Kiezelstenen bij ster DG Tauri ontdekt waaruit planeten kunnen worden gevormd

greaves_pebbles_artists

Een team van sterrenkundigen van de universiteiten van St. Andrews en Manchester heeft bij DG Tauri, een 2,5 miljoen jaar jonge ster in het sterrenbeeld Stier (Taurus), 450 lichtjaar van ons vandaan, een ring van kiezelstenen gevonden, waaruit planeten gevormd kunnen worden. Zij hebben daarbij gebruik gemaakt van een serie radiotelescopen in Engeland, de zogeheten e-MERLIN array,

Astronomen zien ontbrekende schakel in proces van planeetvorming

Animatie van de kiezelring rondom de jonge ster. Credit: J. Ilee. Adapted from original work by ESO/L. Calçada/M. Kornmesser, ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)/L. Calçada (ESO)

Astronomen hebben de ontdekking bekend gemaakt van een ring van rotsblokken rondom een jonge ster. Het is de eerste keer dat een dergelijke ring is gevonden en volgens de betrokken onderzoekers vormt dit een “cruciale ontdekking voor ons begrip van planeetvorming”.

Planeten worden geacht te ontstaan vanuit een wervelende schijf van gas en stof rondom een pasgeboren ster. Dit gas en stof zal dan gaan samen klitten tot steeds grotere objecten, totdat de zwaartekracht van zo’n object de boel overneemt en razendsnel in omvang zal groeien. Het eindresultaat is dan een planeet.

Astronomen hebben in de laatste 25 jaar zowel gasschijven als stofschijven gevonden, evenals zo’n 2000 planeten, maar het tussenstadium is niet eerder direct waargenomen. Astronomen vermoeden al langer dat dit tussenstadium zou moeten bestaan uit een ring van kiezels en rotsblokken – die theorie lijkt nu te zijn bevestigd.

Het signaal zoals dat is waargenomen door e-MERLIN. CREDIT: J. GREAVES, ET AL.

Overigens is die kiezelring niet rechtstreeks waargenomen. In plaats daarvan heeft men met e-MERLIN, een netwerk van radiotelescopen, “ingezoomd” op radiogolven die afkomstig zijn van de jonge ster DG Tauri. Men heeft toen een bepaald radiosignaal gevonden dat alleen afkomstig kan zijn van objecten van een paar centimeter in doorsnede.

De onderzoekers vermoeden dat in de komende paar miljoen jaar een massieve rotsplaneet zou kunnen ontstaan op de locatie van de ring. DG Tauri is overigens zo’n twee miljoen jaar oud en staat op een afstand van 450 lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Stier.

Bron: Royal Astronomical Society

Een dubbele eh… enkele quasar

Een dubbele, nee wacht een enkele quasar. credit: Jodrell Bank Centre for Astrophysics, University of Manchester.

Op de foto hiernaast zie je in groen-wit allemaal heldere blobjes en in blauw-rood-geel allerlei jets, stromen. De blobjes zijn in beeld gebracht door de Hubble ruimtetelescoop, de jets door e-Merlin, dat zijn zeven radiotelescopen die over een lengte van 217 km in het Verenigd Koninkrijk aan elkaar gekoppeld zijn en die als één grote radiotelescoop werken. Van die groen-witte blobjes zie je er drie, de onderste is dubbel – goed kijken. De bovenste twee zijn quasars, de kern van een sterrenstelsel dat een actief superzwaar zwart gat herbergt. Eh… “de bovenste twee zijn quasars” is feitelijk fout, want we hebben in feite te maken met maar één quasar, negen miljard lichtjaar van de aarde verwijderd. Tussen die ene quasar en de aarde ligt ergens halverwege een sterrenstelsel. Dá t sterrenstelsel, het onderste groen-witte blobje op de foto, zorgt er door z’n massa voor dat het licht van de quasar afbuigt. Door deze door Albert Einstein voorspelde gravitatielens-werking kan zo’n ene quasar tot meerdere beelden afgebogen worden, in dit geval tot twee beelden, maar er zijn ook gevallen van vier beelden bekend. Het bovenste quasarbeeld toont een lange radiostroom, welke door e-Merlin is gezien en die uit gassen bestaat die door het centrale zwarte gat zijn uitgespuwd. Geen idee hoe het komt dat die stroom ook niet verdubbeld is en ook bij de onderste quasar te zien is. In de meeste gevallen is bij zo’n gravitatielens het tussenliggende sterrenstelsel centraal gelegen, te midden van de omringende lenzen. Hier ligt dat sterrenstelsel ónder de twee lenzen. Zal wel veroorzaakt worden doordat aarde – sterrenstelsel – quasar niet precies op één lijn liggen. Bron: Space.com.