‘Drie keer is scheepsrecht’, ik zei het toch?

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute.

Eerst liet ik jullie die prachtige samenstand zien van Titan en Rhea, twee van Saturnus’ manen, in beeld gebracht door Cassini. Vervolgens – koud een week geleden – de samenstand van Titan en Tethys, verwikkeld in een kosmisch spelletje kiekeboe. Die laatste blog sloot ik af met een verwijzing naar ’t aloude gezegde van drie keer is scheepsrecht. En rara waar worden we vandaag op getrakteerd: yep, een mooie foto waarop we Dione voorlangs Tethys zien schuiven, ook weer twee manen van Saturnus en (uiteraard) in beeld gebracht door Cassini. De derde van twee elkaar passerende manen. 🙂 Beide manen zijn ongeveer even groot (Dione ongeveer 1123 km, Tethys ongeveer 1062 km), maar op het moment van deze foto’s – bij elkaar in krap twee minuten gemaakt – stond Dione een stuk dichterbij Cassini dan Tethys, 400.000 km resp. 2,6 miljoen km om precies te wezen. Je ziet mooi dat Tethys’ donkere kant verlicht wordt door Saturnus, terwijl dat niet het geval is bij Dione. Puur een kwestie van wáár die manen precies staan ten opzichte van Saturnus op het moment dat Cassini de foto maakt. Wat je op Tethys linksboven ziet is die enorme krater Odysseus, waar ik de vorige keer over schreef. Hoe luidt het gezegde ook alweer, ‘vier keer is scheepsrecht’? 😉 Bron: Bad Astronomy.

Opnieuw kiekeboe, nu met Tethys en Titan

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Twee dagen geleden liet ik Rhea en Titan zien, twee manen van Saturnus, die bezig waren met een soort kiekeboe met elkaar, gezien vanuit de Saturnusverkenner Cassini. Kennelijk heeft Cassini de smaak te pakken, want vandaag zag ik bovenstaande foto. Zelfde idee, maar dit keer met Tethys en Titan in de hoofdrol. Ik vind bovenstaande foto mooier dan die van afgelopen zaterdag, niet alleen omdat ‘ie deze keer in kleur is, maar vooral omdat er iets bijzonders met Tethys is. Kijk maar eens naar deze maan, aan de linkerzijde van de met een atmosfeer omgeven Titan. Wat zie je? Yep, het is net de Deathstar van Star Wars met z’n megalaser. Het is de enorme krater Odysseus, die met z’n diameter van 400 km 2/5e deel inneemt van Tethys. Hieronder een schitterende detailfoto.

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Prrrrrachtiggggg, nietwaar? Hoe luidt het spreekwoord ook alweer, drie keer scheepsrecht? 😉 Bron: Astroengine.

Rhea en Titan spelen kiekeboe

Credit: NASA/JPL.

Zie hier Titan (voorgrond) en Rhea (links tevoorschijn komend), twee manen van Saturnus. Schitterend geportretteerd door Cassini, de befaamde Saturnusverkenner. De foto werd 27 oktober 2009 genomen en de afstand van Cassini tot Titan bedroeg 1 miljoen km, tot Rhea 2,3 miljoen km. De resolutie op Titan is 6 km per pixel, al valt er in zichtbaar licht door de dichte atmosfeer van Titan niets aan details te zien op het oppervlak. Op Rhea is de resolutie 14 km/px. Bron: NASA.

Vijf jaar geleden landde Huygens op Titan

De Huygenslander op Titan. Credit: ESA

Het is vandaag precies vijf jaar geleden dat de Huygenssonde landde op Titan, de grootste maan van Saturnus. Die 14e januari 2005 staat mij nog helder voor de geest, want die dag was ik als bestuurslid van sterrenkundevereniging Chr. Huygens – what’s in a name – zelf rechtstreeks getuige van de afdaling van onze naamgenoot op die verre maan, ruim 1 miljard km van ons vandaan. Huygens was bij Titan gekomen meeliftend met Cassini, de welbekende Saturnusverkenner. Met z’n zessen van ’t bestuur waren we uitgenodigd door de ESA, de europese ruimtevaartorganisatie, om in Noordwijk de life-beelden van de landing bij te wonen. Noordwijk stond in verbinding met Darmstadt en daarvandaan liep weer een lijntje naar de Huygenslander bij Titan. In een zaal vol met mensen en tv-ploegen (alle zenders waren zo’n beetje aanwezig) hoorden en zagen we hoe de informatie binnendruppelde. Op een gegeven moment hadden we het allemaal wel gezien en gingen we naar Leiden. Daar bij de leidse sterrenwacht had men voor het publiek de deuren opengezet en kon men hoog aan de hemel Saturnus en Titan bewonderen. Erg leuk om eerst per televisie het oppervlak van Titan te aanschouwen en vervolgens door een telescoop dezelfde maan in het klein. Op 8 december 2005 werden de resultaten van de verschillende onderzoeken in het Britse wetenschappelijke tijdschrift gepubliceerd. Het aardige van de heren en dames onderzoekers is dat ze die resultaten vrij beschikbaar hebben gesteld. Kijk daarvoor maar eens op: Nature (beetje scrollen tot halverwege, dan kom je de gratizz artikelen met de resultaten tegen).

Saturnus’ breedste ring, de E-ring

credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Saturnus heeft een uitgebreid ringenstelsel, waarvan de zogenaamde E-ring de breedste van allemaal is. Maar hij is ook de minst heldere ring, vandaar dat ‘ie ook pas in 1967 werd ontdekt. De binnenradius van de E-ring ligt 180.000 km van Saturnus vandaan, de buitenradius 480.000 km. De E-ring is dus 300.000 km breed! De ring is een erg diffuse ring, niet zo scherp als de andere ringen van Saturnus, en dat kan je ook wel aan bovenstaande foto zien. Cassini nam die foto op 23 oktober 2009 van 2,5 miljoen km afstand en hij moest lang belichten om de lichtzwakke E-ring erop te krijgen. Dat leverde als voordeel op dat naast de E-ring ook talloze sterren zichtbaar zijn. Normaal zie je geen sterren op foto’s met Saturnus en/of diens ringen erop, omdat kort moet worden belicht. Kortom, een bijzondere foto van een bijzondere ring. Het is vermoedelijk de maan Enceladus met z’n geisers die het materiaal levert voor de E-ring. Bron: Bad Astronomy.

Glinstering van vloeibaar methaan op Titan gezien

Een glinstering op Titan.  credit: NASA/JPL/University of Arizona/DLR

Het vermoeden bestaat al jaren dat er meren vol met vloeibaar methaan op Titan zijn, de grootste maan van Saturnus. Maar de foto hiernaast van een glinstering van één van die meren is toch wel een overtuigend bewijs. Cassini stond erbij en keek er naar op 8 juli dit jaar, tenminste van een afstand van zo’n 200.000 km, en nam er een foto van. De NASA heeft allerlei alternatieve verklaringen voor het lichtpuntje bekeken en geanalyseerd, zoals bliksem en geologische activiteit, maar géén van die verklaringen is zo goed als de reflectie van zonlicht op een vloeibaar meer. Ze hebben zelfs kunnen nagaan wélk meer het betrof: Kraken Mare, een meer dat met een oppervlakte van 400.000 km² groter is dan de Kaspische Zee. Titan is omgeven door een dikke atmosfeer, waar in visueel licht weinig doorheen komt, maar Cassini kon met z’n visual and infrared mapping spectrometer (VIMS) de glinstering wel zien. Bron: NASA.

Ooooh, zijn daarom de meren op Titan asymetrisch!?

Titan’s asymmetrische meren. Credit: Cassini SAR, ISS, and VIS images (NASA/JPL/Caltech/University of Arizona/Cassini Imaging Team).

De meren op Titan zijn asymmetrisch. Yep, eerlijk waar. Dat wil zeggen dat deze meren, die niet zoals op aarde vol zitten met water, maar met vloeibaar ethaan en methaan, meer op de noordelijke helft dan op de zuidelijke helft van deze grootste maan van Saturnus voorkomen. Metingen met behulp van het Synthetic Aperture Radar (SAR) instrument aan boord van Cassini laat zien dat de noordelijk gelegen meren wel twintig keer groter zijn dan welke zuidelijk gelegen zijn. Zie de afbeelding, waarin de door Cassini gescande stroken zichtbaar zijn en met blauw de meren. De meren komen vooral in de poolstreken voor en naast het verschil in oppervlakte blijkt ook dat de noordelijke meren vaak gedeeltelijk gevuld staan of zelfs droog zijn. De verschillen zijn te groot om op toeval te berusten en daarom denkt een groep sterrenkundigen onder leiding van Oded Aharonson (Caltech, VS) dat het te maken zou kunnen hebben met de baan van Saturnus om de zon. Er was al een verklaring die uitgaat van de seizoenen op Titan, die vanwege de omloopbaan van 29,5 jaar om de zon een zomer en een winter kent van bijna 15 jaar op de beide halfronden. Maar die verklaring is niet voldoende. Vandaar dat Aharonson et al verder brainstormden en op de baantheorie uitkwamen. Saturnus heeft een baan om de zon die een tikkie elliptisch is, of eccentrisch zoals de dames/heren sterrenkundigen het noemen. Dat zorgt er voor dat als het zomer op het zuidelijk halfrond is Titan 12% dichter bij de zon staat als wanneer het zomer in ’t noorden is. En daardoor ontstaat er weer een soort van methaan- en ethaancirculatie in het weersysteem van Titan – ook zichtbaar in de afbeelding – dat uiteindelijk resulteert in een grotere ‘methaanregen’ op het noordelijk halfrond. Over langere termijnen (van duizenden jaren) genomen moet het effect ook andersom merkbaar zijn, d.w.z. dat er meer meren in het zuiden zijn. Net zoals het klimaat op aarde langzaam wijzigt als gevolg van de baan en asschommeling van de aarde en we af en toe ijstijden hebben. Bron: Eurekalert.

Wel eens een geiser in stereo gezien?

Op 2 november scheerde Cassini 99 km en 12,7 centimeter boven het oppervlak van de maan Enceladus. Hij maakte daarbij een serie stereofoto’s, onder andere van de beroemde tijgerstrepen op Enceladus. Bovenop zo’n tijgerstreep zie je in de volgende stereofoto de opening van een geiser:

Credit: NASA/JPL.

Het is een raw versie, dus nog niet bewerkt door photoshoppers van de NASA. Meer ruwe foto’s zijn verkrijgbaar bij JPL. Van een stereofoto schijn je een driedimensionaal beeld te kunnen maken door er naar te turen met beide ogen en dan de twee foto’s te laten overlappen. Op een gegeven moment zie je dan één foto in 3D. Tenminste bij 90% van de mensen. Ik zal wel tot die 10% behoren die stereoblind is. 🙁

Rhea raw

Maan Rhea. Credit: NASA/JPL.

Mooi is ‘ie, nietwaar? De maan Rhea van Saturnus, de ringen daarachter en daar weer achter de overbelichtte oppervlakte van Saturnus zelf. Prachtig in beeld gebracht door Cassini, die het plaatje schoot op 8 november j.l. Op het moment van de foto stond Cassini 1.874.061 km van Rhea. De foto, hier in grotere resolutie, is niet gevalideerd en gecalibreerd, dus het is een zogenaamde raw versie. Rhea raw dus. Het is sowieso een bijzondere maan, want anderhalf jaar geleden werd ontdekt dat ‘ie als enige maan in het zonnestelsel zelf ook ringen heeft. Volgende keer wellicht Rhea’s ringen raw. 🙂 Bron: NASA/JPL.