Organisch materiaal gevonden op een stofdeeltje van planetoïde Itokawa, meegenomen door Hayabusa

credit: ISAS-JAXA

Onderzoekers hebben op een minuscuul stofdeeltje dat door de Japanse ruimteverkenner Hayabusa is meegenomen van de planetoïde Itokawa en dat in 2010 terug naar de aarde werd gebracht organisch materiaal gevonden. Het deeltje, dat de bijnaam ‘Amazon’ had, was slechts 10 micrometer groot (zie foto hierboven, in de kleine cirkel), is in het laboratorium onderzocht door een internationaal team onder leiding van Queenie Chan (Royal Holloway). Op Amazon vond men organisch materiaal, dat blootgesteld is geweest aan temperaturen van meer dan 600 °C, hetgeen wijst op een botsing van Itokawa met een andere planetoïde. Maar er zat ook organisch materiaal op Amazon dat niet aan hoge temperaturen was blootgesteld. Dat moet er op ‘geland’ zijn toen Itokawa weer was afgekoeld en koolstofrijke meteorieten zowel water als organische materialen naar Itokawa brachten als een soort van aanvulling. De organische materialen die men vond betreffen zogeheten nanokristallien grafiet en polyaromatische koolstof. Organisch materiaal op een planetoïde betekent niet dat er leven gevonden is, maar wel dat de chemische voorlopers van leven daar aanwezig zijn.

Voorstelling van Hayabusa boven het oppervlak van Itokawa. Credit: NAOJ.

Hayabusa was met z’n ‘sample return mission’ de voorloper van Hayabusa-2 en OSIRIS-Rex, die de planetoïden Ryugu resp. Bennu hebben bezocht. Hayabusa-2 heeft z’n verzamelde materiaal al naar de aarde teruggebracht, dat van OSIRIS-Rex moet nog terugkeren naar de aarde. Hier het vakartikel over het onderzoek aan Amazon, verschenen in Nature. Bron: Royal Holloway.

Water, water en nog eens water

Credit: JAXA

Kort drie nieuwsberichten over water in het zonnestelsel.

  • Ten eerste hebben kosmoscheikundigen – jawel, die bestaan ook – van de Arizona State University in monsters verzameld met behulp van de Japanse Hayabusa sonde op het oppervlak van de planetoïde Itokawa (zie de afbeelding hierboven) water aangetroffen. Momenteel is de Haybusa 2 bezig met onderzoek aan de Ryugu planetoïde, maar diens voorganger Hayabusa deed dat jaren geleden ook al bij die andere planetoïde en de verzamelde monsters zijn in 2010 naar de aarde teruggebracht. Vijf minuscule bodemmonsters zijn onderzocht met een gevoelige massaspectrometer en twee ervan blijken water te bevatten, met dezelfde isotopische samenstelling als dat van aards water. Veel wetenschappers denken dat het aarde op aarde afkomstig is van planetoïden, die in de vroege periode van het zonnestelsel insloegen op aarde, dus deze metingen steunen die theorie. Bron: Science Daily.
  • Dan is er onderzoek van onder andere de Universiteit van Hawaï dat laat zien dat er ook op de maan water kan worden gevormd. Dat blijkt te kunnen in een proces dat drie factoren telt: de hoogenergetische deeltjes van de zonnewind, dat zijn vooral protonen, de mineralen op het maanoppervlak, zoals olivijn, en inslagen van micrometeorieten. Bij experimenten in het laboratorium kon men de synergie tussen die drie nabootsen en er blijkt bij voldoende hoge temperaturen deuterium (zwaar waterstof) te kunnen ontstaan. Bron: Universiteit van Hawaï.
  • Tenslotte hebben onderzoekers van de NASA met behulp van het Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy (SOFIA), een vliegtuig van waaruit waarnemingen kunnen worden verricht, de komeet Wirtanen bestudeerd, die in december 2018 z’n dichtste nadering tot de aarde had, en daaruit komt naar voren dat Wirtanen waterstof uitstoot dat lijkt als twee druppels op dat in onze oceanen, ha what’s in a name.

    Credits: NASA/SOFIA/L. Cook/L. Proudfit

    Zoals eerder ook al naar voren kwam in het onderzoek bij de komeet 67P is van belang welke soort water objecten bevatten. Bij de metingen gaat het om de ‘smaak’ van water, weergegeven in de verhouding tussen deuterium (waterstof met een extra neutron) en waterstof, de zogeheten isotopenverhouding D/H. 67P bleek een andere soort water te bevatten dan de aarde, maar dat van Wirtanen, die een ‘hyperactieve komeet’ is, blijkt dus hetzelfde te zijn. En dat zou dan weer steun zijn voor de theorie dat – naast planetoïden – kometen bij hebben gedragen aan het water op aarde. Maar wat verklaart dan het verschil tussen het water van 67P en van Wirtanen? Dat zou met dat hyperactieve karakter te maken kunnen hebben, waarbij het water van Wirtanen uit diepere delen van de komeetkern komt, terwijl het water van 67P meer van dicht bij het oppervlak kwam. Bron: NASA.

Planetoïdenverkenner Hayabusa is echt Legomodel geworden

Het nieuwe Lego-Hayabusa model. Credit: LEGO.

Eind goed al goed voor de Japanse planetoïdenverkenner Hayabusa, zullen we maar zeggen. November 2005 landde deze na een moeizame tocht op de kleine planetoïde Itokawa. Na een nog moeizamere terugtocht wist de sonde – wonder boven wonder – een capsule naar de aarde terug te brengen, welke op 13 juni 2010 met een parachute in Australië landde. Laboratoriumonderzoek van de capsule bracht aan het licht dat – wonder boven wonder – 1500 minuscule stofdeeltjes van het oppervlak van Itokawa waren meegebracht, waarmee de wetenschappers heel wat over de ontstaansgeschiedenis van Itokawa te weten kwamen. En wat blijkt deze week: dat de Deense onderneming de Hayabusa heeft gekozen als model, 369 stukjes lego waarmee je een eigen Hayabusa kunt bouwen. In Japan is de bouwdoos sinds deze week te koop en elders kan je de Hayabusa via de website van Lego kopen, voor een luttele ¥4118. Eh… Hoeveel is dat ook al weer, oh ja even de zakjapanner erbij gepakt: da’s € 38,11. De Hayabusa werd uitverkoren door Lego om een echt te verkopen model te worden na een actie via de website Lego CUUSOO. Je kan daar eigen ideeën voor model voorstellen en als je vervolgens 10.000 mensen vind die je idee omarmen dan gaat Lego er over na denken. En da’s kennelijk gelukt, want Hayabusa is het tweede model dat op die manier werd uitgebracht. Het eerste is de #001 Shinkai 6500, ook al zo’n Japans ding, dus kennelijk zijn die Japanners nogal Legofanaat. Afijn, we eindigen even met een video waarin we zien hoe de Hayabusa in de Legofabriek in de doos eindigt:

Bron: Space.com.

Wat ze al niet kunnen afleiden uit stof van planetoïde Itokawa

Voorstelling van Hayabusa boven het oppervlak van Itokawa. Credit: NAOJ.

November 2005 landde de Japanse sonde Hayabusa na een moeizame tocht op de kleine planetoïde Itokawa. Na een nog moeizamere terugtocht wist de sonde – wonder boven wonder – een capsule naar de aarde terug te brengen, welke op 13 juni 2010 met een parachute in Woomera test Facility in Australië landde. Laboratoriumonderzoek van de capsule bracht aan het licht dat – wonder boven wonder – 1500 minuscule stofdeeltjes van het oppervlak van Itokawa waren meegebracht. De meeste van de gevonden deeltjes zijn kleiner dan 10 micrometer en uit analyse van die deeltjes zijn Japanse onderzoekers – wonder boven wonder – heel wat te weten gekomen over Itokawa:

  • bijvoorbeeld dat de planetoïde door erosie langzaam afslijt en dat ‘ie er over een miljard jaar helemaal niet meer is;
  • dat Itokawa bij z’n geboorte ca. 4,5 miljard jaar geleden ongeveer 800 °C heet moet zijn geweest;
  • dat de hitte vermoedelijk kwam door radioactief verval;
  • dat hij toen een diameter van ruim 20 km moet hebben gehad – nu heeft ‘ie een aardappelvorm van 500 bij 250 m.;
  • dat het oerobject door botsingen uit elkaar is geslagen en dat sommige fragmenten daarvan weer bijeenkwamen om Itokawa te vormen;
  • en tenslotte dat door de inslagen van micrometeorieten en zonnedeeltjes ieder miljoen jaar van Itokawa enkele tientallen centimeters oppervlaktemateriaal in de ruimte verdwijnt.

Toch knap dat je uit stof zoveel informatie kan halen, nietwaar? Bron: NRC-Handelsblad, 27 augustus 2011

Dubbelportret van maan-ISS en Itokawa-Hayabusa

De afgelopen dagen kwam ik twee maal een foto tegen waarop je een hemellichaam ziet met daarvoor een ‘artificieel’ object, een door mensen gemaakt object. De eerste is een foto van Thierry Legault, een bekende astrofotograaf, wiens werk ik hier eerder heb getoond. Legault was in Normandië en hij fotografeerde daar de maan, terwijl het internationale ruimtestation ISS overvloog:

Credit: Thierry Legault

Zie je die kleine silhouette rechtsonder van het midden? Da’s het ISS. Legault maakte gebruik van het programma CalSky om exact te weten wanneer vanuit zijn lokatie het ISS de ‘transitie’ over het maanoppervlak zou maken. Deze transitie duurde slechts 0,55 seconden, dus Legault moest precies weten wanneer deze overgang zou plaatsvinden. Mmmm, handig programma als je vanuit Nederland een zelfde gebeurtenis zou willen meemaken.

Itokawa en Hayabusa

Dan het tweede ‘dubbelportret’ van een hemelobject met artificieel object. Het gaat om de kleine planetoïde Itokawa, die in 2005 bezocht is door de Japanse sonde Hayabusa. Over de belevenissen van die sonde heb ik jullie vaker verteld en uiteindelijk kunnen we stellen dat het met de naar de aarde gebrachte lading van 1500 minuscule stofdeeltjes afkomstig van Itokawa toch nog een succesvolle missie was. Van de week kwam ik deze foto tegen waarop je de schaduw van Hayabusa op Itokawa ziet, in beeld gebracht door Hayabusa zelf. Ik had die foto nooit eerder gezien, maar ik vind ‘m subliem:

Credit: Credit: Science@NASA / JAXA

Als je beide foto’s vergelijkt dat lijken het ISS en Hayabusa wel wat op elkaar, nietwaar? Bron: voor de eerste foto is dat Bad Astronomy en voor de tweede is dat NASA Science News.

Hayabusa heeft materiaal van Itokawa meegenomen

Gevonden stofdeeltjes van Itokawa. Credit: JAXA

Het is deze week officieël bekendgemaakt: de Japanse sonde Hayabusa heeft inderdaad materiaal mee terug naar de aarde genomen van de kleine planetoïde Itokawa. Met behulp van een ‘scanning electron microscope’ (SEM) werden in de capsule genaamd Sample Catcher A zo’n 1500 minuscule stofkorreltjes gevonden, die afkomstig moeten zijn van de planetoïde en die niet van aardse oorsprong zijn. Hayabusa – formeel de MUSES-C missie – is op 9 mei 2003 gelanceerd en op 19 én 25 november 2005 volgde een ‘landing’ op de planetoïde Itokawa, waarna de capsule van Hayabusa na een zeer moeizame terugtocht op 14 juni 2010 landde in de woestijn van Australië. De capsule werd direct geborgen en naar een onderzoekslaboratorium gebracht. De meeste van de gevonden deeltjes zijn kleiner dan 10 micrometer en de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA zegt instrumenten te ontwikkelen om deze deeltjes nader te onderzoeken. Het huidige instrumentarium is daar kennelijk niet toe in staat. Men heeft wel een aantal mineralen herkend in de stofdeeltjes, onder andere olivijn en pyroxeen. De mix van gevonden mineralen komt niet op aarde voor, maar is wel aangetroffen in primitieve meteorieten. Met de bevestiging van deze sample-return, zoals dat in vaktaal heet, is uiteindelijk een einde gekomen aan de missie van Hayabusa, die grotendeels gekenmerkt wordt door enorme tegenslag. Afijn, ook in Japan zullen ze wel een gezegde hebben in de trant van ‘eind goed, al goed’. Overigens, nog even terug naar de omvang van Itokawa. Ik noemde ‘m hierboven klein en da’s niet voor niets. Z’n afmetingen zijn 500 x 300 x 200 meter, net zo’n pindavorm als sommige andere planetoïden. Kijk hier voor een foto van kometen en planetoïden waar sondes langs zijn gevlogen en je ziet hoe klein Itokawa – goed zoeken in die foto – wel niet is. Bron: JAXA.

Capsule Hayabusa bevat deeltjes. Maar ja, waarvan?

Hayabusa bij Itokawa. Credit: JAXA/A.Ikeshita/MEF/ISAS.

Gisteren is op een door de Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) belegde persconferentie meegedeeld dat onderzoekers in het inwendige van de capsule van Hayabusa een paar honderd minuscule deeltjes hebben gevonden. Hayabusa – formeel de MUSES-C missie – is op 9 mei 2003 gelanceerd en op 19 én 25 november 2005 volgde een ‘landing’ op de planetoïde Itokawa, waarna de capsule van Hayabusa na een zeer moeizame terugtocht op 14 juni 2010 landde in de woestijn van Australië. De capsule werd direct geborgen en naar een onderzoekslaboratorium gebracht omdat Japanse wetenschappers hoopten dat zich aan boord misschien afgegraven grondmonsters van Itokawa bevinden. Naar nu blijkt zijn er inderdaad deeltjes in de binnenste container gevonden, met afmetingen van enkele micrometers. Ze zijn niet metaalachtig, dus geen deeltjes die afkomstig zijn van de container zelf. Of ze daadwerkelijk van Itokawa zijn moet nog middels vervolgonderzoek met electronenmicroscopen en synchrotronversnellers blijken. Kortom, het lijntje met Tokio blijft openstaan en als er meer nieuws is komen jullie ’t direct te weten. Bron: Universe Today.

Wat levert een blik op Hayabusa’s binnenste op?

Het binnenste van de Hayabusa. Credit: JAXA.

Dat ‘ie compleet leeg is! Tenminste, zo lijkt het op het eerste gezicht. Ik kwam de foto hiernaast tegen die gemaakt is van de sacrale binnenste container van de Japanse satelliet Hayabusa, die november 2005 getracht heeft materiaal mee te nemen van de planetoïde Itokawa en die 13 juni j.l. terugkeerde naar Aarde. In die container zou het spul van Itokawa moeten zitten, maar afgezien van wat stofjes op het tussenliggende beveiligingsglas lijkt de container leeg. Máár volgens Japanse media zouden wetenschappers ín de container minuscule deeltjes hebben gevonden van ongeveer 0,01 mm groot. Eéntje ervan zie je op deze foto, aangewezen door een soort naald. De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA is niet zo scheutig met het geven van info, dus vallen we op dit moment terug op die media. Volgens dezelfde bron zou men aan de buitenkant van de binnenste container een dozijn grotere deeltjes hebben gevonden, ca. 1 mm in doorsnede. In alle gevallen is de vraag of we met aardse deeltjes van doen hebben of dat ze echt van Itokawa zijn. Het laatste woord is toch aan JAXA. Bron: Planetary Society.

Heeft Hayabusa wel iets meegenomen van Itokawa?

De berging van de Hayabusa-capsule. Credit: JAXA.

Op 13 juni j.l. kwam de Hayabusacapsule terug van een 614 miljoen km lange tocht die november 2005 langs de kleine planetoïde Itokawa voerde. Hayabusa heeft toen een tweetal landingen op die aardappelvormige rots gemaakt en de hoop was dat ‘ie daarbij enkele bodemmonsters zou hebben meegenomen. De capsule is door wetenschappers van JAXA, de Japanse ruimtevaartorganisatie, meegenomen naar het laboratorium en daar wordt ‘ie op dit moment onderzocht. Geruchten doen de ronde dat er géén monsters zouden zijn aangetroffen in het opslaggedeelte van de capsule van de 4,6 miljard jaar oude planetoïde (zie foto). Maar die geruchten zijn wel erg voorbarig als ’t juist is dat de capsule nog moet worden opengemaakt, zoals commentatoren schrijven op Phil Plait’s bericht (zie de bron) over de geruchten. Wel zouden er volgens dezelfde geruchtenbron wél gassporen van verdampt materiaal zijn gevonden, die wellicht van Itokawa afkomstig zijn. Als dat opslaggedeelte inderdaad nog moet worden geopend dan kunnen we de negatieve berichten met een grote korrel zout nemen en moeten we maar gewoon afwachten wat JAXA er zelf over te melden heeft. Bron: Bad Astronomy.