Nu is ‘t officieel: de galactische balk is waargenomen

Credit: F. Anders et al / Gaia.

Op 27 april j.l. kon ik jullie al melden dat sterrenkundigen er met behulp van gegevens verzameld met de Europese Gaia satelliet in geslaagd waren om de balk van het Melkwegstelsel waar te nemen. Eh.. de balk van het Melkwegstelsel? Yep klopt. Ons Melkwegstelsel is geen gewoon spiraalstelsel met een bolvormige kern, nee het is een balkspiraalstelsel, een Sb stelsel volgens de Hubble-classificatie (die zelf onder vuur ligt). Dat wist men op grond van allerlei indirecte aanwijzingen, maar directe observaties ontbraken. Tot nu toe dan. Want met de tweede dataset (DR2 – vorig jaar april verschenen) van de Europese Gaia satelliet, gecombineerd met gegevens van andere instrumenten (PanSTARRS-1, 2MASS en AllWISE), waren Friedrich Anders (Universiteit van Barcelona) en z’n team in staat een kaart te maken van de exacte posities en afstanden van sterren in de richting van het Melkwegcentrum en wat verscheen daar luid en duidelijk op: dé centrale balk van de Melkweg.

Credit: Data: ESA/Gaia/DPAC, A. Khalatyan(AIP) & StarHorse team; Galaxy map: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (SSC/Caltech)

Uit de data van DR2 wist men van pakweg 150 miljoen sterren een driedimensionale kaart te maken en daarop kwam die centrale balk luid en duidelijk tevoorschijn. En waarom is het dan nu officieel en eind april niet? Da’s omdat nu het vakartikel officieel in een wetenschappelijk tijdschrift is gepubliceerd, eerst stond ‘t alleen op de ArXiv.

“Photo-astrometric distances, extinctions, and astrophysical parameters for Gaia DR2 stars brighter than G=18” by F. Anders et al. is published in Astronomy & Astrophysics.

Bron: ESA.

Even wat snelle conclusies getrokken vanuit de Gaia DR2 data [Update]

Credit: Antoja et al (arXiv 2018)

Op woensdag 25 april – vandaag precies een week geleden – werd door de ESA de tweede datarelease van de Europese Gaia satelliet vrijgegeven, DR2 genaamd. Sinds die dag is er een stortvloed aan wetenschappelijk artikelen op de ArXiv server verschenen, met allerlei onderzoeken gebaseerd op die DR2 data – ik tel er zo al vijftig (ding dong, yep 50!). Daar zitten enkele artikelen tussen die het zeker waard zijn even te vermelden – later zullen er nog wel meer volgen:

  • Het blijkt uit de gegevens van de onderzochte 1,6 miljard (!) sterren dat het Melkwegstelsel nog steeds de gevolgen ondervindt van een botsing die het heeft gehad met een ander sterrenstelsel, het Sagittarius dwergstelsel dat tussen 300 en 900 miljoen jaar geleden even langszij kwam zetten. Hier dat vakartikel – zie ook de afbeelding hierboven.
  • Er is al enkele jaren veel te doen om de Hubble constante, waarvan de Planck sonde door onderzoek aan de kosmische achtergrond-straling een andere waarde heeft opgeleverd dan de Hubble ruimtetelescoop door onderzoek aan Cepheïden en verre supernovae – lees o.a. deze Astroblog daarover. In dit artikel betogen Riess et al dat de Gaia DR2 data een bevestiging betekenen van de waarde zoals aangegeven door Hubble, te weten H0=73,24 km/s/Mpc. Planck zit er dus naast, aldus de onderzoekers. Mmmmm, dit krijgt zeker nog een staartje.
  • In de DR2 data heeft men drie witte dwergen gevonden die met hoge snelheid door de Melkweg razen en die vermoedelijk ontstaan zijn door zogeheten ‘Dynamically Driven Double-Degenerate Double-Detonation Type Ia Supernovae‘- klinkt ingewikkeld, maar dat zijn supernovae die ontstaan doordat twee witte dwergen tegen elkaar knallen. Discussie is al jaren gaande of type Ia supernovae ontstaan door witte dwergen die te zwaar worden door materieaanvoer van een andere ‘gewone’ ster of doordat er een andere witte dwerg in het spel is. Hier het vakartikel.
  • De ster genaamd HV 2112 lijkt in de Kleine Magelhaense wolk te liggen, aldus dit artikel, dat zich baseert op de DR2 data van Gaia. Ehhh… ja, is dat interessant? Ja dat is interessant, want HV 2112 is namelijk een kandidaat Thorne-Zytkow object en da’s een héél exotisch object, namelijk een rode reus met in diens kern een… neutronenster. Plaatsing van HV 2112 lijkt het aannemelijk te maken dat het inderdaad zo’n bizar object is.
  • [Update 20.40 uur] Nog even een interessante bonus toegevoegd aan het rijtje: met Gaia heeft men de rotatie vast kunnen leggen van de Grote Magelhaense Wolk, het begeleidende dwergstelsel van onze Melkweg. Hieronder de foto waarop je de eigenbeweging van de sterren in de GMW ziet, hier een korte video waarop die te zien is. Meer info: ESA.

    Credit: ESA/Gaia/DPAC