Naar aanleiding van alles wat er vorige week vanuit de kosmos op ons neerdaalde had ik een blog over de verduidelijking van allerlei termen zoals meteorieten, meteoroïden en planetoïden. In de discussie die daarop volgde bleek dat er geen duidelijkheid is over de gebruikte termen en dat je bijvoorbeeld sommigen hoort zeggen dat vuurbollen hetzelfde zijn als boliden, terwijl anderen daar qua helderheid een onderscheid in maken. Ik kwam vandaag bovenstaande illustratie tegen, die poogt om enkele termen te verduidelijken, eentje waarin ook de kometen betrokken worden. Geen infografiek die het verlossende woord geeft, maar toch een nuttig overzicht. Lijkt mij een prima zaak om ook kometen hierbij te betrekken, want sommige lezers van de Astroblogs hebben al gesuggereerd (via persoonlijke mail) dat het best zou kunnen zijn dat de Tsjeljabinsk-meteoriet feitelijk een (fragment van een) komeet was. De illustratie ‘Name that Space Rock‘ is van Tim Lillis van Narwhal Creative. Bron: Laughing Squid.
Impressie van de Landsat 8. Credit: NASA/GSFC/Landsat
Komende maandag – 11 februari 2013 om 19.02 uur Nederlandse tijd – wordt vanaf Vandenberg Air Force Base in Californië de Landsat Data Continuity Mission (LDCM) van de NASA gelanceerd. Zodra de satelliet operationeel is – pakweg na drie maanden – zal ‘ie herdoopt worden in Landsat 8 en zal het de laatste satelliet vormen in het tot dusver langst lopende satellietfotografieprogramma. Dat programma heette oorspronkelijk het Earth Resources Technology Satellites Program en het was bedoeld om gegevens te verzamelen aardonderzoek: onderzoek naar land- en bosbouw, mineralen, water en hydrologie, milieuvervuiling, cartografie, geologie, oceanografie en het weer. Met de lancering van de Landsat 1 op 23 juli 1972 – eigenlijk een gemodificeerde weersatelliet – startte het programma en vanaf dat moment heette het ook het Landsat programma. De laatste satelliet – de Landsat 7, goed geraden – werd op 15 april 1999 gelanceerd en die werkt nog steeds. De Landsat’s draaien eens per 90 minuten om de aarde en in 16 dagen kunnen ze de gehele aarde fotograferen met een resolutie van 30 meter per pixel. Alle miljoenen foto’s die vanaf de eerste Landsat van de aarde zijn gemaakt zijn online te bekijken. Hieronder een infografiek over dit programma.
Wij zijn sterrenstof. Carl Sagan zei het ooit zo: “De stikstof in ons DNA, het calcium in onze tanden, het ijzer in ons bloed… is gemaakt in her binnenste van ineenstortende sterren“. En dat blijkt des te meer uit de volgende infografiek over nucleosynthese – het ontstaan van de elementen – van Ben Gilliland van Cosmonline. Nou ja, helemaal sterrenstof zijn we overigens niet, 91% van ons lichaam is in het binnenste van sterren gevormd, de resterende negen procent is nog ouder en dateert van de oerknal, waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal ontstond. Leuk verhaal voor op een verjaardag: bijna één tiende van mijn lichaam is bijna veertien miljard jaar oud. 😀
Credit Animation: ESA–C. Carreau/Schröder, Karkoschka et al (2012). Image from Titan’s surface: ESA/NASA/JPL/University of Arizona
Over de wijze waarop de Huygens-lander op 14 januari 2005 stuiterend en schuivend op Titan landde – de grootste maan van Saturnus – heb ik vorig jaar oktober al een keertje geblogd. Maar de video hieronder, die een impressie geeft van die landing, is niet alleen langer, maar ook indrukwekkender dan de video, waarvan ik in die blog een linkje had. Onder de video is een infografiek te zien van Titan, de enige maan in het zonnestelsel die voorzien is van een atmosfeer en waar ze onlangs vermoedelijk ijsbergen en drijfijs in de methaan- en ethaanmeren hebben ontdekt.
Astronomen hebben een gigantisch lint van quasars ontdekt. Quasars zijn de heldere kernen van verre, actieve sterrenstelsels. credit: European Southern Observatory
Een internationaal team van astronomen heeft een gigantisch lint van quasars ontdekt. Deze zogenaamde Large Quasar Group (LQG) is de grootste structuur in het universum die we kennen. Het lint staat op een afstand van negen miljard lichtjaar en heeft een lengte van vier miljard lichtjaar. Door het bestaan van deze structuur wordt de kosmologie met een probleem opgezadeld: de cluster zou helemaal niet moeten bestaan!
Quasar zijn de heldere kernen van actieve sterrenstelsels. Quasars produceren korte tijd zoveel licht dat ze aan de andere kant van het waarneembare heelal zichtbaar zijn. Nou ja, “korte tijd” – zo’n periode duurt gemiddeld 100 miljoen jaar. Het is sinds 1982 bekend dat quasars de neiging hebben om grote groepen te vormen – verrassend grote structuren die Large Quasar Groups genoemd worden.
De nieuw ontdekte LQG is zo groot, dat het een bedreiging vormt voor het Kosmologisch Principe – de aanname dat als je het heelal op voldoende grote schaal bekijkt, het er in alle richtingen hetzelfde uitziet. Astronomen zijn er altijd vanuit gegaan dat het Principe zou kloppen, hoewel het nooit werkelijk bewezen is.
Op deze kaart is de concentratie van quasars zichtbaar. De nieuw ontdekte structuur is zichtbaar door de zwarte cirkeltjes. De rode kruizen markeren een ander, kleiner complex van quasars. Credit: R. G. Clowes / UCLan
Om de lezer een gevoel van schaal te geven: ons sterrenstelsel, de Melkweg, staat op een afstand van 2,5 miljoen lichtjaar van onze naaste buurt, Andromeda. Deze afstand komt overeen met 0,75 Megaparsecs (Mc). Clusters van sterrenstelsels meten 2 tot 6 Mpc – LQG’s kunnen echter 200 Mpc of groter zijn. Berekeningen hebben uitgewezen dat structuren groter dan 370 Mpc (= 1 miljard lichtjaar) onmogelijk zouden moeten zijn.
De nieuw ontdekte LQG heeft echter een gemiddelde diameter van 500 Mpc. Maar aangezien de LQG zeer uitgerekt is, bedraagt de maximale diameter 1200 Mpc! Hiermee is de nieuw ontdekte LQG duidelijk de grootste structuur die ooit in het universum is ontdekt. Daarnaast lijkt een lang geaccepteerd kosmologisch principe de prullenbak in te kunnen. Hieronder een aardige infografiek over deze grootste structuur in het heelal:
Gisteren werden we verblijd met het nieuws dat sterrenkundigen maar liefst vijf exoplaneten hebben ontdekt bij een ster die zeer dicht bij de zon staat en dat minstens één van die exoplaneten zich in de bewoonbare zone rondom de ster bevindt, de zone waar de temperatuur zodanig is dat water daar in vloeibare vorm kan voorkomen. Die ster is Tau (?) Ceti in het sterrenbeeld Walvis, slechts 11,89 lichtjaar van ons vandaan, da’s voor sterrenkundigen praktisch om de hoek. Met onderstaande infografiek krijg je een goede indruk wat de 53 sterren zijn die het dichtste bij de zon liggen. Tau Ceti blijkt daarin slechts op plaats 19 te liggen. De ster die het meest dicht bij onze zon staat is Proxima Centauri, een zwakke rode dwerg, die deel uit maakt van het drievoudige Centauri-stelsel, waar ook de dubbelster ? Centauri A en ? Centauri B toe behoort. Proxima Centauri ligt 4,22 lichtjaar van ons vandaan, die andere twee liggen met 4,36 lichtjaar ietsje verder weg.
Komende maandagavond laat zullen de twee GRAIL-sondes Ebb en Flow gecontroleerd inslaan op de berg Goldschmidt in de buurt van de noordpool van de maan. Da’s niet de eerste keer dat dit gebeurt, onderzoeksmissies van de maan eindigen vaker met zo’n inslag. Al sinds de jaren zestig 1959 (!) is er van alles achtergelaten en neergestort op de maan, soms als bewuste actie, soms door incidenten. Space.com heeft alles in kaart gebracht – letterlijk – wat er op de maan door de vele missies is achtergelaten en dat is behoorlijk wat. Sterker nog: Ebb en Flow zijn het 71e object dat als schroot eindigt op de maan. Zie het overzicht hieronder. De gekleurde cirkels met een wit randje zijn de zogenaamde ‘Lunar Heritage sites‘, de plekken van bijzondere, historische betekenis, zoals de Apollolandingsplekken.
Het blijft toch een fascinerende gedachte, dat we ooit wellicht in staat zijn om terug te reizen in de tijd. Sinds Albert Einstein in z’n Speciale Relativiteitstheorie (1905) aantoonde dat tijd niet de statisch en monotoom voortgaande grootheid is zoals het voor zijn tijd werd beschouwd is discussiëren over reizen door de tijd een favoriete bezigheid van wetenschappers, sciencefictionschrijvers, regisseurs en lezers van Astroblogs en NUjij.nl. Specifiek over de vraag of je ook terug kan reizen in de tijd heeft Ben Gilliland van Cosmonline een tweetal schitterende infografieken gemaakt, waarin getoond wordt of het haalbaar en dus realistisch is of niet. Kijken!
Credit: Ben Gilliland/Cosmonline
OK, nou nog een wormgat zien te vinden. 🙂 Bron: Cosmonline.
Impressie van de dwergplaneet Makemake. Credit: ESO/L. Calçada/Nick Risinger (skysurvey.org)
De in maart 2005 ontdekte dwergplaneet Makemake [1]Genoemd naar de God van de vruchtbaarheid, volgens de bewoners van Paaseiland. (2005 FY9) blijkt géén atmosfeer te hebben, aldus een team sterrenkundigen onder leiding van Jose Luis Ortiz (Instituto de Astrofisica de Andalucia, Spanje). Met een uitgebreid bataljon aan grote telescopen in Chili en Brazilië, waaronder de Very Large Telescope (VLT), New Technology Telescope (NTT) en TRAPPIST (TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope), keken zij op 23 april 2011 naar Makemake, toen deze vanaf de aarde gezien voor de zwakke ster NOMAD 1181-0235723 schoof. Dat duurde maar een minuutje, maar voor Ortiz’ team was dat voldoende om de afzwakking van het sterlicht te meten. Uit het feit dat het sterlicht abrupt verminderde door de verduistering en ook weer abrupt tevoorschijn kwam kon men afleiden dat Makemake geen atmosfeer heeft. Zou die er wel zijn, dan zou de transitie een veel geleidelijker af- en toename van het sterlicht hebben gehad. Eerder waren er sterrenkundigen die beweerden dat Makemake een ijle, steenkoude atmosfeer heeft, net zoals ook gedacht wordt over de bekendste dwergplaneet Pluto en de minder bekende Snow White. De 1420 km grote dwergplaneet Makemake dus niet. Hieronder een overzicht waarin de belangrijkste feiten over de meest bekende dwergplaneten op een rijtje worden gezet:
Komend weekend is het weer raak als ze gaan vallen. Nee niet de ballen, maar de vallende sterren, die van de Leoniden. Officieel meteoren genoemd. Maar we hebben ook nog eens meteoroïden én meteorieten, dus het begint al een tikkeltje verwarrend te worden. De infografiek laat zien hoe het allemaal zit:
