Hawking’s zwart gat theorema voor het eerst observationeel bevestigd

Impressie van twee zwarte gaten die samensmelten. Credit: Simulating eXtreme Spacetimes (SXS) project. Courtesy of LIGO

In 1971 kwam Stephen Hawking in dit artikel met zijn theorema van zwarte gaten, drie jaar voordat hij verdampende zwarte gaten opperde (dat laatste is feitelijk een gevolgtrekking van z’n theorema). Het theorema, dat ook wel bekend staat als de tweede wet van de zwarte gaten mechanica, stelt dat het oppervlak van de waarnemingshorizon van zwarte gaten met het verstrijken van de tijd niet kleiner kan worden. En nu, precies vijftig jaar na dato, komen wetenschappers van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) met de eerste waarneming en bevestiging van Hawking’s theorema. Maximiliano Isi en z’n team keken daarvoor naar de zwaartekrachtgolven van GW150914, welke in 2015 werden waargenomen door de LIGO detectoren in de VS. Die zwaartekrachtgolven – rimpels in de ruimtetijd – werden veroorzaakt door de botsing en samensmelting van twee zware zwarte gaten. Volgens het theorema zou het zwarte gat dat door de botsing ontstond een waarnemingshorizon moeten hebben die niet kleiner is dan het totale oppervlak van de waarnemingshorizonnen van de twee zwarte gaten die botsten. Met een zekerheid van 95% kon men inderdaad vaststellen dat het oppervlak van de waarnemingshorizon van het gevormde zwart gat niet kleiner was dan dat van de twee afzonderlijke opppervlaktes van de waarnemingshorizonnen.

Zwaartekrachtgolf GW150914 . Credit: B. P. Abbott et al. (LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration)

Om dat te kunnen doen pasten Isi en z’n team een nieuwe techniek toe, waarmee het signaal van de zwaartekrachtgolf op z’n piekmoment kan worden ontrafeld  in specifieke tonen of frekwenties – hierboven zie je dat signaal. Daarmee was men in staat de massa en spin van de zwarte gaten te bepalen en daarmee kan weer de oppervlakte van de waarnemingshorizon worden vastgesteld. In het geval van het signaal van GW150914 was men in staat om het zowel vóór het piekmoment te doen, toen er nog twee afzonderlijke zwarte gaten waren, als ná het piekmoment, toen er nog maar één nieuw zwart gat was. De totale oppervlakte van de waarnemingshorizon van de twee zwarte gaten voor de samensmelting bleek 235.000 km² te zijn, dat van het nieuwe, pas gevormde zwarte gat was 367.000 km². Hier het vakartikel van Isi et al over de waarnemingen aan GW150914 en de bevestiging van Hawking’s theorema, verschenen in Physical Review Letters. Bron: MIT.

Zucht… Deense onderzoekers stellen LIGO-waarneming zwaartekrachtgolven opnieuw ter discussie

De voorkant van New Scientist van vandaag, 1 november 2018.

Morgenavond ga ik bij Chr. Huygens een presentatie geven over zwaartekrachtsgolven, maar Deense onderzoekers lijken die presentatie onderuit te willen schoffelen door vandaag in New Scientist en eerder in dit vakartikel in het pseudowetenschappelijke tijdschrift Journal of Cosmology and Astroparticle Physics de waarnemingen met de LIGO-detector aan zwaartekrachtgolf GW150914 – de eerste die ooit is waargenomen – ter discussie te stellen. Eerder daartoe deden ze al een poging, maar net als toen lijkt het gedoemd te zijn tot mislukken. Niet alleen wordt de analyse van de onderzoekers door talloze natuurkundigen met geldige argumenten de grond in geboord (zie de bronnen aan het einde), ook is er door de LIGO groep op gereageerd en wel met de volgende verklaring:

“1 Nov 2018 — Claims in a paper by Creswell et al. of puzzling correlations in LIGO data have broadened interest in understanding the publicly available LIGO data around the times of the detected gravitational-wave events. The features presented in Creswell et al. arose from misunderstandings of public data products and the ways that the LIGO data need to be treated. The LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration (LVC) have full confidence in our published results. We are preparing a paper that will provide more details about LIGO detector noise properties and the data analysis techniques used by the LVC to detect gravitational-wave signals and infer their source properties.”

Kortom, we wachten de finale afrekening van de LVC af en de presentatie morgenavond kan gewoon doorgaan. 😀 [Update 23.07] Het bevestigt trouwens aardig mijn eerdere stelling, dat er heel wat wordt afgedebateerd in de sterrenkunde. Bron: Francis Naukas + Backreaction + In the Dark + The Reference Frame + Ars Technica.

Melkwegstelsel kan wel 100 miljoen zwarte gaten bevatten

Impressie van de twee zwarte gaten die samensmelten en daarmee GW150914 produceren. Credit: NASA/SXS

Sterrenkundigen van de universiteit van Californië in Irvine (UCI) komen op basis van ‘kosmische’ boekhoudkunde tot de conclusie dat de Melkweg veel meer stellaire zwarte gaten bevat dan eerst werd gedacht. In het vakartikel ‘Counting Black Holes: The Cosmic Stellar Remnant Population and Implications for LIGO‘, dat gepubliceerd is in het laatste nummer van de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society kijken James Bullock en zijn collega’s naar de waarnemingen die gedaan zijn met de Amerikaanse LIGO detectoren aan zwaartekrachtsgolven, onder andere GW150914, die ontstond toen twee zwarte gaten van 36 en 29 zonsmassa tegen elkaar botsten en samensmolten. De vraag die Bullock’s team zich stelde was hoe vaak stellaire zwarte gaten, die ontstaan uit zware sterren, wel niet moeten voorkomen, wil LIGO zware botsende zwarte gaten kunnen waarnemen. Omdat verreweg de meeste stellaire zwarte gaten veel minder zwaar zullen zijn dan het paar dat GW150914 veroorzaakte, kwamen de UCI-sterrenkundigen op het idee om een schatting te maken van de kans dat zware sterren van tientallen zonsmassa’s een paar vormen en uiteindelijk met elkaar in botsing komen. Daarbij kwamen ze erop uit dat 0,1% tot maximaal 1% van alle gevormde zwarte gaten een gebeurtenis zoals GW150914 kan veroorzaken. Dat betekent dat er een nog veel grotere populatie van ‘losse’ zwarte gaten en lichtere paren van zwarte gaten bestaan, die LIGO niet kan detecteren. Op basis van hun berekeningen komen de UCI-sterrenkundigen tot de conclusie dat de Melkweg wel 100 miljoen zwarte gaten kan bevatten. De Melkweg bevat ongeveer 100 miljard sterren, dus op iedere 1000 sterren is er ongeveer één zwart gat.

Bron: UCI.

Flinke welles-nietes discussies over donkere materie en zwaartekrachtsgolven

Credit: (LIGO / Caltech / MIT Illustration)

Wetenschappers discussiëren wat af. De laatste tijd vallen mij daarbij twee onderwerpen op, waar verhitte debatten over worden gevoerd.

  • Donkere materie: sinds de jaren zeventig hebben sterrenkundigen door waarnemingen tal van aanwijzingen gevonden dat er meer materie in het heelal is dan zichtbaar is.  Op 8 november 2016 kwam Erik Verlinde met z’n publicatie over de emergente zwaartekracht, waarin hij betoogde dat donkere materie niet bestaat. Dat kwam ‘m op veel kritiek te staan, zoals in deze en deze blogs te lezen. Vervolgens kwam daar december vorig jaar een studie van zwakke zwaartekrachtslenzen, waaruit bleek dat Verlinde’s theorie in overeenstemming is met de waarnemingen. En nu is daar een recente publicatie – 23 juni ten tonele verschenen – van een nieuw model van donkere materie, die ook de zogeheten Tully-Fisher relatie met behulp van donkere materie zou verklaren. Die TF-relatie zegt iets over de relatie tussen de helderheid en rotatienselheid van sterrenstelsels en tot nu toe konden DM-modellen er slecht mee uit te voeten, tot nu toe dan. Verlinde heeft op die theorie al middels een tweet gereageerd en gezegd dat het een theorie á la epicykels is, verwijzend naar Ptolemaeus, die in de oudheid de banen van de planeten met gekunstelde epicykels beschreef, er van uit gaande dat ze om de aarde en niet om de zon draaien. En daar heeft vervolgens Ethan Siegel weer met een andere tweet op gereageerd. Afijn, wordt vervolgd.
  • Zwaartekrachtsgolven: op 11 februari 2016 werd bekendgemaakt dat met de LIGO detector voor het eerst zwaartekrachtsgolven waren gedetecteerd, rimpels in de ruimtetijd die de aarde op 14 september 2015 waren gepasseerd en die afkomstig waren van twee zware zwarte gaten die 1,3 miljard lichtjaar verderop tegen elkaar waren geknald, GW150914. Later werden nog twee andere golven gedetecteerd. Enkele weken geleden kwam een groep sterrenkundigen van een Deens onderzoeksinstituut met een artikel, waarin ze betogen dat de twee detectoren van LIGO helemaal geen zwaartekrachtsgolven hebben ontdekt, maar dat ze beiden ruis zagen, die gecorelleerd was. In een blog op Sean Carroll’s website Preposterous Universe kwam Ian Harry aan met een artikel, waarin het Deense onderzoek wordt weerlegd. De critici van LIGO hebben daar intussen ook weer op gereageerd en ze blijven bij hun kritiek. En dat zal vast en zeker weer leiden tot een nieuwe publicatie van de LIGO-adepten. Afijn, wordt vervolgd.

Is dit goed? Zijn deze welles nietes discussies goed voor de wetenschap? Jazeker! Dit is wetenschap zoals ’t hoort, dit is wetenschap ten top. Op basis van argumenten, gestoeld op waarnemingen, discussiëren over modellen die het heelal beschrijven, om zodoende te komen tot verbeteringen, verificaties en falsificaties. Zo hoort ’t.

Deense onderzoekers stellen detectie van zwaartekrachtsgolven door LIGO ter discussie

Onderaan het signaal van de eerste gedetecteerde zwaartekrachtsgolf, GW150914. Erboven een impressie van de bron van de golf, twee botsende en samensmeltende zwarte gaten. Credit: LIGO, NSF, A. Simonnet (SSU)

In het deze week gepubliceerde artikel `On the time lags of the LIGO signals´stellen vijf onderzoekers van het Deense Niels Bohr Instituut in Kopenhagen de detectie van zwaartekrachtsgolven door de LIGO detector in de VS ter discussie. Met LIGO, die bestaat uit twee grote detectoren in Livingston, Louisiana en in Hanford, Washington, zijn drie keer signalen van zwaartekrachtsgolven ontdekt, de laatste keer onlangs met de ontdekking van GW170104. Bij alle drie de ontdekkingen detecteerden de laser interferometers in de lange armen van de detectoren een bijna gelijktijdige afwijking in het signaal, het korte tijdsverschil kwam door de tijd die de golf nodig had de afstand tussen Livingston en Hanford te overbruggen. De onderzoekers (James Creswell, Sebastian von Hausegger, Andrew D. Jackson, Hao Liu en Pavel Naselsky) concentreerden zich bij hun onderzoek op de eerste gedetecteerde zwaartekrachtsgolf, GW150914. Zij gebruikten de gegevens die de LIGO samenwerking publiekelijk beschikbaar heeft gesteld en die online te vinden zijn. Het vijftal concludeert op basis van statistisch onderzoek aan de gegevens dat de twee detectoren geen signaal van een passerende zwaartekrachtsgolf bij een frekwentie van 35Hz zagen, maar dat het ruis was, die vrijwel gelijktijdig optrad. De detectoren zouden volgens LIGO-wetenschappers volledig op zichzelf moeten werken, maar de Deense onderzoekers ontdekten dat er wel degelijk een correlatie is tussen de ruis van de twee detectoren.

De LIGO detector in Hanford. Credit: Caltech/MIT/LIGO Laboratory

Het is daarom niet te stellen dat het gemeten signaal, dat zéér zwak is, echt van een passerende zwaartekrachtsgolf is of dat het ruis is. Meer onderzoek zou uit moeten wijzen of het signaal echt is of ruis. De Denen hebben wel één zwakheid in hun argumenten, hetgeen ze zelf bevestigen, en dat is dat ze de LIGO gegevens geanalyseerd hebben met de statistische methodes die op de LIGO site beschreven staan. Maar de LIGO onderzoekers zelf hanteren veel geavanceerder methodes, die niet online staan. Andrew Jackson, leider van het Deense team, hoopt dan ook dat LIGO binnenkort met een reactie zal komen, waarin het Deense artikel op basis van die geavanceerde methodes zal worden ontkracht. Wordt vast en zeker vervolgd. Bron: Starts with a Bang.

Zwaartekrachtsgolven: één jaar geleden voor ’t eerst ontdekt, twee nieuwe ontdekkingen door LIGO in aantocht

Credit: LIGO.CALTECH.EDU

Op 11 februari 2016 – zaterdag precies een jaar geleden – maakten de onderzoekers van de LIGO detectoren in de Verenigde Staten bekend dat ze voor het eerst zwaartekrachtsgolven hadden ontdekt, de door Albert Einstein meer dan honderd jaar geleden voorspelde rimpels in de ruimtetijd, die veroorzaakt waren door een botsing van twee zware zwarte gaten op 440 Mpc (=1,4 miljard lichtjaar) afstand, zwaartekrachtsgolf GW150914. Met de twee detectoren van de Advanced LIGO, de ene in Hanford, de andere in Livingston in de VS, zag men gedurende een luttele 0,4 seconden de rimpels die twee samensmeltende zwarte gaten hadden veroorzaakt in de ruimte, de ene 36 keer zo zwaar als de zon, de andere 26 keer.

Na de eerste waarneemperiode, waarin ook nog een tweede zwaartekrachtsgolf werd gedetecteerd, GW151226, werd de LIGO detector opgeknapt en verbeterd. Op 30 november 2016 startte de tweede waarneemcampagne van LIGO en dat heeft inmiddels twee nieuwe ontdekkingen van zwaartekrachtsgolven opgeleverd. De gevoeligheid van de twee detectoren is groter worden, hetgeen het mogelijk maakt om met LIGO:

  • zwaartekrachtsgolven te zien tot 70 Mpc afstand van zwarte gaten tot minstens 1,4 zonsmassa per stuk.
  • of zwaartekrachtsgolven tot 300 Mpc afstand als ze minstens 10 zonsmassa per stuk zijn.
  • of zwaartekrachtsgolven tot 700 Mpc afstand als ze minstens 30 zonsmassa per stuk zijn.

Meer nieuws over de twee ontdekte zwaartekrachtsgolven is nog niet bekendgemaakt. Om het feit te vieren dat de ontdekking van zwaartekrachtsgolven één jaar geleden bekend werd gemaakt, kwam deze week het tijdschrift New Scientist met deze interessante video, waarin wordt ingegaan op de ontdekking.

Bron: LIGO.

Heeft LIGO naast zwaartekrachtsgolven soms ook effecten van kwantum zwaartekracht gedetecteerd?

In het LIGO signaal van zwaartekrachtsgolf GW150914 (blauwe lijn) zit wellicht een repeterend signaal van kwantum zwaartekracht (zwarte pieken). credit: Abedi, Dykaar and Afshordi, 2016, via https://arxiv.org/abs/1612.00266

De ontdekking van zwaartekrachtsgolven door de Advanced LIGO detector in de Verenigde Staten – dit jaar februari wereldkundig gemaakt – is deze week uitgeroepen tot de Physics World 2016 Breakthrough of the Year. Da’s reuze verdiend, want met de ontdekking van GW150914 werd voor het eerst een nieuw venster op het universum geopend, een venster dat we al hadden met elektromagnetische straling, variërend van radio- tot gammastraling. Het zou wel eens kunnen dat de ontdekking nog een staartje krijgt, want er is een groepje natuurkundigen dat zegt dat LIGO naast zwaartekrachtsgolven nog iets anders heeft ontdekt, namelijk signalen die een effect zijn van de kwantum zwaartekracht, van de gekwantificeerde versie van Einstein’s zwaartekrachtstheorie. Eerder meldde ik al dat een drietal natuurkundigen zegt dat ze in het gemeten signaal van GW150914 een echo hebben gevonden, een regelmatige, maar uiterst zwakke herhaling van de passerende zwaartekrachtsgolf.

credit: Abedi, Dykaar and Afshordi, 2016, via https://arxiv.org/abs/1612.00266

Modellen van kwantum zwaartekracht, waarbij de zwaartekracht wordt overgebracht door boson deeltjes, gravitonen genaamd, zeggen dat in de extreme omstandigheden van de botsing van twee zware zwarte gaten, waardoor GW150914 op 1,3 miljard lichtjaar afstand van de aarde werd veroorzaakt, echo’s kunnen ontstaan, welke niet ontstaan volgens de ‘conventionele’ zwaartekrachtstheorie van Albert Einstein, de Algemene Relativiteitstheorie. Die echo’s zie je in de afbeelding hierboven, kleine herhalingen van de grote golf. Zoals gezegd denken Jahed Abedi, Hannah Dykaar en Niayesh Afshordi – da’s het drietal natuurkundigen waar ik het hierboven over had – dat ze in het signaal van GW150914 die echo hebben gevonden. Maar naast deze gedetecteerde zwaartekrachtsgolf is er nog een tweede ontdekt, te weten GW151226, veroorzaakt door een botsing van twee zwarte gaten op 1,4 miljard lichtjaar afstand. Plus nog een derde zwaartekrachtsgolf, niet volgens de statistische methode geen ontdekking mag worden genoemd, maar die wel gemeten is, te weten LVT151012, die op 12 oktober 2015 werd gedetecteerd.

credit: Abedi, Dykaar and Afshordi, 2016, via https://arxiv.org/abs/1612.00266

Abedi, Dykaar en Afshordi zeggen nu in hun vakartikel ‘Echoes from the Abyss: Evidence for Planck-scale structure at black hole horizons’ dat ze door de combinatie van de waarnemingen aan deze drie zwaartekrachtsgolven met een zekerheid van 99,6% (2,9 sigma) een echo hebben gevonden in het signaal – een kans van 1 op 270 dat ze er naast zitten en het signaal ruis is. Je ziet dat in de grafiek hierboven, de rode curve is die van GW150914 alleen, de zwarte met een verhoogd signaal is die van de drie gemeten zwaartekrachtsgolven samen. Of het echt zo is dat de echo erin zit en óf ‘ie ook daadwerkelijk een effect van kwantum zwaartekracht is dat moet nog blijken. Natuurkundigen zoals Lubos Motl (The Reference Frame) zijn sceptisch over de claim van het drietal. Wie weet weten we volgend jaar, als de initiatiefnemers van LIGO, Kip S. Thorne, Rainer Weiss en de familie van Ronald Drever, de Nobelprijs voor de Natuurwetenschappen gaan winnen, meer over de ontdekking van kwantum zwaartekracht door LIGO. Bron: Koberlein + The Reference Frame + Starts with a Bang.

Verbeterde LIGO is weer ‘online’ – op zoek naar nieuwe zwaartekrachtsgolven

Credit: Caltech/MIT/LIGO Lab

Sinds deze week is de verbeterde LIGO (Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory) in de Verenigde Staten gestart met een nieuwe waarneemcampagne om zwaartekrachtsgolven te ontdekken, een campagne die een half jaar zal duren. Afgelopen jaar is er flink gesleuteld aan de twee detectoren, die zich in Hanford (Washington, VS) en 3000 km verderop in Livington (Louisiana, te zien op de afbeelding hierboven) bevinden – resulterend in betere lasers, elektronica en optiek. De gevoeligheid van LIGO is daardoor met 10 tot 25% toegenomen. Met name de detector in Livingston is flink verbeterd. In de eerste waarneemcampagne van LIGO werden twee zwaartekrachtsgolven gedetecteerd, te weten:

  • GW150914: de zwaartekrachtsgolven van twee zware zwarte gaten, die op 1,3 miljard lichtjaar tegen elkaar knalden en samensmolten. De golven werden op 14 september 2015 door LIGO gedetecteerd, voor het eerst dat een instrument zwaartekrachtsgolven direct heeft waargenomen.
  • GW151226: de zwaartekrachtsgolven, opnieuw van twee zware zwarte gaten, die op 1,4 miljard lichtjaar tegen elkaar knalden en samensmolten. De golven werden op 26 december 2015 door LIGO gedetecteerd.

Daarnaast was er nog een zwaartekrachtsgolf-kandidaat, die een te lage statistische betrouwbaarheid had (2 sigma) om als ontdekking te worden gekarakteriseerd, te weten LVT151012, die op 12 oktober 2015 werd gedetecteerd. Door de upgrade kan de LIGO detector verder in de ruimte kijken en zwaartekrachtsgolven tot 25% verder in de ruimte detecteren. Ook hoopt men nu niet alleen zwaartekrachtsgolven van samensmeltende zwarte gaten waar te nemen, maar ook de zwaartekrachtsgolven die ontstaan door samensmeltende neutronensterren. Bron: MIT.

Leuk idee voor kerst, zo’n stropdas of jurk met zwaartekrachtsgolven

Credit: Shenova / CALTECH/MIT/LIGO LAB

De donkere dagen voor Kerst naderen weer, dus dan komen ook allerlei suggesties boven drijven om het allemaal nog gezelliger te maken. Afgelopen vrijdag hadden we het bijvoorbeeld nog over de death star voor in de top van de kerstboom. Vandaag kwam ik een ander idee tegen, een erg leuke en kosmisch zeer verantwoorde gimmick: stropdassen en jurken met een print in de vorm van zwaartekrachtsgolven. 😀 Februari dit jaar maakten wetenschappers van de Advanced LIGO detector in de Verenigde Staten bekend dat ze voor het eerst zwaartekrachtsgolven hadden ontdekt, GW150914 genaamd. De rimpels in de ruimtetijd werden gemeten met de detectoren in Hanford en Livingston, rimpels die we nu terugzien in de stropdassen en jurken van Shenova. Hierboven een stropdas met zwaartekrachtsgolf-print, hieronder een jurk met dezelfde print.

Credit: Shenova / CALTECH/MIT/LIGO LAB

De stropdas kost € 47,05, de jurk eh… $ 179 – oeps! Nou ja, je hebt dan wel een zeer exclusieve print, van rimpels in de ruimtetijd veroorzaakt door de botsing van twee zware zwarte gaten op 1,4 miljard lichtjaar verwijderd van de aarde. Wie wil dat nou niet voor kerst hebben? Bron: Shenova.

Produceren aarde en zon ook zwaartekrachtsgolven?

Credit: NASA

We weten dat zwaartekrachtsgolven bestaan en dat hebben we te danken aan twee soorten geleverde bewijzen:

Eventjes hadden we in 2014 nog het idee dat er een derde bewijs was, namelijk toen de BICEP2 detector primordiale zwaartekrachtsgolven, afkomstig vanuit de vroegste momenten van de oerknal 13,8 miljard jaar terug in de tijd, leek te hebben ontdekt. Maar een half jaartje later bleek dat niet het geval te zijn, toen de Planck sonde liet zien dat het ging om signalen die door stof in onze eigen Melkweg waren ontstaan.

Illustratie van de versmelting van twee zwarte gaten. Zo ontstonden de zwaartekrachtsgolven van GW150914. Credit: AAP/Supplied by the Australian National University

Afijn, we hebben twee bewijzen voor het bestaan van zwaartekrachtsgolven en die hebben beiden te maken met extreme objecten, in het ene geval een extreem compacte pulsar (een zonsmassa gepropt in een bolletje van pakweg 15 km doorsnede), in het andere geval twee samensmeltende zwarte gaten. Produceren alleen dat soort extreme objecten zwaartekrachtsgolven? Nee hoor, hoeft helemaal niet. Zoals Albert Einstein honderd jaar geleden al voorspelde ontstaan zwaartekrachtsgolven door een (impuls)-beweging van een hemellichaam, doordat de gekromde ruimte verandert rondom het bewegende hemellichaam. Dat zijn dus ook bijvoorbeeld de zon en de aarde, die beiden in één jaar om een gemeenschappelijk zwaartepunt draaien, een punt dat 449 km van het centrum van de zon afligt. De hoeveelheid zwaartekrachtsgolven is echter zeer gering, omgerekend nog geen 200 Watt als je ’t in vermogen om zou zetten, een flinke gloeilamp dus. Door dit verlies aan energie komt de aarde telkens iets dichter bij de zon, te weten de afstand van de diameter van een proton, ongeveer 1,7 femtometer per dag. Daar staat tegenover dat de zon per seconde 5 miljoen ton aan massa uitstraalt en daardoor steeds lichter wordt. Dát zorgt ervoor dat de aarde per jaar 1,6 cm van de zon weg gaat, een groter effect dan het verlies door de zwaartekrachtsgolven.

Kan de LIGO detector ook zwaartekrachtsgolven van de zon en aarde detecteren? Credit: LIGO/Virgo

Vervolgvraag is of de natuurkundigen die zwaartekrachtsgolven van aarde en zon kunnen detecteren, net zoals ze de zwaartekrachtsgolven van PSR B1913+16 en GW150914 hebben gedetecteerd? Ja in theorie zou het kunnen, in de praktijk zijn de golven veel te zwak. De amplitude van GW150914 ging van 10^-22 naar 10^−21 in 0,2 seconden, dat is het groter of kleiner worden van de ruimte (de ruimte vibreerde eventjes met een amplitude van 1 deel op 10^21 delen). De amplitude van zon en aarde is 10^-25, veel te klein om detecteerbaar te zijn. Bron: Koberlein + Wiki.