Astrofysici starten discussie over naamgeving voor een verzameling van zwarte gaten

Hoe moet een groep zwarte gaten genoemd worden? Medio april organiseerde NASA voor het eerst in twee jaar weer de ‘Black Hole Week’. Er werd onder meer gediscusseerd over de naamgeving voor een groep zwarte gaten. Jocelyn Kelly Holley-Bockelmann, astrofysicus aan de Vanderbilt University nam daarop het initiatief om in het kader van deze vraag een crowdsourcing actie te starten via Twitter. Holley-Bockelman heeft zelf o.a. meegewerkt aan de LISA, de Laser Interferometer Space Antenna, voor detectie van botsingen tussen zwarte gaten. Holley-Bockelmann stelt in een interview met de NYT dat de vraag hoe een groep zwarte gaten genoemd moet worden, opgeworpen werd tijdens een van de zoomsessies in de Black Hole week. De sessie verliep vervolgens chaotisch, zo stelt ze, want iedere astrofysicus had wel een idee voor een naam, het ene voorstel nog fraaier dan de andere. En zo kwam er een stroom namen op gang, een greep hieruit, onvertaald is; ‘Maelstrom’, ‘Scream’, ‘Asterisk’ en ‘Enigma’. Holley-Bockelmann zou zelf graag zien dat er een naam komt voor een groep van zwarte gaten voordat met LISA de ‘grote jacht’ hierop geopend wordt, (LISA zal de zogeheten primordiale zwarte gaten gaan detecteren). Ze stelt: “De Internationale Astronomische Unie, die regels stelt voor de kosmische nomenclatuur heeft geen regels voor ‘collectieven’. dus het is aan de mensen om te beslissen. Haar persoonlijke voorkeur gaat naar ‘Disaster’, aangezien het woord ‘disaster’ (Ned. ‘catastrofe’) is geworteld in het Latijnse ‘astro’ (Ned. ster) – en in het Italiaanse woord ‘dis-astro’ (vert. Eng. ‘starry evil’ en in het Italiaans kan ‘dis-‘ een negatieve connotatie geven bv. ‘disgrazio = schande’).
Lees verder

Tientallen ‘kruimels van kometen’ gedetecteerd door LISA Pathfinder

De LISA Pathfinder. Credit: ESA/NASA.

Tussen 2015 en 2017 testte de Europese LISA Pathfinder, een ruimteverkenner die zich in Lagrangepunt L1 bevond (op vier maal de afstand tot de maan, ongeveer 1,5 miljoen kilometer, in de richting van de zon), technologie voor het detecteren van zwaartekrachtgolven in de ruimte. Die test was succesvol en daarmee werd ‘ie de wegbereider voor de grote LISA missie, die daadwerkelijk zwaartekrachtgolven in de ruimte moet gaan detecteren. Maar de LISA Pathfinder zelf blijkt ook iets geheel anders te hebben gedetecteerd. Het blijkt namelijk dat gedurende de missie maar liefst 54 keer een micrometeoroïde werd gedetecteerd. Hoe die dat deed? Welnu, de LISA Pathfinder was zo gevoelig dat de kleinste botsingen die ‘ie had met micrometeoroïden door ‘m werden opgemerkt. Die micrometeoroïden wegen héél weinig, slechts microgrammen, maar door hun hoge snelheid (64.000 km/u) zorgden ze toch voor meetbare botsingen met de sonde. In de gegevens van 4348 uur verzameld met de LISA Pathfinder was een team onderzoekers in staat om 54 botsingen te meten, waarbij de micrometeoroïden zorgden voor een druk tussen 0,2 en 230 micro Ns. De bron van de micrometeoroïden blijkt ook bekend te zijn: vooral kort-periodieke kometen, wiens baan vooral door de grote planeet Jupiter wordt beïnvloed. De onderzoekers praten dan ook van ‘kruimels van kometen’, doelend op het stof dat door ze de ruimte in wordt gestuurd en dat ook op aarde terecht komt. Hier het vakartikel over de detectie van de kruimels, verschenen in the Astrophysical Journal. Bron: NASA.

LISA-missie slaagt voor tussenrapport

Voorstelling van de LISA Pathfinder (credit: ESA).

Voordat een ESA-missie het lanceerplatform bereikt, moet er een aantal goedkeuringsprocedures worden doorlopen om zeker te weten dat de missie er klaar voor is. De Laser Interferometer Space Antenna (LISA), het toekomstige zwaartekrachtgolfobservatorium in de ruimte, is onlangs met vlag en wimpel geslaagd voor zijn Mission Definition Review (MDR).

De MDR is bedoeld om te beoordelen en te bevestigen dat het huidige ontwerp van de LISA-missie haalbaar en geschikt is, de missievereisten voldoen aan de wetenschappelijke vereisten van LISA,
de vereisten ver genoeg ontwikkeld zijn en passen bij de huidige fase, de technologische ontwikkelingen toereikend zijn voor de huidige fase, de interfaces tussen ruimtevaartuig, instrument, grond segment en draagraket goed zijn bepaald. “Ik ben heel tevreden dat LISA de beoordeling zo goed heeft doorstaan. Nu gaan we door naar de volgende fase. In 2018 werken we aan verdere testen, onderzoeken en technologische ontwikkeling. Het is geweldig om te zien dat LISA zoveel vooruitgang boekt”, aldus Karsten Danzmann, directeur van het Max Planck-Instituut voor Gravitatiefysica (Albert Einstein-Instituut), directeur van het Instituut voor Gravitatiefysica aan de Universiteit van Hannover en leider van het LISA-consortium.

“Geweldig dat het rapport zo positief is”, voegt Gijs Nelemans toe, leider van het Nederlandse LISA-consortium. “Weer een stap dichterbij de missie waarmee we het samensmelten van superzware zwarte gaten in detail kunnen bestuderen.”

Impressie van LISA in de ruimte, die zwaartekrachtsgolven kan detecteren. Credit: ESA

De lancering van LISA staat gepland voor 2034 als missie van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA. De missie wordt gesteund door veel ESA-lidstaten, NASA en wetenschappers aan beide zijden van de Atlantische Oceaan.

LISA zal bestaan uit drie satellieten die samen een gelijkzijdige driehoek vormen waarvan elke zijde ongeveer 2,5 miljoen kilometer lang is. Als er zwaartekrachtgolven door de opstelling gaan, veranderen deze afstanden met een fractie van de diameter van een atoom. De belangrijkste technologieën van LISA zijn tussen eind 2015 en medio 2017 met succes gedemonstreerd in de LISA Pathfindermissie van ESA.
LISA gaat laagfrequente zwaartekrachtgolven meten met een trillingstijd van tien seconden tot meer dan een halve dag. Dergelijke golven kunnen niet worden waargenomen met detectoren op aarde. Ze worden uitgezonden bij het samensmelten van superzware zwarte gaten met miljoenen keren de massa van onze zon in het midden van sterrenstelsels en de baanbewegingen van tienduizenden dubbelsterren in de Melkweg. Ook ontstaan ze door mogelijk exotische bronnen, zoals kosmische snaren.

De Nederlandse bijdrage aan LISA is gebundeld in het LISA-NL-consortium. Naast diverse wetenschappers van Nederlandse universiteiten bestaat dat uit de onderzoeksinstituten SRON, Nikhef, TNO en onderzoekschool NOVA. Deze Nederlandse instituten werkten eerder al mee aan de testmissie LISA Pathfinder. Nederlandse bijdragen aan de hardware voor LISA worden nog onderzocht en zouden kunnen bestaan uit optische systemen, elektronica voor de ‘fase-camera’, kalibratie en dataverwerking. Bron: NIKHEF.

De LISA Pathfinder doet ’t meer dan uitstekend

Credit: ESA–C.Carreau

De Europese LISA Pathfinder – op 3 december vorig jaar vanaf de Europese lanceerbasis Kourou in Frans-Guyana met een Vega raket gelanceerd – blijkt alle verwachtingen te overtreffen. De sonde zit vol met technologie die bedoeld is om te testen of het mogelijk is in de ruimte zwaartekrachtsgolven te ontdekken. Tot februari dit jaar waren die golven nog hypothetisch, maar door de op 11 februari bekendgemaakte ontdekking ervan met de LIGO detector in de VS weten we dat ze echt bestaan, rimpels in de ruimte die ontstaan door extreme gebeurtenissen zoals botsende zwarte gaten. In de LISA Pathfinder, die zich op anderhalf miljoen km afstand van de aarde bevindt in Lagrangepunt L1, bevinden zich twee kleine kubussen van goud en platina, 38 cm van elkaar verwijderd, die in een perfecte toestand van vrije val zijn en die door laserstralen met elkaar in verbinding staan.

De gepubliceerde resultaten van de LISA Pathfinder. Credit: Spacecraft: ESA/ATG medialab; data: ESA/LISA Pathfinder Collaboration

Uit het vandaag in Physical Review Letters gepubliceerde artikel Sub-femto-gg Free Fall for Space-Based Gravitational Wave Observatories: LISA Pathfinder Results blijken de elk twee kg zware kubussen zich in een bijna perfecte vrije val te bevinden. De twee testmassa’s staan vrijwel stil ten opzichte van elkaar met een relatieve versnelling van minder dan tien miljoenste van een miljardste van de zwaartekracht van de aarde. Deze meetnauwkeurigheid is ruim honderd maal beter dan wat nodig is voor de toekomstige eLISA (evolved Laser Interferometer Space Antenna) missie, de Europese missie die in de ruimte zwaartekrachtsgolven moet gaan ontdekken. De zwaartekrachtsgolven die LIGO heeft ontdekt waren afkomstig van de botsing van twee zwarte gaten van ongeveer dertig zonsmassa r stuk, de frequentie van die golven was 100 Hz. eLISA moet in staat zijn ook zwaartekrachtsgolven van botsingen van superzware zwarte gaten in de centra van sterrenstelsels ontdekken, met lagere frequenties van 0,1 mHz tot 1 Hz. Hieronder een video over hoe de LISA Pathfinder precies werkt.

Hier voor de geïnteresseerden nog een Q&A sessie die vandaag op Reddit over de resultaten van de LISA Pathfinder is gegeven. Bron: ESA.

LISA Pathfinder begint aan wetenschappelijk meetprogramma

Artist’s impression van LISA Pathfinder, de Europese ruimtemissie die technologieën test voor toekomstige detectors van zwaartekrachtsgolven in de ruimte. (ESA–C.Carreau).

Na een tijdje te hebben proefgedraaid is de ESA-satelliet LISA Pathfinder begonnen aan haar wetenschappelijke missie: het testen van technologieën en technieken die nodig zijn om zwaartekrachtsgolven vanuit de ruimte te meten. LISA Pathfinder werd op 3 december 2015 gelanceerd en kwam op 22 januari jl. aan in een punt op 1,5 miljoen kilometer afstand van de aarde, in de richting van de zon. Daar moet de ruimtesonde het komende jaar ervaring opdoen met technologieën die in de toekomst nodig zijn voor het eLISA-project, een grote zwaartekrachtsgolfdetector die in 2034 gelanceerd moet worden. Het bestaan van zwaartekrachtsgolven is al in 1916 voorspeld door Albert Einstein. Einstein stelde de zwaartekracht voor als een vervorming van de ruimtetijd: hoe zwaarder een object des te sterker die vervorming. Twee extreem zware objecten die snel om elkaar heen draaien of botsen, zoals samensmeltende superzware zwarte gaten, zouden bovendien rimpelingen in die ruimtetijd moeten veroorzaken.Onlangs is het onderzoekers voor het eerst gelukt om zulke rimpelingen te registreren met een grote detector op aarde. De zwaartekrachtsgolven die de toekomstige eLISA-satelliet moet gaan detecteren hebben echter een langere golflengte dan de golven die met detectors op aarde kunnen worden gedetecteerd. Dat is essentieel voor het onderzoek van de zwaarste objecten in het heelal: de superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels. LISA Pathfinder kan zelf geen zwaartekrachtgolven meten. Doel van de missie is om te onderzoeken of het mogelijk is om twee testmassa’s zó volmaakt stil op hun plek te houden, dat hun onderlinge positie tot op een miljardste millimeter gelijk blijft. Alleen als die nauwkeurigheid wordt bereikt, zal eLISA straks in staat zijn om zwaartekrachtsgolven te meten.De testmetingen met LISA Pathfinder gaan een half jaar duren. Bron: Astronomie.nl.

De goud-platina kubussen van LISA Pathfinder zijn in vrije val

Credit: ESA/ATG medialab

Op 3 december 2015 werd de Europese LISA Pathfinder gelanceerd en op weg gestuurd naar Lagrangepunt L1, anderhalf miljoen km van de aarde verwijderd. De weken er na ging de ruimteverkenner naar dat punt in de ruimte, waar de zwaartekracht van zon, aarde en maan precies in evenwicht met elkaar zijn. Op 22 januari 2016 werd dat punt bereikt. Met de LISA Pathfinder wil men de technologie gaan uitproberen om zwaartekrachtsgolven te meten – zoals bekend voor het eerst gedetecteerd met Advanced LIGO – en het is daarmee de wegbereider van de grote eLISA missie, die in 2034 moet worden gelanceerd. In het hart van de LISA Pathfinder bevinden zich twee kleine kubussen van goud en platina, die in een perfecte toestand van vrije val zijn en die door laserstralen met elkaar in verbinding staan. Mocht er een zwaartekrachtsgolf passeren dan zal dat effect hebben op de afstand tussen de kubussen en zal dit gemeten worden – mits een bepaalde drempelwaarde overschreden wordt, een drempelwaarde die bij deze proefmissie erg hoog ligt. De twee kubussen zijn inmiddels geheel vrijgelaten en met een speling van slechts enkele millimeters zweven ze nu in hun behuizing, 38 cm van elkaar verwijderd. Eerst werden ze vastgehouden door acht ‘vingers’, welke op 3 februari werden losgelaten. Daarna werden ze op hun plaats gehouden door twee staven, die zachtjes tegen de kubussen duwden, maar ook die trokken zich terug, op 15 februari de ene, een dag later de andere. Op dinsdag 1 maart start de wetenschappelijke fase van de LISA Pathfinder en gaat men de twee testmassa’s continu in de gaten houden op mogelijke bewegingen. Hieronder een video over de LISA Pathfinder.

Bron: ESA.

Europese ruimtesonde LISA Pathfinder succesvol gelanceerd

Credit: ESA–Stephane Corvaja, 2015

Vanmorgen om 05.04 uur Nederlandse tijd is vanaf de Europese lanceerbasis Kourou in Frans-Guyana met een Vega raket de LISA Pathfinder gelanceerd, de sonde die technologie gaat uittesten om in de ruimte gravitatiegolven te ontdekken, de rimpels in de ruimte en tijd die door Einstein werden voorspeld in diens Algemene Relativiteitstheorie, welke precies honderd jaar geleden werd gepubliceerd. Hieronder beelden van de lancering van de LISA Pathfinder, de sonde die inmiddels onderweg is naar Lagrangepunt L1, anderhalf miljoen km van de aarde vandaan. Half februari volgend jaar komt ‘ie daar aan en vanaf maart begint de wetenschappelijke fase.

Bron: ESA.

De komende lancering van de LISA Pathfinder van minuut tot minuut [Update]

[Update 2 december 20.30 uur.] De lancering zal plaatsvinden op donderdag 3 december om 05.04 uur Nederlandse tijd.

Credit: ESA/A. Chance

Woensdag 2 december a.s om 05:15 uur Nederlandse tijd – wekker zetten! – wordt de Europese LISA Pathfinder met de dertig meter hoge Vega raket vanaf de ruimtehaven Kourou in Frans Guyana gelanceerd. Alles is vanaf 04.55 uur live te zien via ESA TV. Details over die missie kan je hier vinden, maar een zeer uitgebreide tabel met minutieus alles over de lancering vind je hieronder. Hierin is MET=Mission Elapsed Time – before/after liftoff times are -/+, GMT=Greenwich Mean Time, CET=Central European Time (=Nederlandse tijd), Vega VV06=Arianespace Vega launcher flight VV06, ESOC=European Space Operations Centre, Darmstadt, Germany.
METGMTCETVega VV06LISA Pathfinder/ESOC
L€“09:10:0019:05:0018:05:00Flight Control Team €˜on console€™ in ESOC Main Control Room; start of prelaunch activities
L-09:00:0019:15:0020:15:00ESOC teams begin monitoring spacecraft and ground systems, receiving live telemetry from LISA Pathfinder on top of Vega via umbilical
L-08:00:0020:15:0021:15:00Start of Vega countdown
L-06:00:0022:15:0023:15:00Start of ESOC network countdown; mission controllers continue monitoring LISA Pathfinder
L-05:10:0023:05:000:05:00Vega Inertial Reference System on;
Vega telemetry starts flowing
L-05:05:0023:10:000:10:00Flight Director conducts first formal check of ground segment launch readiness: confirms that teams, systems and stations are ready 
L-04:55:0023:20:000:20:00Flight Director reports ground segment status to Kourou launch control centre
L-04:20:0023:55:000:55:00Activation of Vega onboard computer and loading of flight program
L-02:40:001:35:002:35:00Mobile gantry withdrawal (45 mins)
L-01:55:002:20:003:20:00Alignment and checks of Inertial Reference System (after withdrawal of gantry)
L-01:15:003:00:004:00:00Vega telemetry transmitter on (after withdrawal of gantry)
Vega transponders on
L-00:55:003:20:004:20:00Flight Director conducts Go/NoGo roll call in Main Control Room
L-00:35:003:40:004:40:00Spacecraft Operations Manager conducts final briefing with ground tracking stations
L-00:34:003:41:004:41:00Launcher system ready
L-00:25:003:50:004:50:00Flight Director conducts final formal check of ground segment launch readiness: confirms that teams, systems and stations are ready
L-00:15:004:00:005:00:00LISA Pathfinder on internal powerFlight Director confirms ground segment ready for liftoff to Kourou launch control centre
L-00:10:004:05:005:05:00Last Kourou weather report before launch
L-00:04:004:11:005:11:00Start of Vega synchronized sequence
L-00:00:084:14:525:14:52Last possible launch abort
0:00:004:15:005:15:00Vega first stage ignition
0:00:014:15:015:15:01LIFT OFF
L+00:01:534:16:535:16:53Separation of first stage
L+00:01:544:16:545:16:54Second stage ignition
L+00:03:374:18:375:18:37Separation of second stage
L+00:03:494:18:495:18:49Third stage ignition
L+00:04:034:19:035:19:03Fairing jettisoned
L+00:06:304:21:305:21:30Separation of third stage
L+00:07:294:22:295:22:29Fourth stage first burn
L+00:16:234:31:235:31:23Fourth stage shutdown
L+01:41:195:56:196:56:19Fourth stage second burn
L+01:42:535:57:536:57:53Fourth stage second shutdown
L+01:45:336:00:337:00:33LISA Pathfinder release command
L+01:45:336:00:337:00:33SEPARATIONLISA Pathfinder separates from fourth stage; begins automatic sequence
L+01:47:036:02:037:02:03Acquisition of signal (earliest) from satellite via Kourou station
L+01:48:006:03:007:03:00ESOC issues test command
L+01:55:106:10:107:10:10Fourth stage third burn, for deorbiting
L+01:55:176:10:177:10:17Fourth stage shutdown
L+02:10:006:25:007:25:00LISA Pathfinder end of automatic sequence. In stable, Sun-pointing mode. ESOC teams continue checkout

Bron: ESA.

Op zoek naar de grootste knallen na de oerknal

Impressie van Lisa Pathfinder (Credit: ESA/ATG medialab)


Op 2 december 2015 lanceert de Europese ruimtevaartorganisatie ESA de ruimtesonde LISA Pathfinder, een belangrijke technologie-demonstratiemissie voor het meten van de door Einstein voorspelde zwaartekrachtsgolven in de ruimte. Wetenschappers verwachten met zwaartekrachtsgolven nieuwe ontdekkingen te kunnen doen over objecten als compacte dubbelsterren en samensmeltende superzware zwarte gaten, verantwoordelijk voor de grootste knallen na de oerknal. En er ligt ook compleet nieuwe fundamentele natuurkunde in het verschiet.Albert Einstein voorspelde al in 1916 het bestaan van zwaartekrachtsgolven. Hij stelde zwaartekracht voor als een vervorming van de ruimtetijd: hoe zwaarder een object des te sterker de vervorming van de ruimtetijd eromheen. Twee extreem zware objecten die snel om elkaar heen draaien of botsen, zoals samensmeltende superzware zwarte gaten, zouden bovendien rimpelingen in die ruimtetijd moeten veroorzaken. Einstein zelf dacht dat dit minieme effect nooit gemeten zou kunnen worden. Maar nieuwe precisietechnologie stelt ruimteonderzoekers nu in staat om op zoek te gaan naar deze golven, die met de lichtsnelheid door het heelal reizen.”Zwaartekrachtsgolven leveren een uniek nieuw venster op het heelal,” zegt Gijs Nelemans (Radboud Universiteit/Nikhef), leider van het Nederlandse consortium dat werkt aan eLISA, de geplande grote broer van Pathfinder (zie onder). “In tegenstelling tot gewone elektromagnetische straling reizen zwaartekrachtsgolven overal dwars doorheen, van de bronnen direct naar de detectoren. Het is een compleet nieuwe manier om extreme objecten in de ruimte te bestuderen.

Simulatie van zwaartekrachtsgolven die worden uitgezonden wanneer twee superzware zwarte gaten samensmelten (Credit: NASA/C. Henze)

Technologietest

De meeste objecten zenden zwaartekrachtsgolven uit die alleen in de ruimte kunnen worden gedetecteerd. Daarom selecteerde de Europese ruimtevaartorganisatie ESA eind 2013 de eLISA-missie (evolved Laser Interferometer Space Antenna). eLISA gaat rond 2034 de ruimte in. LISA Pathfinder gaat nu eerst de precisietechnologie van eLISA testen. Het meetprincipe draait om het bepalen van de onderlinge afstand tussen vrij zwevende testmassa’s met laserinterferometrie.LISA Pathfinder heeft twee goud-platinablokjes aan boord, bijna 40 cm van elkaar, die vrij in de satelliet zweven. Dat is te dicht bij elkaar om al zwaartekrachtsgolven te kunnen detecteren. Het doel is aan te tonen dat de twee goud-platinablokjes in vrije val blijven, vrij van alle niet door de zwaartekracht veroorzaakte verstoringen. De onderzoekers doen dit door de afstand tussen de twee blokjes met atomaire precisie te meten. Hierbij wordt laserlicht als supernauwkeurige liniaal gebruikt, op dezelfde wijze als dat straks in eLISA gebeurt.

Een impressie van eLISA

Fundamentele natuurkunde

“Hopelijk is de variatie in de afstand die LISA Pathfinder tussen de blokjes meet bijna nul,” zegt SRON-onderzoeker Martijn Smit. “Want dan weten we dat de blokjes inderdaad ongestoord rondzweven. Als ze dan straks in eLISA op enorm grote afstand van elkaar worden gezet, zien we toch alléén de variaties die door zwaartekrachtsgolven worden veroorzaakt. En dat is de bedoeling.” “Als deze technologie zijn belofte waarmaakt, is de weg vrij voor eLISA,” zegt Nelemans. “Met eLISA kunnen sterrenkundigen compacte dubbelsterren in de hele Melkweg bestuderen en samensmeltende superzware zwarte gaten tot voorbij de verste sterrenstelsels die we nu kennen. Maar waarschijnlijk levert de missie ook nieuwe fundamentele natuurkunde op. Misschien ontdekken we wel nieuw bewijsmateriaal voor de inflatietheorie. In feite kijken we naar alles wat de structuur van de ruimte door elkaar heeft geschud.”

Lancering

Pathfinder wordt naar verwachting op 2 december gelanceerd vanaf de Europese lanceerbasis in Kourou in Frans-Guyana, aan boord van een Vega-draagraket. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA verwacht dat Pathfinder begin 2016 aankomt in zijn definitieve baan om de zon, op 1,5 miljoen km van de aarde.

Nederland

Nederlandse ingenieurs en wetenschappers zijn nauw betrokken bij beide missies. SRON heeft in de aanloop naar de lancering testapparatuur ontwikkeld voor LISA Pathfinder. TNO heeft al verschillende systemen getest en ontwikkeld, waaronder een systeem dat ervoor zorgt dat de laserbundels van eLISA exact op de goede plek terechtkomen, zelfs over een afstand van 5 miljoen km. Nikhef is als lid van de LIGO Virgo Collaboration al sinds 2007 intensief betrokken bij onderzoek naar gravitatiegolven.“In de toekomst willen we de precisietechnologie ontwikkeld voor Advanced Virgo, verfijnen voor eLISA,” zegt Jo van den Brand, wetenschappelijk programmaleider bij Nikhef. Nikhef, TNO, NOVA, Universiteit Twente en SRON werken samen in de technologieontwikkeling voor eLISA.Op wetenschappelijk gebied bundelen onderzoekers van Nikhef, de Radboud Universiteit, Universiteit van Amsterdam, Universiteit Leiden, Rijksuniversiteit Groningen, de Vrije Universiteit en SRON de krachten. Zij gaan behalve met eLISA ook metingen verrichten met de Italiaans/Frans/Nederlandse VIRGO-detector, de Nederlandse BlackGEM-telescoop en de Europese Pulsar Timing Array, die zwaartekrachtsgolven van andere frequenties en hun elektromagnetische tegenhangers gaan waarnemen. Bron: SRON.

Video: hoe probeert de LISA Pathfinder zwaartekrachtsgolven te detecteren

Op 2 december a.s. wordt de Europese LISA Pathfinder gelanceerd, met een Vega raket vanaf Kourou in Frans Guyana. De video hieronder vertelt over de manier waarop deze unieke sonde gaat proberen om zwaartekrachtsgolven te detectoren, de minieme golven in de ruimtetijd, die honderd jaar geleden door Albert Einstein werden voorspeld.

Bron: ESA.