin deze maand kwamen vele wetenschappers in Wenen bijeen op de 49e bijeenkomst van het Committee on the Peaceful Uses of Outer Space (COPUOS) van de Verenigde Naties, een denktank die zich bezig houdt met aardscheerders (in het Engels: NEO’s, Near Earth Objects), zoals 2011 AG5 en Apophis, en die probeert gevaren in kaart te brengen en oplossingen te bedenken. In de gaten houden, dat clubje. Bron: Space.com.
Zoef, vanmiddag passeerde 2012 BX34 de aarde op 59.044 km. Credit: Catalina Sky Survey
Ik noem het maar even mini-planetoïden, maar ik heb geen idee of dat de werkelijke naam is die er aan wordt gegeven: planetoïden die enkele meters tot tientallen meters in doorsnede zijn. Ze willen nog wel eens gevaarlijk dicht in de buurt van de aarde komen – of er zelfs tegenaan knallen. Vandaag zijn we opnieuw door zo’n brokstuk benaderd: om 16.25 uur Nederlandse tijd kwam de planetoïde genaamd 2012 BX34 tot 59.044 km (da’s ~0,2 keer de afstand aarde-maan) boven het aardoppervlak. De mini-planetoïde werd op 25 januari j.l. ontdekt met de 0,68 meter Schmidt telescoop van de Catalina Sky Survey en z’n helderheid bedroeg toen ~20. Op de foto hiernaast zie je ‘m als dat vage streepje, het resultaat van 120 seconden belichten, gedurende welke hij maar liefst 11 boogminuten aan de hemel opschoof. Op basis van de absolute helderheid van 2012 BX34 (27,6m) komt men uit op de diameter van dit brok ruimtesteen tussen 8 en 18 meter. Mmmmm, dat wil je toch niet op je dak krijgen, nietwaar? Bron: Remanzacco.
Afgelopen woensdagnacht – 9 november om 00.28 uur om precies te zijn – scheerde de 400 meter grote planetoïde 2005 YU55 op zo’n 325.000 km langs de aarde. Lezeres Claudia Verhoeven was stellig van mening dat ik niet zo laconiek had moeten zeggen dat we allemaal rustig kunnen slapen en dat we volgens haar aan een ramp zijn ontsnapt. Is dat zo? Zijn we inderdaad ontsnapt aan een ramp, was het kantje boord? Nee, ik blijf er bij dat er geen enkele dreiging was en dat ik met een gerust hart iedereen naar bed kon sturen om een heerlijk uiltje te knappen. In dit ene specifieke geval! Die laatste toevoeging doe ik niet voor niets, want het is de crux van het verhaal. In dit ene specifieke geval van planetoïde 2005 YU55 – ontdekt op 28 december 2005 door Robert S. McMillan van het Steward Observatorium op Kitt Peak, VS – wisten de sterrenkundigen exact wat diens baan in de ruimte was en welke minimale afstand tot aarde en maan er zouden zijn. Dat is geen kwestie van gokken geweest, maar louter van het berekenen van de baan van 2005 YU55 met toepassing van de wetten van Kepler en Newton. Visueel zag de passage langs het Aarde-Maansysteem er afgelopen woensdag zo uit:
Credit: NASA/JPL.
Niks kantje boord dus. De vergelijking die lezer Cockie maakte was duidelijk: als de aarde een dartbord is van 25 cm, dan had je er met die planetoïde zo’n 6,37 meter naast gegooid. Daar zou Barney nooit wereldkampioen mee zijn geworden. 🙂 Om die baan van een planetoïde precies te kunnen berekenen heeft men de zogenaamde baanelementen nodig. Waarnemingen van een aan de hemel voorbijtrekkende planetoïde met professionele telescopen gedurende enkele nachten volstaan om die baanelementen precies te kunnen vaststellen. In het geval van 2005 YU55 zijn dit de baanelementen. Bij het berekenen van de baan wordt ook rekening gehouden met gravitationele effecten van zon, aarde, maan en zelfs van andere – ver weg staande – planeten, zoals Jupiter. Ook van andere ‘grote’ planetoïden weet men precies hoe de baan er uit ziet en welke minimale afstand tot de aarde er zal zijn. De volgende zal planetoïde (153814) 2001 WN5 zijn, die op 26 juni 2028 op 0,6 maanafstand (250.000 km) langs de aarde zal vliegen. Diens middellijn is iets tussen de 700 meter en 1,5 km. Een jaar later volgt Aphopis, 270 meter in diameter, die op vrijdag de 13 april – woehahaha – langs vliegt. De kans dat die tegen de aarde knalt is klein, 1 op 250.000. Tsja, is dat kantje boord? Dacht het niet. Maar dit betekent allemaal niet – beste Claudia – dat ik hier beweer dat we nooit wakker hoeven te liggen van voorbijrazende planetoïden. De aarde is de afgelopen 4,5 miljard jaar regelmatig bestookt met grote en kleine planetoïden en kometen, zoals het giga-grote exemplaar dat 65 miljoen jaar geleden de dinosauriërs uitroeide. En korter geleden, de planetoïde (of komeet?) die in 1908 boven Siberië explodeerde. We kunnen wel degelijk in de toekomst te maken krijgen met potentiëel gevaarlijke planetoïden. Maar als het zo ver is geef ik wel een seintje om wakker te blijven. Afgesproken?
Hij is 400 meter groot – maatje woonwijk – en komende nacht ergens rond 00.28 uur Nederlandse tijd zal dit rotsblok voorbij de aarde vliegen: planetoïde 2005 YU55. Geen paniek, want YU55 zal ons op een veilige afstand van 0,85 ‘maanafstand’- da’s ongeveer 325.000 km – passeren. Gisteren hebben ze met de 70 meter radiotelescoop in Goldstone, Californië radarbeelden van de planetoïde gemaakt, toen deze nog op 1,38 miljoen km van de aarde verwijderd was. Die telescoop maakt deel uit van NASA’s Deep Space Network (DSN) en wat ze doen is radiosignalen naar dat stuk steen in de ruimte zenden en dan heel precies meten hoe lang de signalen er over doen om terug te kaatsen. Een signaal uit een dal op YU55 zal er een fractie langer over doen dan een berg en dat levert een beeld van diens oppervlakte op. Komende nacht gaan ze ‘m nauwkeurig waarnemen met de 300 meter grote Arecibo Planetary Radar Facility in Puerto Rico, die dan het beste ‘uitzicht’ op de planetoïde heeft. OK mensen, ga maar rustig slapen hoor. Bron: NASA.
Credit: Michael C. Nolan and Ellen S. Howell, Arecibo Observatory.
Op woensdagnacht 9 november a.s. [1]In de beide bronnen lees je dat het op 8 november zal gebeuren. Maar dat is in de VS, waar ze vroeger in de tijdzones zitten. zal de planetoïde 2005 YU55 op een afstand van 0,85 ‘maanafstand’- da’s ongeveer 320.000 km – de aarde passeren. De planetoïde werd in 2005 ontdekt door Robert McMillan (Spacewatch Program in Tucson, Arizona) en z’n diameter is 400 meter. De kortste nadering van 2005 YU55 tot de aarde is om 00.28 uur ’s nachts en tot de maan is om 08.13 uur ’s ochtends. In april 2010 werd de planetoïde waargenomen met de grote radioschotel van Arecibo op Puerto Rico en dat leverde het radarbeeld op dat je hierboven ziet. De bedoeling is om komende tijd 2005 YU55 nog verder te observeren, zowel met de Arecibo-schotel als met NASA’s Deep Space Network (DSN) van radiotelescopen. De verwachting is dat men details op de planetoïde van maar liefst 2 meter kan zien. Bij de aanstaande passage schijnt 2005 YU55 een helderheid van ongeveer 11m te bereiken, genoeg om ‘m in het zicht van amateur-telescopen te brengen. De beste tijd schijnt rond 22.00 uur Nederlandse tijd te zijn. Op deze website en in deze PDF kan je meer lezen over het waarnemen van dit enorme ruimteblok. Mocht je soms denken
dan kan ik je gerust stellen: de baan van de planetoïde is exact bekend en 2005 YU55 zal NIET tegen de aarde botsen, dat zal de komende honderd jaar ook niet gebeuren en het is géén bruine dwergster, als je dat onverhoopt en geïnspireerd door kometen als Elenin soms mocht denken. Passages van kleinere planetoïden – met afmetingen van enkele meters tot tientallen meters doorsnede – langs de aarde komen vaker voor, zoals pas nog 2010 TD54, die tussen de 5 en 10 meter groot was en de aarde op 46.000 km passeerde. Passages van planetoïden met de omvang van 2005 YU55 zijn een stuk zeldzamer. De volgende zal planetoïde (153814) 2001 WN5 zijn, die op 26 juni 2028 op 0,6 maanafstand (250.000 km) langs de aarde zal vliegen. Diens middellijn is iets tussen de 700 meter en 1,5 km, oeps! Bron: Bad Astronomy + NASA.
In blauw de baan van planetoïde 2009 BD. Credit: NASA
Wetenschappers hebben uitgerekend dat de kleine planetoïde 2009 BD op 2 juni a.s. tussen de aarde en de maan door zal vliegen. De planetoïde, die op 16 januari 2009 werd ontdekt en die een diameter van ongeveer tien meter heeft, zal die dag op 0,9 keer de afstand aarde-maan langs vliegen. Men denkt dat planetoïde 2009 BD behoort tot de zeldzame groep van planetoïden met een zogenaamde co-orbitale baan, waarbij ze een bepaalde periode de baan van de aarde volgen. Der afstand tussen planetoïde en aarde bedraagt maximaal 0,1 Astronomische Eenheid – dat is de afstand tussen aarde en zon, 149 miljoen km. De passage op 2 juni zal geen gevaar voor de aarde opleveren. Zelfs al zou de planetoïde wel op ramkoers liggen dan zouden we ons nog geen zorgen hoeven te maken, want de planetoïde zou dan hoog in de aardse atmosfeer voor een geweldige explosie zorgen, zonder in te slaan op het aardoppervlak. Bron: NASA Lunar Science.
Richard Wainscoat (l.) en Marco Micheli met één van de 19 ontdekte planetoïden. Credit: Karen Teramura.
Deze kan worden toegevoegd aan het Guiness Book of Records: in de nacht van zaterdag 29 januari 2011 zijn met behulp van de Pan-STARRS PS1 telescoop op Hawaï maar lieft 19 planetoïden ontdekt. Negentien stuks in één nacht met één telescoop, wowie! 😯 Deze door het zonnestelsel vliegende stukken rots worden ontdekt door foto’s op verschillende tijdstippen van hetzelfde stukje sterrenhemel te maken en dan met elkaar te vergelijken. Zie je objecten dan heen en weer bewegen dan is dat een kandidaat-planetoïde of -komeet. Feitelijk werden die nacht met de PS1, die een CCD camera met 1,4 miljard pixels heeft, zelfs 30 van dergelijke kandidaten gezien. De procedure vereist dat de ontdeking direct wordt doorgegeven aan het Minor Planet Center (MPC) in Cambridge, Massachussets (VS) en dat binnen 12 tot 72 uur van andere observatoria de bevestiging moet komen. Ondanks zware sneeuwstormen in de VS, waardoor veel observatoria daar niet konden waarnemen, lukte het toch om van 19 planetoïden die bevestiging te krijgen. Van de overige 11 planetoïden werd niet meer vernomen. Twee van de 19 ontdekte planetoïden blijken echte aardscheerders te zijn, planetoïden die gevaarlijk dicht bij de aarde kunnen komen en zelfs in botsing. De sterrenkundigen zullen deze nauwlettend in de gaten houden. Bron: Universe Today.
