Een pieperdepiepkleine planetoïde, een brokstuk van zo’n 2 á 3 meter doorsnede, is gisteravond om 20.40 uur Nederlandse tijd de aarde gepasseerd op 11.855 km afstand. De aarde zelf heeft een diameter van zo’n 13.000 km, dus je mag het gerust rakelings noemen. De planetoïde heet 2011 CQ1 en hij was een paar uur voor de passage ontdekt door R. A. Kowalski met de Catalina Sky Survey. Kowalski maakte daarbij gebruik van een 0,68-m Schmidt telescoop en CCD-camera. 2001 CQ1 bewoog 6 “/min en was toen van magnitude ~19. Met de 0,35-m f/3.8 reflector + CCD van het Tzec Maun Observatorium in New Mexico wist men bovenstaande foto van het brokstuk te maken, een ‘stack’ van twintig losse foto’s, ieder 10 seconden belicht. Je ziet de sterren als streepjes van losse puntjes, er is gevolgd op de planetoïde. Stel nou dat 2011 CQ1 tegen de aarde gebotst zou zijn, zou er dan een ramp zijn gebeurd? Hoogstwaarschijnlijk niet. Planetoïden met een dergelijke kleine omvang botsen vaker tegen de aarde, maar exploderen dan hoog in de atmosfeer van de aarde. Op 7 oktober 2008 maakten we voor het eerst mee dat een zo’n mini-planetoïde (diameter 5 m), genaamd 2008 TC3, in de ruimte ontdekt werd en dat ‘ie vervolgens korte tijd later de dampkring invloog en ergens boven Noord-Soedan verbrandde. Dat leidde toen hooguit tot het neervallen van kleinere stukjes puin, welke men later terug vond. Bron: Bad Astronomy + Remanzacco Observatorium.
Begin van de middag scheerde de kleine planetoïde 2010 TD54 langs de aarde, waarbij de kortste afstand 46.000 km bedroeg. De planetoïde zou een helderheid van ongeveer magnitude 14 hebben, zo was voorspeld. Voor hedendaagsche telescopen een peuleschilletje, dus menig amateur-astronoom aan de donkere kant van de aarde heeft de passage gefilmd. Onder andere Patrick Wiggins, die ‘m met z’n 14″ Celestron volgde:
Impressie van een aardscheerder. Credit: Urikyo33/Pixabay.
Morgen – da’s dinsdag 12 oktober 2010 – ergens rond 13:25 uur Nederlandse tijd zal de zondagochtend ontdekte planetoïde 2010 TD54 langs de aarde vliegen. De korste afstand op dat moment bedraagt volgens recente schattingen 46.000 km, da’s 1/8e van de afstand tussen aarde en maan. Oeps, klinkt erg dichtbij! Dat is het ook, maar ga niet direct je koffers inpakken, want de kans op een inslag op aarde klein, slechts 1 op de miljoen, aldus Don Yeomans, manager van het Near-Earth Object Program Office van de NASA. De planetoïde, die ongeveer tussen 5 en 10 meter groot is, werd afgelopen zondag ontdekt met de Catalina Sky Survey. Volgens Yeoman zal 2010 TD54, indien deze tóch de atmosfeer van de aarde zou bereiken, niet voor schade zorgen, want de afmeting van ’t rotsblok is zo klein dat ‘ie de tocht door die atmosfeer niet zou overleven. Mmmmm, tien meter doorsnede voor een planetoïde en dan toch zo’n tocht niet overleven? Ik vraag het mij af. Afwachten maar. 🙂 Bron: Universe Today.[Update] Phil Plait heeft een kaartje met de baan van 2010 TD54 (zie hieronder). Het rotsblok schijnt niet alleen de baan van de aarde te kruisen, maar ook die van Venus en Mars. Da’s bijzonder, want de meeste planetoïden bevinden zich tussen de banen van Mars en Jupiter. Het draait in 2,5 jaar om de zon en z’n inclinatie is slechts 5°. Plait denkt dan ook dat 2010 TD54 nog niet zo heel lang in z’n huidige baan verkeerd, want anders zou ‘ie al lang een keertje tegen Venus, Aarde of Mars zijn gesmakt.
Op dit moment zijn ongeveer een half miljoen planetoïden bekend, rotsblokken in de ruimte die in grootte variëren van enkele kilometers tot wel duizend kilometer (da’s Ceres, de eerste ontdekte planetoïde). De meeste van die half miljoen werden na 1980 ontdekt en daarover hebben ze deze zeer interessante video gemaakt, waarin die ontdekking visueel gemaakt wordt. De blauwe stip die om de Zon draait is de Aarde, nieuwe planetoïden zijn wit, planetoïden die bíj de Aarde kunnen komen zijn rood (oeps!), geel die de Aarde kunnen naderen (max. 1,3 AE) [1]1 Astronomische Eenheid is de afstand tussen Aarde en Zon, 149 miljoen km. en groen de ‘veilige’ planetoïden. In ’t begin lijkt de video nogal saai, maar wacht tot het einde!
Merk op dat de meeste planetoïden ontdekt worden in het hemelgebied recht tegenover de Zon. Da’s logisch natuurlijk, want dat gebied is het meest donker en de planetoïden worden daar vol door de Zon beschenen, dus de kans op ontdekking is dan het grootst. De stortvloed aan ontdekkingen in 2010 is te danken aan de waarnemingen van NASA’s WISE satelliet, die op 12 januari j.l. z’n eerste exemplaar te pakken kreeg, gevolgd door véle anderen. De video doet je wel enigzins beangstigen door die vele rode stippen in de animatie! 🙁 Bron: Dynamics of Cats.
Een nieuwe website geeft een overzicht van planetoïden die de komende 200 jaar langs de aarde scheren. Eens per ongeveer 200 jaar wordt de aarde getroffen door een middelgrote planetoïde (diameter 40-1000 m) die grote schade kan veroorzaken. En eens per circa 2 miljoen jaar slaat een planetoïde in die vergelijkbaar is met de planetoïde die een einde maakte aan het tijdperk van de dinosauriërs. Van de grote aardscheerders (diameter groter dan 1000 m) is nu zo’n 85% in kaart gebracht; van de middelgrote en kleinere planetoïden is dat waarschijnlijk slechts zo’n 1 procent. Dagelijks regent er ongeveer 100 ton aan interplanetair gruis op de aarde, veroorzaakt door gefragmenteerde kometen en planetoïden (zichtbaar als meteoren of ‘vallende sterren’). Een paar keer per jaar botst een planetoïde ter grootte van een auto met de aardatmosfeer en verbrandt als een vuurbal. Maar objecten groter dan circa 25 meter verbranden slechts gedeeltelijk, waardoor brokstukken het aardoppervlak kunnen bereiken: meteorieten. Eens per circa 200 jaar wordt de aarde getroffen door een planetoïde met een diameter van 40 tot 1000 m, die lokaal grote schade kan veroorzaken. En in het geval van een inslag in zee komen daar de tsunami’s bij, over een nog veel groter gebied. Eens per circa 2 miljoen jaar wordt de aarde getroffen door een planetoïde met afmetingen groter dan 1000 m. Zoals 65 miljoen jaar geleden, toen de inslag van een reusachtige planetoïde (met een geschatte diameter van 10 km) de Chicxulub-krater (diameter circa 265 km) veroorzaakte in Yucatan, Mexico, en een einde maakte aan het tijdperk van de dinosauriërs. Voor de Amerikaanse overheid is dit reden genoeg om alle planetoïden die in de buurt van de aarde kunnen komen (de zogenaamde Near Earth Asteroids, NEAs) en die een diameter hebben van meer dan 140 m, te inventariseren en nauwlettend te blijven volgen. En op korte termijn zal de grens bij 40m of 25 m gelegd moeten worden. Van de NEA’s, of aardscheerders, groter dan 1000 m zijn er nu ruim 800 bekend, ongeveer 85% van het geschatte aantal. Van de aardscheerders met diameters tussen de 1000 m en 140 m zijn er circa 6200 bekend, grofweg 25% van het geschatte aantal. Het aantal aardscheerders met afmetingen tussen 140 m en 25 m wordt geschat op circa 11 miljoen, waarvan momenteel slechts zo’n 1% bekend is. Het zijn vooral Amerikaanse observatoria die speuren naar planetoïden. In de jaren ’70 was een groep Leidse astronomen zeer actief betrokken bij het ontdekken van planetoïden. In de jaren ’80 heeft de Nederlands/Engelse/Amerikaanse infrarood satelliet IRAS ruim 4000 planetoïden waargenomen, waaronder een enkele aardscheerder. Sinds eind 2009 ontdekt de Amerikaanse infrarood satelliet WISE tientallen aardscheerders per maand. De Internationale Astronomische Unie (IAU) geeft op haar website onder de kop Near Earth Asteroids (NEAs) een chronologisch overzicht van mijlpalen van het onderzoek naar aardscheerders. Bovendien is er een overzicht te vinden van aardscheerders die binnen de afstand aarde-maan langs de aarde scheerden en scheren in de periode A.D. 1900 – 2200. De webpagina, die is samengesteld en wordt onderhouden door SRON-onderzoeker Karel A. van der Hucht, demonstreert dat er nog veel moet gebeuren. “De astronomische gemeenschap zal haar inspanningen aanmerkelijk moeten vergroten, willen we binnen twintig jaar een min of meer compleet overzicht hebben van de planetoïden die de aarde bedreigen,” zegt Van der Hucht. Van der Hucht is vertegenwoordiger van de IAU in het United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space (UN-COPUOS), dat zich sterk maakt voor NEA-inventarisatie en mogelijke maatregelen tegen inslag. De IAU webpagina registreert meer dan 500 relevante mijlpalen van NEA-onderzoek en – passages, met verwijzing naar de originele bronnen. Bron: Nova.
De aarde komt af en toe in botsing met planetoïden, meestal kleintjes, maar soms ook met een grote joekel. Vreemd genoeg blijkt de aarde ook andersom invloed uit te oefenen op de planetoïden en wel op een bijzondere manier. Door vlak langs de aarde te scheren – maximaal 1/4e van de afstand tussen de aarde en de maan – kunnen de planetoïden hun uiterlijk jong houden. Onderzoek van een groep Franse en Amerikaanse sterrenkundigen onder leiding van Richard Binzel (MIT) aan een groep ‘aardscheerders’ (near-Earth asteroids, oftewel NEA’s) heeft laten zien dat de planetoïden tijdens een vlucht vlak langs de aarde diens getijdekrachten voelen. Daardoor komt niet-verweerd bodemmateriaal (regolieth) aan de oppervlakte en dat zorgt ervoor dat ze vanaf de aarde gezien jonger lijken. Binzel en collega’s onderzochten 95 planetoïden met afmetingen tussen 200 en 4000 meter. Uit computerberekeningen bleek dat 75 planetoïden van de groep in het verleden (max. 0,5 miljoen jaar geleden) dicht bij de aarde zijn gekomen. Al deze planetoïden bleken een jong niet-verweerd uiterlijk te hebben. Omgekeerd werden er geen jong ogende planetoïden gevonden die niet een keertje dicht langs de aarde waren gescheerd. Planetoïden die niet in de buurt van de aarde komen hebben een oud uiterlijk, met name doordat het oppervlak sterk kan verweren onder invloed van geladen deeltjes van de zon. Kortom, de aarde schijnt de nabije planetoïden een soort verjongingskuur te bezorgen. Men denkt dat de getijdekrachten ervoor zorgt dat de planetoïde ietsje vervormt of gaat trillen, met vers regolieth aan de oppervlakte als resultaat. Afgelopen donderdag verscheen een artikel van Binzel et al over de ontdekking in het wetenschappelijke vakblad Nature. Bron: Science Daily + NRC-Handelsblad, 23 januari 2010.
Afgelopen woensdag scheerde de kleine planetoïde 2010 AL30 tussen de Aarde en de Maan door. Het rotsblok dat een diameter ergens tussen de 10 en 15 meter heeft, werd onder andere waargenomen door Patrick Wiggins in Utah, die daar de status van zonnestelsel-ambassadeur van de NASA schijnt te hebben. Wiggens fotografeerde 2010 AL30 dertig keer met z’n Celestron C-14 @ f/5,5 telescoop en SBIG ST-10 CCD-camera. Iedere foto was 15 seconden belicht en dat resulteerde in bovenstaand filmpje. Meer van dat bewegende spul van deze uit de kluiten gewassen kosmische kiezelsteen vind je in de bron: Universe Today. Inclusief een animatie van de Aarde gezien vanuit 2010 AL30! 😯
Riemen vast! Morgen om 13.48 uur zal de mini-planetoïde 2010 AL30 tussen de Aarde en de Maan doorvliegen. De afstand tot de Aarde bedraagt naar schatting 0,34 keer de afstand tot de maan, zeg 130.713 km. Het object is naar schatting ergens tussen de 10 en 15 meter groot en als ‘ie op genoemd tijdstip het meest dichtbij is zal z’n helderheid van magnitude 14 zijn, net zo helder zwak als Pluto. 2010 AL30 heeft een omlooptijd van 1 jaar rondom de zon en dat heeft het vermoeden opgeleverd dat het wellicht geen planetoïde is, maar een door mensen gemaakt object. Maar volgens Alan W. Harris is z’n snelheid te afwijkend om een satelliet te zijn. 2010 AL30 werd gisteren ontdekt, op 11 januari dus, slechts twee dagen voor de nauwste passage. Afijn, weer zo’n aardscheerder die rakelings langs de Aarde vliegt. Zucht… 🙁 Bron: Remanzacco Observatorium.
hoe breng je een planetoïde uit koers? Credit: Boston Globe.
Gemiddeld eens per duizend jaar wordt de Aarde geraakt door een planetoïde van ˜70 meter doorsnede, vergelijkbaar met de planetoïde die de Tunguska-explosie in 1908 veroorzaakte. En mini-planetoïden van ˜7 meter doorsnede komen regelmatig vlak in de buurt van de Aarde, zoals op 6 november 2009 het geval was met planetoïde 2009 VA, of knallen er zelfs tegenaan, zoals op 7 oktober 2008 in Soedan gebeurde met planetoïde 2008 TC3. Kortom, het is goed als de grote ruimtevaartnaties eens gaan nadenken over de risico’s die we lopen met al die rondvliegende uit de kluiten gewassen kiezelstenen daarboven en hoe we die risico’s kunnen beperken. Rusland heeft onlangs laten weten na te willen denken over het gravitationeel afleiden van Apophis (diameter 270 meter), waarvan er een zeer kleine kans is dat ‘ie op vrijdag 13 april 2029 tegen de Aarde knalt. Dat afleiden brengt mij op een internet-pagina waar ik zojuist op stuitte – boem – en die ik zeer interessant vind, namelijk een artikel van Boston.com “How to stop a killer asteroid“. Zeer boeiende pagina waarop precies aangegeven staat welke methoden er zijn om potentiële killer-planetoïden te veranderen in liefelijke, onschuldige stukjes ruimtesteen. Moet je echt even zien. Tip voor deze astroblog kwam via Twitter van Samuel Hawkins.
Het blijkt dat afgelopen vrijdag 6 november een kleine planetoïde vlak langs de aarde is geraast. Het rotsblok genaamd 2009 VA, diameter 7 meter, scheerde om 22.30 uur Nederlandse tijd 14.000 km over het oppervlak, slechts twee aardstralen. 2009 VA was 15 uren voor deze dichtste nadering ontdekt door de Catalina Sky Survey. Al snel bleek dat de planetoïde vlak langs de aarde zou scheren, maar dat ‘ie niet op ramkoers lag. Met z’n afstand van 14.000 km is 2009 VA nummer drie van de meeste nabije aardscheerders. Lijstaanvoerder is 2008 TS26 (diameter 1 meter), die 9 oktober 2008 op een afstand van slechts 6.150 km langsvloog. Het zilver is voor 2004 FU162 (diameter 7 meter), die tot 6.535 km kwam op 31 maart 2004. Planetoïden die wél op ramkoers liggen zijn er ook, zoals 2008 TC3, die op 7 oktober 2008 ergens boven Soedan de dampkring binnenkwam en daar ook insloeg. En op 8 oktober j.l. schijnt er eentje boven de stad Bone in Indonesië te zijn geëxplodeerd. Die planetoïde moet iets tussen 5 en 10 meter doorsnede zijn geweest en hij moet zijn geëxplodeerd op een hoogte van 15 tot 20 km. Die explosie had naar schatting een sterkte van zo’n 30 tot 50 kiloton TNT. De atoombommen op Hiroshima en Nagasaki hadden een sterkte van 20 kiloton TNT, dus het feit dat niemand in Bone gewond is geraakt laat zien dat ze daar flinke mazzel hebben gehad. Meer over die planetoïde zie je in deze video:
Al die nabije scheervluchten én werkelijke inslagen maken eens te meer duidelijk dat het noodzakelijk is dat er een adequaat beveiligingssysteem komt. Stel dat 2008 TC3 en de planetoïde van Indonesië tien keer groter waren geweest, dan waren de gevolgen niet te overzien geweest. Bron: Universe Today voor 2009 VA en voor Indonesië.
