De Galaxy Zoo bestaat tien jaar!

Credit: Galaxy Zoo

Dinsdag 11 juli is het precies tien jaar geleden dat de Galaxy Zoo werd gestart, het online Citizen Science project waarbij vrijwilligers over de gehele wereld meedoen om sterrenstelsels te classificeren. Op 11 juli 2007 ging de eerste versie van de Galaxy Zoo online, gestart door een clubje sterrenkundigen, waaronder Chris Lintott, Kevin Schawinski en William Keel. De bedoeling was dat de deelnemers foto’s zouden bekijken van sterrenstelsels, die in het kader van de Sloan Digital Sky Survey zijn gefotografeerd door de telescoop van het Apache Point Observatorium in Arizona (VS). Het ging om zo’n 900.000 sterrenstelsels. Computerprogramma’s kunnen de sterrenstelsels niet betrouwbaar classificeren, iets wat mensen echter gemakkelijk kunnen. Het classificeren van de stelsels zou jaren in beslag nemen als er enkel een paar astronomen mee bezig zouden zijn, één student die 24 uur per dag werkte zou 3 tot 5 jaar nodig hebben. Maar met 10.000 of 20.000 vrijwilligers zou het allemaal veel sneller kunnen. Op 11 juli 2007 ging niet alleen de Galaxy Zoo website online, ook verscheen een oproep op de BBC website om deel te nemen.

En dat werkte: in korte tijd waren er al 100.000 deelnemers, die meededen om de sterrenstelsels ‘morfologisch in te delen’ – te classificeren in spiraalstelsels, elliptische stelsels of onregelmatige stelsels – en na 175 dagen hadden die vrijwilligers maar liefst 40 miljoen classificaties gemaakt, ieder stelsel van de SDSS database was 38 keer bekeken. Nu tien jaar later kunnen we vaststellen dat de Galaxy Zoo een enorm succes is geweest. Niet alleen werd Galaxy Zoo 1 opgevolgd door 12 andere versies [1]Galaxy Zoo 1, Galaxy Zoo 2, Galaxy Zoo Mergers,Galaxy Zoo Supernovae, Galaxy Zoo Hubble, Galaxy Zoo CANDELS, Radio Galaxy Zoo, Galaxy Zoo Quench, Galaxy Zoo DECALS 1, Galaxy Zoo DECALS2 + SDSS, … Continue reading, waarvan op dit moment de Radio Galaxy Zoo nog actief is, maar ook werd het onderdeel van de Zooniverse, een grote online paraplu van allerlei Citizen Science projecten die daaronder vallen, niet alleen op het gebied van sterrenkunde.

De Galaxy Zoo bracht enkele grote ontdekkingen met zich mee, waarvan ‘Hanny’s Voorwerp‘ (zie afbeelding hierboven) en de ‘the Green Pea galaxies‘ de meest bekende zijn. Om het tienjarig bestaan van de Galaxy Zoo te vieren werd vandaag in Oxford, de geboortestad van de Galaxy Zoo, een workshop gehouden over de morfologie van sterrenstelsels. In de eerste sessie van de workshop, die via livestream te volgen was, ging Chris Lintott, één van de founding fathers van de Galaxy Zoo, in op het ontstaan en verdere ontwikkeling van de Galaxy Zoo. Deze sessie zie je hieronder.

In totaal heeft de Galaxy Zoo 57 wetenschappelijke artikelen opgeleverd over sterrenstelsels, waarvan er hier 53 zijn te bekijken. Namens het Astroblogs team wil ik het Galaxy Zoo team feliciteren met het jubileum!

References[+]

References
1 Galaxy Zoo 1, Galaxy Zoo 2, Galaxy Zoo Mergers,Galaxy Zoo Supernovae, Galaxy Zoo Hubble, Galaxy Zoo CANDELS, Radio Galaxy Zoo, Galaxy Zoo Quench, Galaxy Zoo DECALS 1, Galaxy Zoo DECALS2 + SDSS, Illustris, UKIDSS en tenslotte de Galaxy Zoo Bar Lengths.

Chandra: Hanny’s Voorwerp zal langzaam maar zeker verzwakken

Hanny’s Voorwerp, met daarboven het sterrenstelsel IC 2497. Credit: X-ray: NASA/CXC/ETH Zurich/L.Sartori et al, Optical: NASA/STScI

Hanny’s Voorwerp kennen we allemaal. De groene gaswolk, 680 miljoen lichtjaar van ons vandaan, gelegen op 200.000 lichtjaar afstand van het sterrenstelsel IC 2497, mysterieus groen oplichtend door de zuurstofatomen, die ioniseren, door een golf van ultraviolet licht en röntgenstraling vanuit de kern van dat nabijgelegen stelsel. Het wordt Hanny’s Voorwerp genoemd omdat Hanny van Arkel het groene wolkje in 2007 als eerste opmerkte, toen zij meedeed aan de Galaxy Zoo en daarover schreef in het forum van de Galaxy Zoo – wie kent ’t verhaal niet? Sterrenkundigen denken nu dat dat opgloeien langzaam maar zeker minder zal worden, omdat de energierijke straling vanuit de kern van IC 2498 steeds minder wordt. In die kern bevindt zich een superzwaar zwart gat, eentje die in een ver verleden heel actief moet zijn geweest en die zich toen als een quasar moet hebben gedragen, een zwart gat wiens accretieschijf zoveel straling uitzendt dat het omringende sterrenstelsel geheel wordt overstraald en we op aarde alleen de fel oplichtende kern zien. Een quasar is IC 2497 niet meer, maar onderzoek met de Chandra röntgen-ruimtetelescoop van de NASA laat zien dat ook de straling die het zwarte gat nu nog uitzendt en waardoor Hanny’s Voorwerp opgloeit minder wordt. Uit opnames die met lange belichtingstijden met de Chandra telescoop van IC 2497 zijn gemaakt blijkt dat de omgeving direct rondom het zwarte gat door enkele straalstromen geheel is schoon geblazen en dat het hete gas daar heeft plaatsgemaakt voor een grote bel van koel gas. Hieronder een ‘röntgenfoto’ van het centrum van IC 2497.

Credit: X-ray: NASA/CXC/ETH Zurich/L.Sartori et al, Optical: NASA/STScI

Het is een proces dat gaande is dat nog wel duizenden jaren kan duren, maar voor de sterrenkundigen zijn het tekenen die erop wijzen dat het zwarte gat steeds minder krachtige straling uitzendt en dat daardoor Hanny’s Voorwerp steeds minder groen zal zijn. Hier het vakartikel van de sterrenkundigen over het onderzoek met Chandra aan Hanny’s Voorwerp en IC 2497, onlangs verschenen in de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.  Bron: Chandra.

Zoek mee met de Radio Galaxy Zoo naar jets van superzware zwarte gaten

Een voorbeeld van twee jets, die radiostraling uitzenden (credit: ICRAR).

De Zooniverse kent het project de Radio Galaxy Zoo, dat bedoeld is om met het publiek te kijken naar foto’s van sterrenstelsels gemaakt in het radiogolf- en infraroodgebied van het spectrum en daarmee te zien of er in de centra van die sterrenstelsels superzware zwarte gaten zitten, die zeer energierijke jets of straalstromen hebben weggespuwd. We hebben d’r eerder al over geschreven. De vrijwilligers hebben afgelopen jaar al meer dan 1,2 miljoen foto’s bekeken en dat heeft geresulteerd in de koppeling van 60.000 radiobronnen aan sterrenstelsels, iets waar een sterrenkundige die 40 uur per week zou werken vijftig jaar lang mee bezig zou zijn. De radio-opnames zijn gemaakt met de KG Jansky Very Large Array (VLA) in New Mexico en de Australia Telescope Compact Array (ACTA) in Australië, de IR-opnames komen van NASA’s Spitzer en WISE  ruimtetelescopen. Hieronder een voorbeeld van zo’n sterrenstelsel met grote jets, Centaurus A.

Binnenkort worden maar liefst 70 miljoen radio-opnames losgelaten op de Radio Galaxy Zoo en op 10% van de opnames hoopt men bijzondere fenomenen te ontdekken, die niet met computer-algoritmes kunnen worden gedetecteerd. Dáár zijn dan de ogen van de vrijwilligers voor nodig, die – mits getraind door een korte tutorial – vaak net zo goed zijn als professionale sterrenkundigen. Tot die bijzondere fenomenen behoren reusachtig lange jets, die langer dan een megaparsec zijn, da’s meer dan 25 keer de afstand tussen de aarde en de kern van de Melkweg, een afstand die 27.000 lichtjaar bedraagt. Hieronder een screenshot van de verschillende stappen in de Radio galaxy Zoo om een foto te analyseren.

Credit: ATLAS/SWIRE images for Radio Galaxy Zoo


Hier het vakartikel, dat onlangs gepubliceerd is op basis van de eerste twaalf maanden van de Radio galaxy Zoo. Bron: ICRAR.

Het mysterie van de blauwe Voorwerpjes

Credit: SDSS/Galaxy Zoo

Hanny’s Voorwerp is het prototype van de ‘Voorwerpjes’, grote gaswolken in de buurt van sterrenstelsels, die groen oplichten door geïoniseerd zuurstof (zie afbeelding hierboven, foto’s van voorwerpjes gemaakt door Hubble). Al die Voorwerpjes zijn ontdekt door vrijwilligers van over de gehele wereld, die meedoen aan de Galaxy Zoo, het door wetenschappers opgezette project om foto’s van miljoenen sterrenstelsels, gemaakt met de Sloan Digital Sky Survey (SDSS) te bekijken en analyseren. Omdat de Voorwerpjes door het gebruik van filters in de SDSS blauw zijn worden ze ook wel blauwe voorwerpjes genoemd. In onderstaande video gaat Caitlin Hofmeister van de SciShow – de vrouw die sneller praat dan haar schaduw – in op het mysterie van deze blauwe voorwerpjes.

In de video wordt verwezen naar een in maart verschenen studie over de Voorwerpjes, waarin een nieuwe blik op Hanny’s Voorwerp en alle Voorwerpjes wordt gegeven. De sterrenkundigen komen in de studie op het standpunt dat het model van de quasar ionization echo om de Voorwerpjes te verklaren niet voldoende is. Eén quasar (lees: één actief superzwaar zwart gat in de kern van een sterrenstelsel) is niet voldoende om zo’n grote intergalactische gaswolk tot ioniseren te brengen. Men denkt dat een ‘merger’ van twee superzware zwarte gaten nodig is om te komen tot voldoende energie om zoiets tot stand te brengen. Bron: Hanny’s Voorwerp + Galaxy Zoo blog.

Groene erwt sterrenstelsels speelden wellicht een rol in de reïonisatie van het vroege heelal

Credit: Anne Jaskot

Naast Hanny’s Voorwerp heeft de Galaxy Zoo nog een andere interessante en bij het publiek bekende ontdekking opgeleverd: de groene erwt sterrenstelsels, green peas galaxies op z’n Engels, kleine sterrenstelsels die een sterke emissielijn van zuurstof hebben, OIII bij een golflengte van 500,7 nm (zie het spectrum hieronder), hetgeen hun karakteristieke groene kleur oplevert. Vanwege hun kleine, ronde vorm en groene kleur worden ze groene erwten genoemd, een naam die we te danken hebben aan Hanny van Arkel, die in 2007 op het forum van de Galaxy Zoo een discussie startte onder de naam Give peas a chance. Hierboven zie je zes exemplaren van de groene erwten, er zijn er inmiddels meer dan honderd ontdekt, te danken aan de inzet van de ‘peas corps’ op de Galaxy Zoo.

Credit: Carolin Cardamone

Uit onderzoek is gebleken dat de groene erwten wellicht een rol speelden in de zogeheten reïonisatie van het vroege heelal. Vanaf 380.000 jaar na de oerknal – het moment van het zogeheten ‘laatste oppervlak van verstrooiing‘, toen de kosmische microgolf-achtergrondstraling vrijkwam – begon de periode van de ‘donkere eeuwen’ van het heelal, een periode die naar schatting zo’n 400 tot 500 miljoen jaar duurde. De reden van die donkere periode was dat er nog geen sterren en sterrenstelsels waren, die het heelal konden oplichten, de temperatuur was dusdanig laag dat de atoomkernen van waterstof en helium met de elektronen combineerden tot neutrale atomen. Een recent in The Astrophysical Journal verschenen artikel laat zien dat de groene erwten wellicht een belangrijke rol speelden bij de reïonisatie, de periode dat de atoomkernen en elektronen in de neutrale atomen door bestraling van fel ultraviolet licht weer uiteen gingen en ionen vormden, geladen deeltjes. Uit onderzoek blijkt dat de groene kleur van de stelsels komt doordat de omgeving van de stelsels vrij diffuus is, hetgeen vrij ongewoon is voor sterrenstelsels met een hoge sterproductie. Door het diffuse interstellaire medium kan de UV-straling van de sterren in de groene erwtstelsels veel verder reiken en meer neutraal gas ioniseren. Bron: Koberlein.

Zooniverse heeft grens van één miljoen vrijwilligers bereikt

Credit: Galaxy Zoo / Zooniverse.

De Zooniverse heeft zeven jaar na het begin als ‘Citizen Science Project‘ de grens bereikt van één miljoen vrijwilligers. Op dit moment doen wereldwijd 1.000.730 mensen mee aan één van de vele projecten van de Zooniverse. De Zooniverse startte op 12 juli 2007 met de Galaxy Zoo, het eerste onderdeel in een bonte dierentuin van bijna 30 onderzoeksprojecten. Op het kaartje hieronder (dubbelklikken) zie je waar al de vrijwilligers vandaan komen.Al het onderzoek wat de vrijwilligers doen wordt door de betrokken wetenschappers gebruikt om meer te weten te komen over het onderwerp en dat heeft inmiddels tot talloze publicaties geleid. Eén van de bekendste ontdekkingen die gedaan zijn door een vrijwilliger van de Zooniverse is Hanny’s Voorwerp, dat in 2007 via de Galaxy Zoo ontdekt werd door Hanny van Arkel. Zooniverse, gefeliciteerd met het bereiken van dit fantastische resultaat! Bron: Zooniverse.

Meer dan 300.000 sterrenstelsels onderzocht door ruim 83.000 Galaxy Zoo-vrijwilligers

Credit: Galaxy Zoo/SDSS

Tussen februari 2009 en april 2010 hebben ruim 83.000 vrijwilligers meegedaan met de Galaxy Zoo 2 survey, waarbij ze met elkaar meer dan 16 miljoen classificaties deden aan sterrenstelsels in het heelal, in beeld gebracht met de Sloan Digital Sky Survey. Al die classificaties zijn door onderzoekers van de Universiteit van Minnesota in één catalogus bijeengebracht – online beschikbaar op data.galaxyzoo.org – waar de gegevens van meer dan 300.000 sterrenstelsels zijn te vinden – 304.122 om precies te zijn, tien keer zo veel als vorige catalogi. Ook werd vandaag een wetenschappelijk artikel over de catalogus gepubliceerd in het vakblad Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, getiteld ‘Galaxy Zoo 2: detailed morphological classifications for 304,122 galaxies from the Sloan Digital Sky Survey‘. Om te voorkomen dat vrijwilligers fouten maken bij het classificeren van de sterrenstelsels wordt één stelsel door wel 40 tot 45 verschillende mensen beoordeeld, zodat fouten er vanzelf worden uitgefilterd. Een aantal voorbeelden van sterrenstelsels die geclassificeerd zijn die kun je hier bekijken: http://z.umn.edu/galaxyimages. De Galaxy Zoo 2 is een succesvol voorbeeld van Citizen Science, wetenschap die de hulp inroept van het grote publiek om grote hoeveelheden data te verwerken. Het maakt deel uit van de Zooniverse, waar nog talrijke andere voorbeelden hiervan te vinden zijn. Dankzij de Galaxy Zoo heeft Hanny van Arkel bijvoorbeeld het beroemd geworden Hanny’s Voorwerp ontdekt, hieronder te zien.

Credit: NASA, ESA, W. Keel (University of Alabama), and the Galaxy Zoo Team

Zet Hanny’s Voorwerp op de cover van Astronomy and Geophysics!

De Galaxy Zoo mag een foto aanleveren die op de voorkant van het oktobernummer van het wetenschappelijke tijdschrift Astronomy and Geophysics – uitgegeven door de Royal Astronomical Society – zal prijken. In dat kader hebben ze besloten een wedstrijd te organiseren waar iedereen aan mee mag doen en waarin je de keuze hebt uit vijf foto’s van sterrenstelsels, die allemaal iets met de Galaxy Zoo te maken hebben. Eén van die foto’s is van Hanny’s Voorwerp, gelegen bij het sterrenstelsel IC 2497. Over dat ‘voorwerp’ hoef ik jullie verder niets meer te vertellen, behalve dat Hanny van Arkel erg blij zal zijn als jullie op haar voorwerp stemmen en dat kan door op de foto hieronder te klikken en vervolgens op Hanny’s Voorwerp te stemmen. Doen hoor, vóór 1 augustus 2013!

credit: NASA, ESA, William Keel (University of Alabama, Tuscaloosa), and the Galaxy Zoo team

Bron: Galaxy Zoo Blog.

Het staat met Galaxify in de sterren(-stelsels) geschreven

Op het forum van de Galaxy Zoo is het de gewoonte om je naam of nickname ’te schrijven met sterrenstelsels’, iets waar ik eerder over heb geblogd. Je kan je natuurlijk afvragen hoe je dat doet, hoe je je naam met sterrenstelsels schrijft. Nou, da’s niet zo moeilijk: door het classificeren van duizenden sterrenstelsels heeft men bij de Galaxy Zoo talloze sterrenstelsels ontdekt, die de vorm van een bepaalde letter hebben. En álle letters en leestekens zijn inmiddels wel herkend, dus hebben de deelnemers van de Galaxy Zoo in veel gevallen een ‘kosmische handtekening’ in de vorm van sterrenstelsels. Dat was een kwestie van plakken en knippen in één of ander grafisch programma (hier is m’n eigen handtekening). Maar da’s verleden tijd, want met behulp van de Galaxify website – gemaakt door Steven Bamford (Universiteit van Nottingham) – kan ieder het in een oogwenk doen! Je vult een naam in, drukt op de Galaxify knop en een seconde later rolt die naam er uit in de vorm van sterrenstelsels. Zoals deze:

Credit: Astroblogs

De foto’s van de sterrenstelsels, die gebruikt worden bij zowel de Galaxy Zoo als Galaxify zijn allen afkomstig van de Sloan Digital Sky Survey (SDSS). Hieronder nog een video, waarin Steven Bamford vertelt over de Galaxify.

Bron: Astropixie.