Het ISS maakt opnieuw ‘slagzij’ door onbedoeld ontbranden van stuwraketten van het Sojoez ruimteschip

Voor de tweede keer in drie maanden tijd heeft het ISS te maken gehad met het ongepland ontbranden van stuwraketten waardoor het ruimtestation als geheel begon te kantelen en van postitie veranderde. Het incident vond plaats, gisteren 15 oktober, om 11:02 NL’se tijd, en het betrokken ruimtevaartuig was de Sojoez MS-18. Deze Sojoez zal Oleg Novitskiy, filmregisseur Klim Shipenko en actrice Julia Peresild zondagochtend, 17 oktober, terug naar de aarde gaan brengen. Een dergelijk incident met stuwraketten gebeurde eerder, op 29 juli j.l.

Sojoez bij het ISS, Credits; NASA

Twee laatstgenoemden, Shipenko en Pereskild, verbleven voor vijf dagen op het ISS voor het maken van een film. Novitskiy is commandant van de Sojoez MS-18. Russische vluchtleiders hadden de stuwraketten van het voertuig om 11:02 NL’se tijd, in een geplande, zogenoemde ‘pre-departure test’ geactiveerd. “Het afvuren van de stuwraketten ging onverwachts door na het einde van het testvenster, wat resulteerde in een positieverandering voor het ISS om 11:13 uur”, aldus NASA. Het ISS kantelde zo een 57 graden, aldus het Russische persbureau Interfax, dat de communicatie tussen Novitskiy en Vladimir Solovyov, de vluchtdirecteur van het Russische segment van het ISS verzorgt. Mission Control tast nog in het duister over de oorzaak. Echter na een half uur was het probleem verholpen, NASA stelt: “Within 30 minutes, flight controllers regained attitude control of the space station, which is now in a stable configuration,” en “The crew was awake at the time of the event and was not in any danger.” “Het is ook onduidelijk waarom de stuwraketten van de MS-18 stopten met vuren. Mogelijk, aldus Timothy Creamer van NASA, heeft het te maken met het bereiken van de brandstoflimiet. Het ruimtestation kantelde ook onbedoeld op 29 juli j.l. De net aangekomen Nauka-module had te kampen met het onbedoeld afvuren van zijn stuwraketten.  Dat incident was veel extremer, het ISS kantelde toen zo een 540 graden, zie o.a. dit artikel in de NYT. Roscosmos stelde dat de oorzaak een softwareprobleem was. Zie ook deze Astroblog. Ondanks dit incident blijft de Sojoez MS-18 op schema om dit weekend terug te keren naar de aarde. Het ruimtevaartuig zal op zaterdag (16 oktober) loskoppelen van het station. Bronnen: NASA/Space.com

De uitbarsting van de Cumbre Vieja op La Palma gezien vanuit het ISS

Credit: NASA/JSC

De uitgebarsten vulkaan Cumbre Vieja op La Palma, één van de Canarische Eilanden in de Atlantische Oceaan, is op 22 september gefotografeerd door één van de astronauten van expeditie-65 van het internationale ruimtestation ISS. De foto werd uit de losse hand geschoten en je ziet naast de Cumbre Vieja en flarden bewolking ook de lichten van twee steden ten noordwesten van de vulkaan, El Paso rechts en Los Llanos links (zie ook het Google maps kaartje hieronder). De laatste keer dat de Cumbre Vieja uitbarstte was in 1971. Inmiddels hebben meer dan 5000 mensen op La Palma hun huis moeten verlaten door de uitbarsting, die gezorgd heeft voor een stroom lava, die langzaam richting de oceaan stroomt.

Credit: Google Maps.

Bron: NASA Earth Observatory.

ISS vannacht geconfronteerd met rookalarm

In de Zvezda-module van het ISS ging vannacht om 3:55 NL’se tijd het rookalarm af. Het incident ging vooraf aan een geplande ruimtewandeling waarbij astronauten werkzaamheden aan de Nauka-module zouden uitvoeren. Een rookmelder werd geactiveerd in de Zvezda-servicemodule van het Russische segment van het ISS tijdens het automatisch opladen van de batterij, en er ging een alarm af, aldus Roscosmos/TheMoscowTimes. De astronauten roken aan boord, aldus o.a. de Franse astronaut Thomas Pesquet, ‘de geur van brandend plastic of elektronische apparatuur’ dat naar het Amerikaanse deel van het station zweefde.

Zvezda FGB-module credits; NASA

De Russische bemanning zette een filter aan en nadat de lucht was schoongemaakt, gingen de astronauten weer slapen. Roscosmos meldde dat de geplande ruimtewandeling zou doorgaan. De Russische Oleg Novitsky en Pyotr Dubrov gaan bijna beginnen aan deze EVAHet ISS heeft recent al eerdere problemen ondervonden. En Rusland heeft zelfs gesteld dat als gevolg van verouderde hardware, het van plan is het ISS na 2025 te verlaten en zijn eigen orbitale station te lanceren. In juli j.l. kantelde het hele ISS uit zijn baan nadat de stuwraketten van de Nauka-module enkele uren na het aanmeren opnieuw ontstoken waren. En ook zijn er scheuren ontdekt in een deel van het ISS waarvan men vreest dat ze in de loop van de tijd erger zouden kunnen worden. De oppervlakkige ‘scheuren‘ werden gevonden in de Zarya-module, het eerste deel van het ISS dat in 1998 door Rusland werd gelanceerd. Ook vorig jaar hebben ISS-bemanningsleden wekenlang gejaagd op een luchtlek en dit getraceerd naar het belangrijkste werkgebied in de Russische Zvezda-module. Rusland heeft recent aangegeven dat veel van de apparatuur van het ISS begint te verouderen en gewaarschuwd dat er na 2025 een ‘lawine’ van kapotte apparatuur kan komen. Bronnen: ABC/TheMoscowTimes/Reuters/RIANovosti

Problemen Nauka-module bij ISS komen door de software, aldus Rusland

Dat de Russische Multipurpose Laboratory Module (MLM) Nauka – 22 ton zwaar – al vanaf de lancering problemen ervaart en ook ná de koppeling donderdag aan het internationale ruimtestation ISS zorgde voor problemen is bekend – via de reacties hield Nico ons al op de hoogte (waarvoor dank!). Enkele uren na de koppeling aan de Zvezda service module ging het ISS 47 minuten lang ongecontroleerd ronddraaien doordat de stuwraketten van Nauka onverwacht ontbrandden. Daardoor kwamen onder andere de zonnepanelen en communicatieantennes in een andere positie en werd het radioverkeer met de vluchtleiding op aarde gehinderd. Vladimir Solovyov, de Russische vluchtleider van Nauka, heeft vandaag verklaard dat de problemen met Nauka veroorzaakt worden door fouten in de software van de module. In zijn verklaring, die is uitgegeven door de Russische ruimtevaartorganisatie Roscosmos, zegt hij verder dat na de ontbranding van Nauka’s stuwraketten het stuwsysteem van een andere Russische module (van Zvezda om precies te zijn) van het ISS ‘tegengas’ gaf, zodat het station weer in een normale oriëntatie terecht kwam. In reactie op de Russische verklaring van de problemen met Nauka hebben Britse autoriteiten Rusland beschuldigd van roekeloos gedrag in de ruimte. Het zoeken naar de zondebok is begonnen!

Aan de buitenkant van de Nauka module bevindt zich ook de Nederlandse ‘robotarm’ ERA. Door het incident met de Nauka module heeft men besloten om de proefvlucht van de nieuwe Starliner van Boeing (de Orbital Flight Test (OFT-2) missie) enkele dagen uit te stellen. Die had morgen moeten worden gelanceerd, maar dat is uitgesteld tot 3 augustus. Bron: Phys.org.

Livestream; lancering Russische Nauka-module met Europese robotarm [update]

[update; de Proton-M is onderweg!]. Rusland lanceert vandaag, om 17:00 NL’se tijd de Nauka-wetenschapsmodule, inclusief de nieuwe Europese robotarm, naar het internationale ruimtestation. De nieuwe module wordt gelanceerd met behulp van een Proton-M draagraket vanaf het Baikonoer Kosmodroom in Kazachstan. Zowel NASA als Roscosmos zenden de lancering live uit, zie hieronder, of deze site, in het Russisch. Na de lancering zal de module acht dagen onderweg zijn naar het ISS, waarna de module zal aanmeren aan het Nadir dockingpunt van de Russische Zvezda-servicemodule.

Artistieke impressie van de Russische Nauka module – Foto: NASA

Nauka vervangt de Pirs-module, die al twee decennia in de ruimte actief is. Hier op Astroblogs meer over de nieuwe Nauka en Prichal modules. Ervan uitgaande dat de lancering van de Nauka soepel verloopt, zal Pirs zich op vrijdag 23 juli a.s. losmaken van het station om vervolgens op te branden in de atmosfeer van de aarde. Nauka, formeel bekend als de Russische multifunctionele laboratoriummodule (RMLM), is een onderzoeksmodule die is ontworpen om het Russische segment van het ISS uit te breiden. “De Nauka-module is gemaakt op de basis van het Zarya Functional Cargo Block,” aldus Roscosmos in deze verklaring. Met de Nauka moet er meer ruimte komen voor opslag en werkplekken alsmede voor water en zuurstofapparatuur. Ook zou de nieuwe Nauka de veiligheid in zijn geheel van de ISS-bemanning bevorderen. De European Robotic Arm (ERA) zal ook met Nauka naar het ISS worden gelanceerd en zal samenwerken met de nieuwe Russische luchtsluis om kleine ladingen van binnen het ISS naar de buitenkant van het station over te brengen, als aanvulling op het werk van Canadarm2 aan de Amerikaanse kant van het station. Space.com / NASA / Roscosmos

European Robotic Arm klaar voor lancering naar het ISS

De Europese robotarm bovenop de Nauka module. Credit: RSC Energia

De European Robotic Arm (ERA) staat klaar om op 15 juli om 19:18 CEST met een Proton-raket vanuit de Russische lanceerbasis in Baikonur naar het Internationaal Ruimtestation ISS gelanceerd te worden. De robotarm, bedoeld om verschillende taken uit te voeren aan de buitenkant van het ruimtestation, heeft een lengte van 11 meter en kan zich op verschillende plekken van het ISS vastzetten. De robotarm zal samen met het Russische Multipurpose Laboratory Module genaamd ‘Nauka’ naar het ISS worden gebracht.

Doordat ERA zich zowel voorwaarts en achterwaarts kan bewegen, heeft het een groot bewegingsbereik. Hij zal aan die Russische module worden vastgemaakt. ERA is 100% van Europese makelij, en grotendeels gebouwd in Nederland. Een consortium van Europese bedrijven, geleid door Airbus Defence and Space Nederland, zorgde voor het ontwerp en de bouw in opdracht van de European Space Agency.

Bron: ESA.

Astronomen meten zwaarste bekende neutronenster met telescoop op ISS

Weergave van de oppervlaktepatronen van PSR J0740+6620. Credit: NASA’s Goddard Space Flight Center

De materie in het binnenste van neutronensterren (ster-lijken met een gigantische dichtheid) is minder goed samen te drukken dan eerder werd gedacht. Een mondiaal samenwerkingsverband, geleid door onder anderen Anna Watts van de Universiteit van Amsterdam, komt tot die conclusie nadat ze met NASA’s Neutron star Interior Composition Explorer (NICER) de grootte en massa hebben bepaald van de zwaarste neutronenster die bekend is: PSR J0740+6620. NICER is een röntgentelescoop aan boord van het Internationale Ruimtestation ISS. Het resultaat is geaccepteerd voor publicatie in het vaktijdschrift Astrophysical Journal Letters.

Aan het eind van hun leven raakt de brandstof in de kern van zware sterren op, en klappen ze onder hun eigen gewicht in elkaar, voordat ze ontploffen als supernova. De allerzwaarste sterren blijven achter als zwarte gaten, de andere worden neutronensterren. Neutronensterren zijn extreme objecten: ze hebben meer massa dan de zon bij een doorsnee van enkele tientallen kilometers. Maar welke vorm neemt de materie aan in de binnenkern, waar de dichtheid extreem hoog is?

De onderzochte pulsar PSR J0740+6620 (J0740 in het kort) bevindt zich op een afstand van ruim 3000 lichtjaar in de richting van het sterrenbeeld Giraffe. Het is een dubbelstersysteem met een witte dwerg, het afkoelende restant van een zonachtige ster, en roteert 346 keer per seconde om zijn eigen as. De massa wordt geschat op 2,1 keer de massa van de zon.

In traditionele modellen van een typische neutronenster, een ster met ongeveer 1,4 maal de massa van de zon, verwachten natuurkundigen dat de binnenkern grotendeels gevuld is met neutronen. De lagere dichtheid zorgt ervoor dat de neutronen ver genoeg uit elkaar blijven om intact te blijven, en deze innerlijke stijfheid resulteert in een grotere ster.

In zwaardere neutronensterren zoals J0740 is de dichtheid van de binnenkern veel hoger, waardoor de neutronen dichter op elkaar worden gedrukt. Het is onduidelijk of neutronen onder deze omstandigheden intact kunnen blijven of dat ze in plaats daarvan in quarks uiteenvallen. Theoretici vermoeden dat ze door de druk versplinteren, maar er zijn nog veel vragen over de details. Om antwoorden te krijgen hebben wetenschappers een nauwkeurige meting nodig van de grootte van een zware neutronenster.

Om de precieze afmetingen te meten neemt NICER snel roterende neutronensterren waar: pulsars, die in 1967 zijn ontdekt door Jocelyn Bell Burnell. Pulsars hebben hete plekken op hun oppervlak die heldere röntgenstraling uitzenden. Als de pulsar roteert, draaien de vlekken in en uit het zicht, als de lichtbundels van een vuurtoren, en produceren regelmatige variaties in de röntgenhelderheid.

Maar pulsars zijn ook zo dicht dat hun zwaartekracht de nabije ruimtetijd kromt als een bowlingbal die op een trampoline rust. Dezelfde massa in een kleinere verpakking veroorzaakt een grotere vervorming. Die vervorming is zo sterk dat licht van de verre kant van de ster kan worden omgeleid, waardoor de pulsar groter lijkt dan hij in werkelijkheid is. Dit effect kan zo intens zijn dat het voorkomt dat de hot spots volledig verdwijnen terwijl ze rond de pulsar draaien. NICER gebruikt deze effecten om de massa en de doorsnee van de ster nauwkeurig te meten.

Twee teams hebben verschillende benaderingen gebruikt om de grootte van J0740 te bepalen: een groep onder leiding van Thomas Riley en Anna Watts (respectievelijk postdoc en professor in de astrofysica aan de Universiteit van Amsterdam) en een team onder leiding van Cole Miller, hoogleraar astronomie aan de Universiteit van Maryland, College Park (VS). Naast de NICER-gegevens voor J0740 hebben beide groepen ook röntgenwaarnemingen met ESA’s XMM Newton-satelliet gedaan, die nuttig waren bij het corrigeren voor achtergrondruis. De twee teams schatten dat de pulsar ongeveer 25-27 km in doorsnee is.

In 2019 gebruikten de twee teams NICER-gegevens om zowel de grootte als de massa te schatten voor PSR J0030+0451 (of J0030), een geïsoleerde pulsar op ongeveer 1100 lichtjaar afstand. Ze ontdekten dat hij ongeveer 1,4 keer zo zwaar is als de zon en een doorsnede heeft van 25-27 kilometer.

“Onze nieuwe metingen van J0740 laten zien dat hij, hoewel hij bijna 50% zwaarder is dan J0030, in wezen even groot is,” zegt Watts. “Dat sluit enkele modellen voor neutronensterkernen uit, waaronder die waarin het inwendige slechts een zee van quarks is. J0740’s grootte en massa vormen ook een probleem voor sommige modellen waarin de kern alleen neutronen en protonen bevat.” De Amsterdamse promovendus Geert Raaijmakers kijkt nu naar de consequenties voor dichte materie, waarbij hij de nieuwe NICER-resultaten combineert met data van zwaartekrachtgolfdetectoren en laboratoriumdata.

Recente theoretische modellen stellen enkele alternatieven voor, zoals binnenkernen die een mix van neutronen, protonen en exotische materie van quarks of nieuwe combinaties van quarks bevatten. “Maar alle mogelijkheden zullen opnieuw moeten worden geëvalueerd in de context van deze nieuwe informatie van NICER,” aldus Watts.

Vakartikelen:

https://arxiv.org/abs/2105.06980
https://arxiv.org/abs/2105.06981
https://arxiv.org/abs/2105.06978
https://arxiv.org/abs/2105.06979

Bron: Astronomie.nl.

Landschap ‘Oog van de Sahara’ vertoont verbluffende gelijkenis met Mars

Het ‘Oog van de Sahara’ in Mauritanië, West-Afrika, toont een rood en oranjekleurig desolaat landschap dat veel lijkt op Mars. ISS-astronauten die momenteel op het ISS verblijven hebben recent foto’s gemaakt van deze plek. Vanaf zo’n 600 km hoogte tonen de beelden het aardoppervlak van het ‘Oog van de Sahara’, badend in een roodachtig landschap, met een diepe inkeping, en krater ‘bull’s eye’ in het midden. ESA-astronaut Thomas Pesquet stelt: “Ik dacht dat ik in een baan om Mars draaide toen ik dit beeld zag! Geen wolk te bekennen en rode en okerkleurige kleuren die zich uitstrekken tot aan de horizon.” Pesquet deelde de beelden op twitter.

De ‘bull’s eye’ krater in het ‘Oog van de Sahara’ gefotografeerd door Thomas Pesquet/ESA, genomen met een 1150 mm. camera

Het betreffende fraaie landschap heet formeel de Richat-structuur, en is gelegen in de Sahara nabij Ouadane in west-centraal Mauritanië, West-Afrika. Deze regio heeft al veel ISS-astronauten aangezet om de verbluffende schoonheid van ervan vast te leggen. Tot op heden is er nog discussie of het ‘Oog van de Sahara’-landschap al dan niet het gevolg is van een meteorietinslagkrater, dit vanwege zijn cirkelvormigheid, of dat het gebied slechts een symmetrische opwaartse beweging volgt, blootgelegd door erosie. Van de foto’s van Pesquet is ook een compilatie gemaakt. Credits; ESA/NASA/Pesquet, twitter

Credits; Thomas Pesquet/ESA/NASA

Troeft Rusland Amerika af en gaat het als eerste een film opnemen in het ISS?

De good-old spacerace tussen Rusland en de VS wordt inmiddels wel naar een next-level getild. Rusland heeft recent bekend gemaakt dat het kandidaten geselecteerd heeft voor een film getiteld ‘Vyzov’ of ‘ De Uitdaging’, welke opgenomen gaat worden in het ISS. De Russen Yulia Peresild en Klim Shipenko zijn van beroep resp. actrice en regisseur, en zij zijn de uitverkozenen die op  5 oktober a.s. met een Sojoez-MS19 raket naar het ISS gelanceerd worden. Rusland zal daarmee hoogstwaarschijnlijk iets eerder zijn dan hun Amerikaanse collega’s, acteur Tom Cruise en regisseur Doug Liman, zij zouden ook in oktober a.s. naar het ISS afreizen voor het maken van een ruimtefilm (de exacte datum is nog niet bekend). Ze reizen met de eerste Crew Dragon die i.p.v. professionele astronauten dan drie ‘toeristen’ vervoerd. De piloot is Michael Lopez Alegría en met hem gaan Cruise, Liman en nog 1 andere toerist mee, zie ook deze AB. Kort nadat bekend was geworden, vorig jaar mei, dat Tom Cruise naar het ISS zou afreizen voor een echt in de ruimte opgenomen film, werd bekend dat Rusland een dergelijk ‘rivaliserend’ filmproject zou opzetten.

Sojoez bij het ISS, Credits; NASA

In december 2020 kondigde Roscosmos een castingronde aan voor de film. Potentiële kandidaten voor de vrouwelijke hoofdrol in de film moesten zowel qua leeftijd, uiterlijk als qua fysieke conditie aan een aantal eisen voldoen. Naast Russisch staatsburger moesten ze tussen 25 en 40 jaar zijn, en tussen de 50 en 70 kg wegen. Verder werd vereist dat ze 1 km konden rennen in 3,5 minuut en 800 meter konden zwemmen in 20 minuten, en, ook geen kleinigheid natuurlijk, geen hoogtevrees hebben. Donderdag 6 mei j.l. werd bekend dat de actrice Yulia Peresild (36, bekend van Battle for Sevastopol, 2015, Netflix) en de regisseur Klim Shipenko (37, bekend van de rampenfilm Salyut 7, over de T-13-missie uit 1985) de gelukkigen waren. Beiden zullen in juni een training ondergaan waaronder testen in de centrifuge en paraboolvluchten. Deze astronautentraining zal worden gedocumenteerd door een van de belangrijkste tv-zenders van Rusland, Channel One, die ook betrokken zal zijn bij de productie van de film. Roscosmos directeur Dimitri Rozogin is co-producer van de film. Veel details zijn er verder niet bekend maar Roscosmos wil hiermee de ruimtevaartactiviteiten van Rusland verder promoten. Bron: The Guardian, CTVnews

Crew-1 missie afgerond met succesvolle nachtelijke splashdown in de Golf van Mexico

De eerste volledig operationele bemande SpaceX missie ‘Crew-1’ naar het ISS werd vanochtend met succes afgesloten toen de Crew Dragon-capsule met de vier astronauten landde in de Golf van Mexico. De capsule genaamd ‘Resilience’ dook voor de kust van Panama City, Florida, om 02:56 AM lokale tijd (08:56 NL’se tijd) in het water, duikers van een bergingsschip haalde de bemanning plus capsule op uit het water. De Resilience vervoerde NASA-astronauten Mike Hopkins, Victor Glover en Shannon Walker, evenals de Japanse JAXA-astronaut Soichi Noguchi. Het gebeuren had een historisch tintje, het was namelijk voor de eerste keer in 53 jaar dat er een nachtelijke recovery operatie voor een bemande capsule op touw werd gezet. De laatste nachtelijke recovery operatie was voor de Apollo 8, deze stortte in zee op 27 december 1968.

Crew-1 splashdown, credits;NASA TV

De capsule verliet het ISS zes uur eerder nadat de vlucht twee keer uitgesteld was wegens slecht weer op de centrale locatie voor de splashdown. De missie van Crew-1 duurde in totaal zes maanden en was de tweede bemande vlucht van een Dragon-capsule. Die derde vlucht, genaamd Crew-2, is onlangs gelanceerd. Steve Stitch, NASA’s Commerciel Crew-programmamanager stelde tijdens de live NASA-sessie m.b.t. de nachtelijke landing: “Het voertuig is gecertificeerd om overdag of ’s nachts te landen, het moet geen probleem opleveren. We hebben met de bergingsploegen geoefend om overdag of’ s nachts te landen. En verder heeft SpaceX in januari j.l. nog een cargo Dragon-capsule ’s nachts opgehaald. De cargo en crew-capsules zijn nagenoeg identiek.” Crew-1 overlapte gedurende ongeveer een week in een baan om de aarde met zijn opvolger, de Crew-2-missie met vier astronauten. Die bemanning bestaat uit NASA-astronauten Shane Kimbrough en Megan McArthur, JAXA-astronaut Akihiko Hoshide en astronaut Thomas Pesquet van ESA. Deze herfst zal de Crew-3 missie naar het ISS gaan. Bronnen: Space.com, NASA