Nee, Tycho Brahe is toch niet vermoord

Credit: Eduard Ender / Wikipedia.


Een verband tussen de Deense sterrenkundige Tycho Brahe [1]De laatste grote sterrenkundige in de geschiedenis die zijn waarnemingen zónder telescoop deed. Acht jaar na zijn dood ging Galileo Galileï de telescoop gebruiken om hemellichamen te onderzoeken. … Continue reading (1546-1601) en een moord ligt zo op het eerste gezicht niet voor de hand. En toch werd enkele jaren geleden een onderzoek gestart naar het stoffelijke overschot van Brahe, dat lag in een graf in de Tá½nkerk in Praag, omdat er vermoedens waren dat hij door een misdrijf om het leven was gekomen. De gangbare lezing is dat Brahe stierf door een zware blaasontsteking, die hij overhield aan een feest dat in het Rožmberk Paleis in Praag in aanwezigheid van keizer Rudolf II werd gehouden. De etiquette was dat niemand de zaal mocht verlaten voordat de gastheer, de keizer himself, weg was. Brahe had het nodige gedronken, moest nodig plassen, maar bleef toch keurig zitten, met die ontsteking als gevolg. Tycho overleed op 24 oktober 1601, na een ziekbed van elf dagen.

Ingekleurde gravure van het slot uit Brahes Astronomiae instauratae mechanica (1598). Credit: Wikipedia.

Uit een eerdere opgraving in 1901 van Brahe’s lichaam was naar voren gekomen dat er veel kwik in z’n haren zat, in 1996 bevestigd na onderzoek van overgebleven haren van Brahe. Dat leidde tot de suggestie dat Brahe misschien was vergiftigd met kwik met de dood als gevolg. Shakespeare’s Hamlet uit 1603 zinspeelde al op deze moord. Volgens Brahe’s lijfarts overleed hij door acuut nierfalen, wat ook wijst op een kwikvergiftiging. Voor de moordtheorie zou pleiten dat volgens geruchten Brahe na wat stiekem gerollebol met koningin Sofie of Mecklenburg-Schwerin de vader was van de Deense koning Christiaan IV. Om z’n bastaardschap te verdoezelen zou Christiaan opdracht hebben gegeven aan Erik Brahe, een neef van Tycho, om Brahe met een portie kwik te vermoorden. Een andere theorie was dat de net zo beroemde sterrenkundige Johannes Kepler – leerling van Brahe – hem had vermoord, om de simpele reden dat z’n leermeester geweigerd had hem inzage in de waarnemingsboeken te geven.

Brahe’s graf wordt geopend. Credit: National Museum archive.

November 2010 vond het onderzoek aan de restanten van Brahe plaats en het resultaat is dat Tycho in de laatste weken van zijn leven geen onnatuurlijk hoge doses kwik heeft binnengekregen. Beenmonsters tonen aan dat Tycho ook in de jaren voor zijn dood niet aan hoge doses kwik was blootgesteld. Dat is best opmerkelijk te noemen, want Tycho was ook een alchemist, die de nodige proeven had gedaan, waar ook kwik bij kwam kijken, maar kennelijk was hij daar erg voorzichtig mee. Wel werd geconstateerd dat Tycho’s kleding veel kwik bevatte. Men denkt dat de verklaring hiervoor is dat Tycho’s lichaam gebalsemd werd met kwikhoudende vloeistoffen, hetgeen in die tijd gebruikelijk was. Daarmee zijn ook de hoge kwikconcentraties verklaard, die eerder werden geconstateerd. Kortom, Brahe is door niemand vermoord, niet door Kepler, niet door z’n neef, door niemand. Aldus Kaarle Lund Rasmussen en zijn collega’s in het blad Archaeometry. Bron: NRC-Handelsblad, 27 maart 2014.

References[+]

References
1 De laatste grote sterrenkundige in de geschiedenis die zijn waarnemingen zónder telescoop deed. Acht jaar na zijn dood ging Galileo Galileï de telescoop gebruiken om hemellichamen te onderzoeken. Brahe’s nauwkeurige waarnemingen vanuit z’n sterrenwacht Uraniborg in Kopenhagen stonden aan de basis van de wetten die Johannes Kepler opstelde over de bewegingen van de planeten om de zon. Brahe was een ruziezoeker, die bij één duel dat hij deed het puntje van zijn neus verloor. Gedurende de rest van zijn leven hield hij het litteken verborgen achter een plaat van een zilver/koperlegering die de gewonde huid moest verbergen. 

Kepler vindt vreemd systeem met drie exoplaneten

Met behulp van de Kepler ruimtetelescoop heeft men bij de ster Kepler-18 – drie keer raden waar die naam van af is geleid – drie exoplaneten gevonden. Eentje die een superaarde is en twee die zo groot als Neptunus zijn. De superaarde is Kepler-18b, 6,9 keer de massa van de aarde en twee keer diens omvang. In 3,5 dag draait ‘ie één keer om de ster heen. Da’s zeer kort en met de 17e eeuwse wetten van Johannes Kepler – aha, weer een Kepler, drie keer raden waar die naam toe geleid heeft – kunnen we uitrekenen hoe dicht de planeet bij de ster staat. De Neptunus-achtige planeten zijn Kepler-18c en -d, de eerste doet er 7,6 dagen over om rond de ster te draaien en is 5,5 keer zo groot en 17 keer zo zwaar als de aarde, de tweede doet 14,9 dagen over een omwenteling, is 7 keer zo groot als de aarde en 16 keer zo zwaar. De ster zelf is 10% groter dan de zon en heeft 0,97 keer diens massa. Alle drie de planeten bevinden ze zich op afstanden die liggen binnen de baan die Mercurius om de zon heeft, zoals blijkt uit volgend schema:

credit: Tim Jones/McDonald Obs./UT-Austin

Het vreemde van het systeem rondom Kepler-18 is dat de omwenteling van de twee grote planeten eigenaardig is. Kepler-18c maakt precies twee omlopen voor iedere omloop die Kepler-18d maakt. Maar de momenten dat ze vanaf de aarde gezien voor de ster lang schuiven – de zogenaamde transitie, welke door Kepler wordt opgemerkt als een klein dipje in de lichtcurve van de ster – variëren telkens. Soms loopt de ene planeet iets voor op de ander, soms iets achter, soms tegelijk. Met deze variaties ging men verder rekenen en toen bleek dat er nog een derde exoplaneet in het spel was, die ook een gravitationele invloed had. Kepler had ‘m in eerste instantie niet gezien, maar door een techniek die ‘planeet validatie’ wordt genoemd kon men ‘m wel opsporen. Er is een kleine kans dat Kepler-18b helemaal geen planeet is, maar die kans is 1 op 700. Bron: Space.com.

Grijp je kans vijf ruimtevaartuigen in één keer te zien

Credit: NASA TV

Je denkt wellicht dat sinds gisteren alleen het ruimteveer Discovery gekoppeld is aan het internationale ruimtestation ISS, maar op dit moment bungelen maar liefst vier ruimtevaartuigen (!) aan het ISS:

  • vanaf 26 januari het Japanse vrachtschip HTV-2 Kounotori 2
  • vanaf 30 januari het Russische vrachtschip Progress 41
  • vanaf 24 februari het Europese vrachtschip ATV-2 Johannes Kepler
  • en vanaf gisteren, 26 februari, het Amerikaanse ruimteveer Discovery

Vier ruimtevaartuigen gekoppeld aan het ISS, da’s niet alleen een record, maar dat betekent ook dat vanaf de aarde gezien dat kwintet heel erg helder is. In onderstaande afbeelding kan je zien wanneer in Nederland het ISS te zien is:

Credit: Heavens Above.

Een toelichting op de verschillende kolommen vind je op de website Heavens Above, waar je bovenstaande gegevens voor iedere plek op aarde kunt vinden. Nou nog hopen dat het weer een tikkeltje wil meerwerken. Jan, succes met je poging om vijf ruimtevaartuigen in één keer in beeld te krijgen!

Spectaculair: de lancering van ATV Kepler vanuit het ISS

Zelden zo’n mooie foto gezien: het spoor van de woensdagavond gelanceerde ATV-2 Johannes Kepler, gefotografeerd vanuit het ISS, het internationale ruimtevaartstation, waar Kepler naar onderweg is. 😯

Credits: ESA/ NASA

ESA astronaut Paolo Nespoli nam de foto, enkele minuten na de lancering, welke om 23.50 uur plaatsvond. Je ziet het spoor van de Ariane 5 draagraket, terwijl deze nog in z’n vertikale beweging was, rechts onder de robotarm van het ISS. Komende donderdag zal het 22 ton (!) wegende ruimtevrachtschip Kepler aankomen bij het ISS. Bron: Universe Today.

Bekijk live de lancering van ATV Johannes Kepler

De Ariane 5 met ATV Johannes Kepler. Credit: ESA

Noteer het alvast in je agenda: dinsdag 15 februari om 23:13:27 Nederlandse tijd  – yep, 27 seconden over 13 minuten over elf, hoezo nauwkeurig? – vindt de lancering plaats van de Automated Transfer Vehicle (ATV) Johannes Kepler. Met een Ariane ES draagraket zal de ATV in de Europese lanceerbasis Kourou (5°14″²14″³N 52°45″²38″³W voor de TomTom’ers onder ons) in Frans-Guyana worden gelanceerd, hetgeen live te volgen zal zijn via ESA TV. De ESA heeft twee van die ATV’s in z’n bezit, een soort onbemand vrachtschip, dat op eigen houtje lading naar het ISS brengt. De eerste ATV was de Jules Verne, die 29 september 2008 in de atmosfeer verbrandde, hetgeen de bedoeling was. En ATV-2 is dus Kepler, genoemd naar de Duitse sterrenkundige en wiskundige Johannes Kepler (1571-1630), de bedenker van de wetten waarmee de beweging van de planeten om de Zon kan worden beschreven. Om het ingewikkeld te maken hebben ze ook een ruimtetelescoop naar Kepler genoemd, welke succesvol op zoek is naar aardachtige exoplaneten. De bedoeling is dat Juul op 23 februari a.s. aan het ISS wordt gekoppeld en dan vervolgens vier maanden in de ruimte blijft. Geen idee wat er daarna mee gebeurt, dat zoeken we nog wel een keertje op. Op de foto hiernaast zie je de Ariane raket overigens nog in het Final Assembly Building (FAB) staan, maar daar is ‘ie inmiddels vandaan getransporteerd, richting het ELA-3 lanceerplatform, 2,8 km verderop. Bron: ESA.

ESA’s volgende ATV heet Johannes Kepler

De 1e ATV Jules Verne. Credit: ESA

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft besloten haar tweede Automated Transfer Vehicle (ATV) te noemen naar de Duitse sterrenkundige en wiskundige Johannes Kepler (1571-1630), de bedenker van de wetten waarmee de beweging van de planeten om de Zon kan worden beschreven. De eerste ATV was de Jules Verne, die 29 september 2008 in de atmosfeer verbrandde [1]Dat was geen ongelukje, maar een gecontroleerd einde van een succesvolle missie. Het 20 ton wegende vrachtschip Jules Verne werd 9 maart met een Ariane 5 gelanceerd en op 3 april 2008 aan de ISS … Continue reading. De ATV is een robotisch ruimtevaartuig, welke door de ESA is ontworpen om het internationale ruimtestation (ISS) te bevoorraden. De ATV is in feite een grote raketmotor met een container er bovenop voor de vracht. Het is ontworpen met het oog op betrouwbaarheid en autonomiteit, niet op snelheid. De vlucht naar het ISS duurt ongeveer drie dagen. Met de 1e ATV, de Jules Verne, werd zes ton materiaal naar het ISS gebracht en 2,5 ton afval werd meegenomen. Reden voor de ESA om de tweede ATV naar Kepler te noemen is niet alleen z’n verdienste op het gebied van sterrenkunde, maar ook het feit dat het in 2009 precies 400 jaar geleden is dat Kepler z’n beroemdste werk Astronomia Nova publiceerde. De ATV Johannes Kepler is nog niet klaar. Ze zijn ‘m nog aan het bouwen bij EADS Astrium in Bremen, Duitsland. Hé, daar komt Kepler vandaag. Da’s nou ook toevallig. 😉 Bron: ESA.

References[+]

References
1 Dat was geen ongelukje, maar een gecontroleerd einde van een succesvolle missie. Het 20 ton wegende vrachtschip Jules Verne werd 9 maart met een Ariane 5 gelanceerd en op 3 april 2008 aan de ISS gekoppeld.