Tagarchief: Hanny’s Voorwerp

De jacht op Voorwerpjes

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Voorwerpjes bij UGC 7342. Credit: SDSS

We kennen inmiddels allemaal Hanny’s Voorwerp, de gigantische waterstofwolk 700 miljoen lichtjaar van ons vandaan bij het sterrenstelsel IC 2497, welke tot lichten wordt gebracht door een vroegere uitbarsting van het massieve zwarte gat in het centrum van IC 2497. Grote vraag die de deelnemers van de Galaxy Zoo al jaren bezighoudt is of Hanny’s Voorwerp uniek is of dat er nog meer ‘Voorwerpjes’ zijn? Uit een door Waveney ingestelde ‘jacht op Voorwerpjes’ is inderdaad een waslijst aan potentiële kandidaten naar voren gekomen, die net als het prototype tot lichten worden gebracht door een nabije quasar, zoals zo’n actief zwart gat ook wel wordt genoemd. Enkele van die Voorwerpjes zijn de blauwe wolkjes die we links én rechts van het sterrenstelsel UGC 7342 zien (zie de afbeelding hiernaast). Tot een afstand van 45.000 lichtjaar van de kern zijn deze sterk geïoniseerde waterstofwolken te zien, die vermoedelijk tot lichten worden gebracht door twee kegelvormige golven van energie die uit de kern van UGC 7342 zijn geschoten. Net als in het geval van Hanny’s Voorwerp vertoond die kern op dit moment géén activiteit, getuige het gebrek aan röntgenstraling dat men uit die kern waarneemt. Het zou dus best kunnen dat er sprake is van superzware zwarte gaten die van het ene op het andere moment ‘aan’ en ‘uit’ kunnen gaan. Er is nog een andere mogelijkheid en die is dat het zwarte gat wel actief is, dus nog steeds een quasar is, maar dat dichte stof- en gaswolken het zicht daarop verhullen. Het wetenschappelijke team van de Galaxy Zoo heeft onlangs een voorstel gedaan – ‘a proposal’ zoals dat heet – waarin ze vragen om waarneemtijd met de Europese XMM-Newton röntgensatelliet om UGC 7342 en de andere Voorwerpjes nader te bestuderen. Hopelijk dat daarmee de ware aard van die inactieve zwarte gaten – slapend of verborgen – duidelijk wordt. Bron: Zooniverse Blog.

Het raadsel van de groene erwten is opgelost

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

80 groene erwten op een rijtje. Compacte sterrenstelsels dus! Credit: SDSS/Zooniverse.

Mmmm, ‘het raadsel van de groene erwten’, dat zou toch een leuke titel voor een Suske & Wiske stripverhaal kunnen zijn, nietwaar? Eh.. nee, we hebben het niet over het raadsel hoe je van groene erwten zo’n heerlijke erwtensoep kunt maken, da’s trouwens nooit een raadsel geweest, tenminste voor mij dan. Ik heb het over de sterrenstelsels die zo worden genoemd, Green Pea Galaxies op z’n Engels. De naam dook voor het eerst op toen Hanny van Arkel – yep, dé Hanny die ook het naar haar genoemde Voorwerp in de ruimte ontdekte – in 2007 op het forum van de Galaxy Zoo een discussie startte genaamd Give peas a chance. Op de Galaxy Zoo, het online project waar iedereen deel kan nemen om sterrenstelsels te analyseren en classificeren, werden dat jaar vele compacte groengekleurde objecten gevonden [1]Onder andere door Els Baeten, één van de deelnemers aan de Galaxy Zoo., die vanwege hun vorm en kleur groene erwten werden genoemd. Ze bleken allen een sterke emissielijn van geïoniseerd zuurstof (O III) te bevatten, maar verder geen andere metalen. In de sterrenkunde wordt alles wat zwaarder is dan waterstof en helium een metaal genoemd. Al gauw was er een catalogus van ruim 250 van die groene erwten. Recent onderzoek aan de mysterieuze objecten laat zien dat het zeer kleine sterrenstelsels zijn, niet groter dan 5.000 lichtjaren, die een grote mate van stervorming kennen en die allen tussen 1,5 en 5 miljard lichtjaar van de aarde verwijderd zijn. De metalen die er ooit waren zouden door supernovae uit de groene erwt-stelsels verdreven zijn en tevens zou metaalarm gas van buá­ten de stelsels naar binnen zijn gevallen, aldus een team sterrenkundigen onder leiding van Ricardo Amorin, die daar recent een artikel over schreven. Op de afbeelding hiernaast zie je een compositie van tachtig groene erwt-stelsels. Bron: Science Daily + Wikipedia (erg goed overzicht van groene erwt-stelsels). Meer uitleg over de groene erwt-stelsels wordt overigens ook gegeven in dit draadje op het GZ-forum, gestart door de sterrenkundige Carie Cardamone (Yale Universiteit), die veel aandacht heeft geschonken aan dit fenomeen.

References[+]

De webcomic van Hanny’s Voorwerp is uit. Bestellen maar!

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Een fragment uit de webcomic over de quasar in IC 2497. Credit: Zooniverse.

Het was ergens in de nacht van donderdag op vrijdag een week geleden dat de webcomic over Hanny’s Voorwerp officiëel werd gelanceerd. Die webcomic –  heette dat niet vroeger gewoon een stripverhaal, ahum? – genaamd ‘Hanny and the Mystery of the Voorwerp’ werd op de Dragon*Con in Atlanta (VS) publiekelijk gemaakt en Hanny van Arkel zelf was vanuit het Limburgse Heerlen via een online verbinding ‘aanwezig’ bij die feestelijke gebeurtenis. Voor degenen die toen op één oor lagen en bomen aan het doorzagen waren met hun gesnurk: hier is het allemaal nog eens te zien. Afijn, die webcomic is verschenen en dit 40 pagina’s tellende ‘stripverhaal’ is erg goed, wat zeg ik… héél erg goed zelfs! De gehele webcomic is hier te downloaden, maar nog veel beter is het om ‘m te bestellen. Ik heb zojuist zelf ook een exemplaar besteld en inclusief bezorgkosten kost ’t € 7,45 ($ 9,34). Nou, da’s toch geen geld voor zo’n prachtig getekend en heel leerzaam product. Niet alleen wordt verteld hoe de ontdekking van Hanny’s Voorwerp precies gegaan is, maar ook hoe het mysterieuze object door vele instrumenten wordt onderzocht en welke wetenschappelijke ideeën er over bestaan. Zo laten ze bijvoorbeeld op blz. 19 zien hoe de quasar in het naburige sterrenstelsel IC 2497 precies werkt (zie afbeelding). Kortom, allemaal de webcomic van Hanny’s Voorwerp bestellen! Eh… nou we het toch hebben over het bestellen/kopen van verplichte vakliteratuur: koop gelijk het septembernummer van de Nederlandse uitgave van National Geographic, want daar staat Hanny ook in! 😀 Bron: Hanny’s Voorwerp.

Een voorproefje van de webcomic over Hanny’s Voorwerp

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Een voorproefje van de Webcomic over Hanny’s Voorwerp. Credit: Zooniverse

Op haar eigen website heeft Hanny van Arkel, ontdekker van Hanny’s Voorwerp, gisteren een voorproefje onthuld van de Webcomic die over dat mysterieuze object in de ruimte is gemaakt. Dá t er een webcomic zouden worden geproduceerd was in mei dit jaar bekend geworden en op CONvergence Con 2010, een congres begin juli in Bloomington, Minnessota (VS) is gehouden is er onder leiding van Kelly McCoullough vollop aan geschreven en getekend. Het spul ligt inmiddels bij de drukker, zo heb ik van Hanny begrepen en de wereldpremiére ervan is op 3 september tijdens de Dragon*Con in Atlanta (VS). In Nederland start het gebeuren in de nacht van 3 op 4 september om 4 uur ’s nachts. Mocht je daar niet bij kunnen zijn, bijvoorbeeld omdat je die dag gewoon naar je werk moet – om maar iets te noemen – dan kan je het ook volgen via Hanny’s Voorwerp Webcomic of via UStream. Kan je wél, ga dan naar de Crystal Ballroom, Hilton Atlanta, 255 Courtland Street NE in Atlanta, Georgia. Je moet apart gekleed gaan, vooral als een ‘Voorwerp’ uitgedost, want dan maak je kans op een originaliteitsprijs. Kortom: zet de premiére van de webcomic ‘Hanny and the Mystery of the Voorwerp’ 3/4 sept. a.s. in je agenda! Vergeet niet je wekker te zetten als je hier ’s nachts kijkt en niet in de VS bent! Bron: Hanny’s Voorwerp.

 

Nog even over AGN IC 2497 en Hanny’s Voorwerp

Geplaatst op door Arie Nouwen
9

De kern van IC 2497 (© William Keel, Anna Manning en ASTRON)

Gisteren kon ik hier met vreugde konde doen van het bericht dat sterrenkundigen erin geslaagd zijn om het raadsel rondom Hanny’s Voorwerp op te lossen, het mysterieuze voorwerp dat de Limburgse Hanny van Arkel – ons allen welbekend – op 17 augustus 2007 als eerste identificeerde. Het spiraalstelsel IC 2497 blijkt een AGN te bevatten, een active galactic nuclei, hetgeen in normaal Nederlandse betekent dat er een superzwaar zwart gat in ’t midden zit dat om zich heen een actieve accretieschijf heeft dat continue radiostraling uitspuwt. Van die activiteit is alleen niets te merken, want een dichte tussenliggende wolk hindert het uitzicht op de kern van IC 2497. Wat ik gisteren niet liet zien was de foto die ik hier laat zien en die ons twee heldere en compacte bronnen in die kern – welke aan de hemel nog geen duizendste van een graad groot is – laat zien. Verkregen door een gecombineerde waarneemactie met behulp van het European Very Long Baseline Interferometry Network (EVN) en het Multi-Element Radio Linked Interferometer Network (MERLIN) in het Verenigd Koninkrijk. Eén van de twee bronnen correspondeert direct met het superzware zwarte gat dat in de AGN moet zitten, terwijl de tweede bron het gevolg moet zijn van een zeer energierijke straalstroom die door het zwarte gat uitgestoten wordt en die botst met het gas dat zich rond IC 2497 bevindt. De radiogolven die de AGN uitzendt, zijn ook verantwoordelijk voor het oplichten van Hanny’s Voorwerp. De golven verhitten het Voorwerp tot temperaturen van maar liefst meer dan 10.000 graden. Ook blijkt dat in de omgeving van de AGN veel radiogolven waargenomen worden vanuit een groter gebied. De astronomen concluderen dat deze straling het gevolg is van een geboortegolf van nieuwe sterren. Men schat dat in dat kleine gebied elk jaar nieuwe sterren worden geproduceerd met een gezamenlijke massa van ongeveer zeventig keer de massa van de zon. Dat is een erg hoog tempo voor stervorming, vooral in het nabije heelal: het is ongeveer zes keer hoger dan in het sterrenstelsel M82, het schoolvoorbeeld van stervormingsuitbarstingen in het nabije heelal. Afijn, weer een raadsel minder in de sterrenkunde. Begint saai te worden in de sterrenkunde. Bron: Astron.

Het mysterie van Hanny’s Voorwerp is opgelost!

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Daar is ‘ie, Hanny’s Voorwerp. Het sterrenstelsel erboven is IC 2497. Credit: Dan Smith/Peter Herbert/Matt Jarvis/the ING

Wat Hanny’s Voorwerp precies is ga ik niet meer uitleggen, want da’s bekende stof voor de Astroblog-lezers, tenzij je de afgelopen drie jaar onder een steen hebt gelegen. Grote vraag die de sterrenkundigen sinds de ontdekking ervan door Hanny van Arkel bezighoudt is wát de groengekleurde gaswolk precies tot lichten brengt. Onderzoek van Hayden Rampadarath (Joint Institute for VLBI in Europa) en z’n collegae heeft eindelijk het antwoord opgeleverd. Dat onderzoek werd uitgevoerd aan het naburige spiraalstelsel IC 2497, met interferometers van vele radiotelescopen, verspreid staand over de gehele wereld. De uitkomst is dat de kern van IC 2497 een actief zwart gat heeft dat een nauwe bundel straling uitzendt, dat precies richting Hanny’s Voorwerp gaat. Die straling ioniseert het gas aldaar en dat veroorzaakt op haar beurt het uitzenden van de groene straling. Verder blijkt een dichte wolk tussen de Aarde en het zwarte gat te verhinderen dat we de activiteit rondom dat zwarte gat zien. Het zwarte gat is nog steeds actief, hetgeen een zogenaamde quasar oplevert, alleen zien we het niet door die tussenliggende wolk. Vandaar dat sommige sterrenkundigen dachten dat de quasar in slaapstand was gekomen en dat Hanny’s Voorwerp het resultaat was van een uitbarsting die zo’n 80.000 jaar geleden plaatsvond. Maar dat is dus niet zo. Meer weten? Lees dan het artikel Hanny’s Voorwerp: Evidence of AGN activity and a nuclear starburst in the central regions of IC 2497, welke binnenkort zal verschijnen in Astronomy & Astrophysics. Drie keer raden wie één van de auteurs is van het artikel. Yep… Hanny van Arkel, herself! 😀 Bron: Technology Review.

Webcomic in de maak over Hanny’s Voorwerp

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Stop the press! You wanted cool Voorwerp news? Here you go: http://hannysvoorwerp.zooniverse.org/ Hanny van Arkel op Twitter.

Dubbelklikken om de poster van Hanny & the Voorwerp te downloaden. Credit: Zooniverse

Met deze tweet kondigde Hanny van Arkel gisteravond het nieuws aan dat een ‘webcomic’ in de maak is van het complete verhaal van Hanny’s Voorwerp, het door haar ontdekte mysterieuze object in de ruimte. Zo’n webcomic is een soort modern stripverhaal, dat online op internet te lezen/zien is. Zoals met alle stripverhalen zijn er een aantal karakters en is er een plot en dat ziet er in grove lijnen zo uit – eventjes onvertaald: “A mystery (that would be the Voorwerp), a heroine determined to help solve the mystery (Hanny) and her band of fellow adventurers (the scientists), a series of challenges (acquiring and understanding data from a series of telescopes), and there is even an enemy: Time. The longer it takes our cast to solve the mystery of the Voorwerp, the more likely it is that someone else will beat them to the goal of understanding.” Net als bij de Galaxy Zoo, de plek waar Hanny haar voorwerp ontdekte, wordt het publiek ingeschakeld bij de totstandkoming van de webcomic. Men is op zoek naar schrijvers en een tekenaar en een ieder met creatieve ideeën wordt gevraagd daarvoor in te tekenen. De bedoeling is dat op het CONvergence Con 2010, een congres dat van 1 t/m 4 juli in Bloomington, Minnessota (VS) wordt gehouden de webcomic onder leiding van Kelly McCoullough wordt geschreven/getekend. Kortom, lees er alles over op: Hanny & The mystery of the Voorwerp!.