Hubble ziet vuurwerk in de kop van een kosmische kikkervis

CREDITS: NASA, ESA,

Niet alleen op aarde kunnen we van vuurwerk genieten. De Hubble-ruimtetelescoop heeft namelijk spectaculair vuurwerk waargenomen in een nabij sterrenstelsel, dat hierdoor aan een vuurpijl doet denken. Het gaat om het sterrenstelsel Kiso 5639, een zeldzaam nabij voorbeeld van een speciale klasse van uitgerekte sterrenstelsels die in het vroege universum veel vaker voorkwamen. Astronomen denken dat het vuurwerk, feitelijk een flits van stergeboortes, veroorzaakt wordt doordat een wolk van intergalactisch gas de kop van het sterrenstelsel in ‘regent’. Het stelsel in kwestie is een schijfstelsel met een diameter van 10.000 lichtjaar (15 keer kleiner dan de Melkweg) en representeert vermoedelijk een fase in de ontwikkeling van spiraalstelsels zoals het onze. In het vroege universum hebben zo’n tien procent van alle stelsels een dergelijke “kikkervisjes-vorm”, maar het nabije universum bevat slechts een aantal van dit soort stelsels. Schijnbaar loopt Kiso 5639 qua ontwikkeling flink achter op zijn volwassen soortgenoten, vermoedelijk doordat het stelsel miljarden jaren lang door een eenzaam en relatief leeg deel van het heelal heeft gereisd. De kop van het stelsel bevat tientallen sterrenclusters met een leeftijd van minder dan een miljoen lichtjaar. De sterrenclusters in de rest van het stelsel, in de ‘staart’ zeg maar, zijn tientallen tot honderden miljoenen jaren oud. Maar waar is de plotselinge flits in stergeboortes vandaan gekomen? Vermoedelijk is Kiso 5639 ongeveer een miljoen jaar geleden in botsing gekomen met een filament van het kosmische web. Als gevolg daarvan is een enorme klonter met gas op de kop van het stelsel gedumpt, waarvan het schitterende vuurwerk het resultaat is geweest.

Bron: Hubble

Het Kikkervisje en de Wriemelaar

Credit: NASA, ESA, the Hubble Heritage Team (STScI/AURA), and IPHAS

Het object in het midden van de met de Hubble ruimtetelescoop gemaakte foto is IRAS 20324+4057, vanwege z’n karakteristieke vorm bijgenaamd ‘het Kikkervisje’. Een treffende bijnaam, want de blauwe sliert die van kop tot staart een lichtjaar lang is en die net zoveel gas bevat als vier zonsmassa bij elkaar lijkt echt op een kikkervisje. De kop bevat meerdere protosterren, die met hun ultraviolette straling het gas blauw doen oplichten. De nevel en de daarin liggende pieperdepiepjonge sterren maken deel uit van de zogenaamde Cygnus OB2 associatie, een enorme cluster van jonge, zware sterren in het sterrenbeeld Zwaan (Cygnus). Daartoe behoort ook dat kleine plukje gas linksonder op de foto, dat in het Engels door sommige sterrenkundigen de “wriggler” wordt genoemd, wat ik vrij vertaald maar even als de ‘wriemelaar’ weergeef, verbeter mij als het niet correct is. Het zijn die OB2 sterren, die met hun krachtige sterrenwind het gas van het Kikkervisje en de Wriemelaar één bepaalde richting uit stuwen. Bron: ESA.

Over kikkervisjes, planetoïden en satellieten

IC 410 met kikkervisjes, planetoïden en satellieten. Credit: NASA/WISE

Met NASA’s Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) keken ze onlangs naar de zwakke emissienevel IC 410 in het sterrenbeeld Voerman (Aurigae). Die nevel zit vol met allerlei sliertvormige objecten, die erg lijken op kikkervisjes. Vandaar dat de nevel in ’t Engels de Tadpole nebula wordt genoemd, de kikkervisnevel. Omdat de nevel zwak is moest WISE 25 foto’s maken, die vervolgens gestackt werden en één resultaat opleverden. Dat laat niet alleen de 12.000 lichtjaar van ons verwijderde nevel zien, maar ook nog enkele objecten die zich toevallig in het beeldveld bevonden: twee planetoïden en twee satellieten. De planetoïde 1719 Jens (Ø 19 km) zien we in het centrum van IC 410, bovenin zien we z’n collega 1992 UZ5. Beiden zien we als groene stipjes, de kleur bepaald door het filter waarmee WISE kijkt en de stipjes  door de achtereenvolgende foto’s, waarbij de planetoïden telkens een stukje opschuiven. Van beide planetoïden is een uitvergroting weergegeven. Naast dit duo zijn op de foto ook twee satellieten te zien, eentje bovenin en eentje rechtsonder, beiden in de ovalen. Omdat deze vanaf de Aarde gezien een poepie sneller bewegen dan de planetoïden zijn ze als streepjes te zien. Leuk hoor, zo’n combi-foto. Een mega-versie (bijna 40 Mb, tif-formaat) is hier te bewonderen. Bron: NASA/JPL.