Apparatuur voor nieuw te bouwen LOFAR station op transport naar Ierland

Credit: ASTRON

‘s Werelds grootste radiotelescoop wordt nog groter! LOFAR (Low Frequency Array) wordt uitgebreid met een station in Ierland. Dit is niet alleen goed nieuws voor de Ierse astrofysici, maar ook voor de Internationale LOFAR Telescoop (ILT) zelf.

Maandag 24 april is een eerste vrachtwagen met daarin meer dan 50 kilometer aan speciale coaxkabels begonnen aan de reis van Nederland naar Ierland. Vandaag, 25 april, zullen er twee vrachtauto’s met andere onderdelen van Westerbork vertrekken naar Ierland. In de komende weken zullen er nog eens dertien zeecontainers met onderdelen voor het Ierse LOFAR station via de haven van Rotterdam naar Dublin worden overgebracht.
Het ‘hart’ van het LOFAR station, een ‘storingsvrije’ container met daarin alle ontvangers en computerapparatuur gemonteerd, wordt dinsdag 25 april voorzichtig op een trailer geladen en via Zeebrugge (België) naar Ierland overgevaren.

De truck voor deze trailer kent een bijzonder chauffeur: Dr Ryan Milligan, astrofysicus en gepromoveerd aan de Queen’s University in Belfast. Om zijn studie te kunnen bekostigen bleef Milligan vrachtwagenchauffeur, ’s nachts en tijdens de weekends. Dr. Milligan werkt nu o.a. voor NASA en zet zich in het bijzonder in om (Ierse) studenten enthousiast te maken voor de wetenschap. Hij zal ook tijdens de reis terug naar Ierland verslag doen over de mogelijkheden van (radio) astronomie.

Het centrum van de LOFAR telescoop in Drenthe. Credit: ASTRON

De voorbereidingen voor de bouw is al meer dan een jaar aan de gang. Het Ierse LOFAR station wordt gebouwd in opdracht van I-LOFAR, een Iers consortium van universiteiten en onderzoeksinstellingen. Op het landgoed van het kasteel van Birr, centraal gelegen in Ierland, zal dit nieuwe LOFAR station worden gebouwd. Birr Castle is wellicht ook het meest bekend vanwege de lange geschiedenis in de astronomie: In 1845 bouwde de toenmalige kasteelheer, de derde Graaf van Ross, er de grootste optische telescoop ter wereld, de “Leviathan”. Deze telescoop bleef maar liefst 75 jaar de grootste telescoop.

En nu, Anno 2017, zal Birr Castle opnieuw de plaats zijn die deel uitmaakt van de grootste radiotelescoop ter wereld.
De opdracht voor de vervaardiging van alle onderdelen voor het LOFAR-station is uitgevoerd door AstroTec Holding BV, een dochteronderneming van ASTRON in Dwingeloo. De productie van elektronische onderdelen voor de ontvangers, de antennes en LOFAR-specifieke signaalbewerkingsapparatuur is vrijwel volledig door Nederlandse bedrijven uitgevoerd. ASTRON heeft deze apparatuur nu samengebouwd in een speciaal ingerichte “container” die de gevoelige apparatuur vrijwaart van storende signalen uit de omgeving. Deze container vormt in feite het ‘hart’ van een LOFAR-station want alle signalen van de honderden antennes worden hier verwerkt.
LOFAR is een topklasse faciliteit voor astronomische studies en maakt onderzoek mogelijk van het nabijgelegen en verre Heelal. LOFAR is ontworpen en gebouwd door ASTRON, het Nederlandse instituut voor radioastronomie. Het is een revolutionaire radiotelescoop, die werkt met de laagste frequenties die vanaf de aarde waargenomen kunnen worden.

De Internationale LOFAR Telescoop is de grootste ‘verbonden’ radiotelescoop ter wereld. Het wordt geleidelijk aan uitgebreid en verbeterd sinds de officiële opening door (toen) Koningin Beatrix in 2010. Er zijn thans zes partner-landen: van de 50 antenne stations bevinden zich er 38 in Nederland, 6 in Duitsland, drie in Polen en elk 1 in Frankrijk, Zweden, het Verenigd Koninkrijk en binnenkort dus ook éen in Ierland. Samen hebben deze duizenden ontvanger elementen. Het nieuwe Ierse station zal de afstand tussen de antennestations vergroten tot wel 2000km en dus fijnere details gaan opleveren. Bron: Persbericht Astron.

LOFAR gaat in 2016 uitbreiden naar Ierland

De grootste radiotelescoop ter wereld zal nog groter worden. LOFAR (Low Frequency Array) gaat zich uitbreiden naar Ierland. Dit is niet alleen goed nieuws voor de Ierse astrofysica, maar ook voor de International LOFAR Telescope (ILT). Credit: ASTRON.

De plannen voor een LOFAR station in Ierland zijn er al langer, maar nu is het officieel: dit jaar wordt er een LOFAR station gebouwd in Ierland. I-LOFAR (het Ierland-LOFAR-consortium) heeft € 1.4 miljoen toegekend gekregen van de Science Foundation Ireland (SFI). Samen met € 0.5 miljoen, bestaande uit filantropische subsidies en contributies van I-LOFAR leden, is het mogelijk om het LOFAR station te bouwen en te exploiteren. Het LOFAR station zal centraal in Ierland op de grond van het Birr Castle gebouwd worden. De toekenning van €1.4 miljoen is vandaag, tijdens een meeting in het Bir Castle, gedaan door de Ierse ministers Bruton (werk, ondernemingen en innovatie) en English (educatie en skills). De toekenning is onderdeel van een investering van € 30 miljoen in wetenschap. LOFAR is een faciliteit voor astronomische studies van wereldniveau. LOFAR helpt bij zeer gedetailleerd onderzoek naar nabij en ver weg gelegen sterrenstelsels. Namens de ILT wordt LOFAR ontwikkeld en beheert door ASTRON, het Nederlands instituut voor radioastronomie. De directeur van ILT is zeer verheugt met het nieuws: “De toevoeging van het LOFAR station in Ierland is een uitstekende verbetering, hierdoor wordt het, met glasvezel verbonden, Europees netwerk uitgebreid naar 2000 km. Door deze grote afstanden kan het heelal prachtig en gedetailleerd in kaart worden gebracht. Minstens net zo belangrijk is de toevoeging van de kennis van de Ierse astronomische gemeenschap aan de ‘ILT familie’, om met LOFAR de vele cutting-edge wetenschappelijke vragen te beantwoorden. Onderwerpen variëren van de eigenschappen van de bovenste atmosfeer van de aarde, het affakkelen van de zon, tot de verre uithoeken van het heelal waar de eerste sterren en sterrenstelsels werden gevormd. De International LOFAR Telescope is de grootste verbonden radiotelescoop ter wereld. De telescoop wordt sinds de opening in 2010 door toenmalig koningin Beatrix steeds verbeterd. Er zijn momenteel zes partnerlanden: van de 50 antenne stations zijn er 38 in Nederland, 6 in Duitsland, 3 in Polen en 1 in Frankrijk, Engeland en Zweden. Samen hebben zij duizenden ontvangende elementen. De toevoeging van het nieuwe Ierse station zal de afstand vergroten tussen antenne stations, hierdoor worden de afbeeldingen scherper. Bron: ASTRON.

Ah, LOFAR’s BlueGene/P supercomputer doet ’t!

3C 196, door LOFAR gefotografeerd. Credit: ASTRON.

De Low Frequency Array (LOFAR) is een hele serie door ASTRON gebouwde kleine radioantennes in Nederland, Duitsland, Frankrijk en Engeland en vorig jaar zomer werd ‘ie geopend door Koningin Beatrix. Alle data van die over een gebied van meer dan 1000 km verspreid staande antennes moet in Groningen bijeengebracht worden door een grote BlueGene/P supercomputer en naar nu blijkt werkt dat gelukkig ook. De antennes in de vier landen konden al afzonderlijk waarnemingen doen, maar nu kunnen ze door die computer ‘gestackt’ worden – net zoals wij amateurs dat met Registax doen – tot één gecombineerde opname. Dat zorgt er voor dat de International LOFAR Telescope (ILT) nu echt werkt en dat wetenschappers ermee aan de slag kunnen om zaken te onderzoeken zoals het tijdperk van de reïonisatie in het vroege heelal, pulsars en kosmische stralen. Het object dat als eerste bekeken werd door ILT was de quasar 3C 196, een radiostelsel dat zich 6,9 miljard lichtjaar van ons vandaan bevindt en dat een actief superzwaar zwart gat in z’n centrum heeft. LOFAR is in staat erg in te zoomen op objecten en ze kunnen er een resolutie van 0,2 boogseconden mee halen, da’s 1/10.000e van de diameter van de maan. Voor radiosterrenkunde een enorm oplossend vermogen. Op de foto zie je de kern van 3C 196, welke uit twee delen bestaat. De kleinst zichtbare details zijn 7000 lichtjaren groot, voor een object op 6,9 miljard lichtjaar afstand is dat superscherp. We hopen nog vele mooie dingen met LOFAR te mogen meemaken! Meer foto’s vind je hierzo. Bron: SpaceRef.